business

In de rubriek De Overstap gidst de doorgewinterde ict‑journalist Robbert Hoeffnagel de ict-pro en -beslisser naar alternatieve zakelijke oplossingen. Deel 4: van slimmer contractmanagement en soevereine cloudkeuzes tot praktische tools en Europese samenwerkingsinitiatieven. Digitale soevereiniteit is geen abstract begrip meer dat alleen in beleidsstukken rondzingt. In gesprekken met it-managers, cio’s en bestuurders komt het onderwerp inmiddels steevast op tafel. Vaak al binnen de eerste tien minuten. De vragen die volgen zijn opvallend consistent: waar begin je met zo’n ingrijpende transitie en – minstens zo belangrijk – hoe financier je die? Dat tweede vraagstuk – het vrijmaken van budget – kreeg voor mij onlangs een interessante invalshoek. Tijdens een gesprek met Harry Arends kwam een oplossing voorbij die minder complex is dan je misschien zou denken. Geen grootschalige reorganisaties of strategische herprioritering, maar iets veel directers: beter onderhandelen over bestaande it-contracten. Volgens Arends betalen veel organisaties structureel (veel) te veel voor softwarelicenties en it-diensten. Niet omdat ze onzorgvuldig inkopen, maar omdat ze simpelweg onvoldoende zicht hebben op wat ‘normaal’ is in de markt. ‘Als je met de juiste informatie het gesprek met leveranciers aangaat, kun je vaak al snel 8 tot 10 procent besparen op je it-budget’, vertelt hij. In enterprise-omgevingen, waar contracten al snel miljoenen euro’s vertegenwoordigen, loopt dat bedrag snel op. Arends werkt bij Green Cabbage, een adviesbureau dat zich specialiseert in het analyseren van it-contracten. Hun aanpak is gebaseerd op iets wat in andere sectoren al langer gebruikelijk is, maar in it nog verrassend weinig gebeurt: benchmarking. Door grote aantallen contracten te verzamelen en te vergelijken, ontstaat een gedetailleerd beeld van marktprijzen en voorwaarden. De impact van een benchmark kan aanzienlijk zijn. Organisaties leveren hun contracten aan, die, eenmaal anoniem gemaakt, vervolgens regel-voor-regel worden afgezet tegen een uitgebreide benchmark. Dat maakt zichtbaar waar afwijkingen zitten: hogere tarieven, minder gunstige voorwaarden of onverwachte clausules. “Het gaat dan echt om serieus geld”, aldus Arends. De rol van partijen als Green Cabbage blijft daarbij bewust beperkt. Zij leveren de analyse en de onderbouwing, maar het gesprek met de leverancier moet de organisatie zelf voeren. Dat gesprek verandert echter wezenlijk als je beschikt over concrete vergelijkingsdata. Niet langer gebaseerd op aannames, maar op wat andere organisaties daadwerkelijk betalen en afspreken. Interessant is hoe deze aanpak raakt aan het bredere soevereiniteitsvraagstuk. Waar die discussie vaak begint bij technologiekeuzes – hyperscalers versus Europese aanbieders, closed source versus open source – laat Arends zien dat de financiële kant minstens zo bepalend is. Zonder budget blijft elke strategie immers steken in theoretische bespiegelingen. Volgens hem ontstaat er bij steeds meer organisaties inmiddels een tweesporenbeleid. Enerzijds wordt in kaart gebracht welke processen en systemen echt cruciaal zijn voor de bedrijfsvoering. Denk aan kernapplicaties, data-infrastructuren en integraties die direct impact hebben op de continuïteit. Juist daar ligt de focus voor migratie naar meer soevereine alternatieven, zoals Europese cloudomgevingen of opensource-oplossingen. Het andere spoor – de minder cruciale applicaties en contracten – kan daarbij een belangrijke rol spelen door financiële ruimte vrij te spelen. Overheid kiest voor eigen weblocatie voor hosten van broncode De problemen die Github en Gitlab kunnen opleveren als het om digitale soevereiniteit gaat, is geen nieuw thema in deze rubriek. Daarom is het een slimme en principiële zet van de Nederlandse overheid om nu zelf het heft in handen te nemen. Met de lancering van code.overheid.nl, een eigen, zelfgehoste omgeving voor opensource-software, toont Nederland dat digitale autonomie geen loze kreet hoeft te zijn. Door te kiezen voor Forgejo, een volledig vrije en zelfstandige oplossing, zet de overheid niet alleen een technisch alternatief neer, maar geeft het ook een duidelijk signaal: wie zijn eigen code en data wil beschermen, moet zelf de regie voeren. Een voorbeeld dat navolging verdient, zou ik zeggen. Supersnel (en gratis) bestanden uitwisselen Wie zoals ik uit het Apple-wereldje komt, is gewend aan supersoepele manieren om bestanden uit te wisselen tussen bijvoorbeeld een iPhone en een MacBook. Gaan we echter weg uit zo’n ecosysteem naar bijvoorbeeld een mix van iPhone, Android-tablet en Linux-laptop, dan wordt het uitwisselen van files ineens een stuk ingewikkelder. Althans, dat lijkt het in eerste instantie. Er zijn echter wel degelijk allerlei oplossingen die vaak verrassend goed werken. Zo is in de Linux-wereld KDE Connect populair. Het is een app die je op al je apparaten installeert (ook Windows, iOS en Android). Vervolgens kun je van het ene systeem bestanden overzetten naar het andere. Maar ja, dat is toch weer een extra app. Een andere oplossing is bestanden naar jezelf emailen. Heb ik ook een tijdje gedaan en ik geef toe: het werkt prima, maar was op termijn toch best omslachtig. Ook file sharing via bijvoorbeeld Nextcloud kan natuurlijk, maar ook dat vraagt weer om een extra app op de telefoon en tablet. Of het mijn definitieve keuze wordt, zal de tijd leren, maar vooralsnog ben ik best wel gecharmeerd van SnapDrop.net. Dat werkt volledig in de browser en maakt het uitwisselen van bestanden heel eenvoudig. Belangrijk is wel dat zowel beide apparaten aan hetzelfde wifi-netwerk zijn gekoppeld. Je uploadt bij het ene apparaat de bestanden via de browser, waarna je in de browser op het andere apparaat een melding krijgt dat een apparaat bestanden wil aanleveren en of je dat apparaat vertrouwt. Simpel, maar zeer effectief. Bundelen van krachten Laatst raakte ik tijdens het kijken naar een hockeywedstrijd van een van mijn dochters aan de praat met een andere ouder. Hij bleek actief in de wereld van cybersecurity, cloud en it-infrastructuur voor banken. Hij uitte ruimschoots zijn verbazing (misschien is ‘frustratie’ wel een betere term) over de gang van zaken die hij daarbij dagelijks tegenkomt. Bijvoorbeeld over het feit dat veel banken cruciale applicaties in Amerikaanse public clouds hebben gezet. En dat iedere bank op it-gebied het eigen wiel aan het uitvinden is. Sterker nog, kijk niet raar op als binnen een grote bank iedere dochter of grote divisie volledig zijn eigen gang gaat en er dus van regie weinig sprake lijkt. Zeker met digitale soevereiniteit en de migraties die daar waarschijnlijk de komende jaren uit voort gaan komen, kwam hij met een interessante suggestie: waarom bundelen de Nederlandse banken niet hun it-infrastructuur voor zover die niet concurrentiegevoelig is en marktverstorend zal werken? Richt daarvoor een nieuw it-bedrijf op die vervolgens op soevereine basis een Europese cloudomgeving inricht waar banken hun basisinfrastructuur kunnen afnemen. Alles wat onderscheidend is bouwen de banken vervolgens zelf. Het idee deed me een beetje denken aan de Coöperatieve Centrale Schadeverzekering. Dat bedrijf is in 1983 (!) opgezet om precies te doen waar deze hockeyouder mee kwam: bundel een aantal niet-concurrentiegevoelige it-diensten voor partijen die actief zijn met schadeverzekeringen. Daarmee wordt wildgroei verwijderd, gaan de kosten omlaag, kunnen wellicht nog een paar stappen worden gezet op het gebied van cybersecurity en – zeker niet in de laatste plaats – kan een migratie naar een Europese soevereine infrastructuur waarschijnlijk veel sneller en makkelijker worden gemaakt. Ik weet het, dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Maar wat in 1983 kon, kan natuurlijk ook in 2026. En is dus zeker de moeite van het onderzoeken waard, lijkt me. En wie zich mocht afvragen hoe het is afgelopen met de Coöperatieve Centrale Schadeverzekering, zij bieden tegenwoordig het zogeheten ‘Digital Insurance Platform’ aan, waar meer dan 2000 verzekeraars, distributiecombinaties en beursmakelaars bij zijn aangesloten. Europa’s eerste ‘kill-switch proof’ cloud recovery stack Tijdens de European Data Summit in Berlijn hebben Cubbit, SUSE, Elemento Cloud en StorPool Storage Europa’s een – naar zij claimen – eerste volledig soevereine disaster recovery-omgeving gepresenteerd. Deze biedt organisaties een oplossing om hun afhankelijkheid van buitenlandse cloudinfrastructuur te verminderen en kritieke data te beschermen tegen externe bedreigingen, zoals een ‘kill-switch’ door niet-Europese leveranciers. De service zorgt volgens de initiatiefnemers tevens voor compliance met regelgeving zoals NIS2, DORA en GDPR. Het initiatief combineert bestaande Europese technologieën op het gebied van opslag, cloudbeheer en netwerken in één stack. Hiermee kunnen bedrijven in relatief korte tijd een soevereine recovery-oplossing implementeren, zo stellen de deelnemers aan dit project, zonder dat zij hun bestaande systemen volledig hoeven te vervangen. De service is al succesvol ingezet door een Italiaanse it-dienstverlener en staat open voor integratie door andere organisaties in Europa. MetaVox brengt SharePoint-ervaring naar Nextcloud Organisaties die op zoek zijn naar een alternatief voor SharePoint, maar na een migratie over de volledige metadata van hun documenten willen beschikken, zouden eens kunnen kijken naar MetaVox. Deze app is bedoeld voor gebruik in een Nextcloud-omgeving en maakt het mogelijk om documenten te migreren van SharePoint naar Nextcloud zonder verlies van cruciale metadata — iets wat bij een standaardmigratie vaak wel gebeurt. Rik Dekker, een van de ontwikkelaars van MetaVox, vertelt: “MetaVox 2.0 is speciaal ontwikkeld voor organisaties die de overstap willen maken naar Nextcloud, maar niet willen inboeten op functionaliteit. De app voegt aanpasbare metadata-velden toe aan de Nextcloud-bestandslijst, vergelijkbaar met SharePoint-documentbibliotheken. Gebruikers kunnen zelf velden definiëren (zoals tekst, datums, dropdowns, gebruikers en url’s) en bestanden op dezelfde manier van metadata voorzien, filteren en sorteren als ze gewend zijn.” Nieuw in de laatste versie van MetaVox is onder andere inline bewerken, realtime samenwerking, AI-ondersteuning waardoor AI metadata-waarden suggesteert op basis van documentinhoud en bulkbewerking. MetaVox is beschikbaar in de appstore van Nextcloud. Een intranet bouwen met IntraVox En voor wie dan toch bezig is met Sharepoint-migraties en intranetten, bekijk dan ook eens IntraVox. Daarmee bouw je SharePoint-achtige intranetpagina’s met een drag-and-drop editor. Handig voor bedrijfsintranets, knowledge bases en team wiki’s. Cross-platform notities maken en synchroniseren Als je voor telefoon, tablet en laptop verschillende platformen gebruikt, is het vaak lastig om notities te synchroniseren. Hier thuis doen we dat voor van alles: boodschappenlijstje, een lijstje met dingen die we vorig jaar tijdens de vakantie vergeten waren, klusjes die in huis gedaan moeten worden (en door wie!), noem maar op. Doordat wij in ons gezin allemaal andere apparatuur gebruiken, zocht ik een echt cross-platform notitie-app. Ik vond er snel een paar mooie. Bijvoorbeeld SimpleNote. De naam zegt het heel goed: het eenvoudig te gebruiken om notities op allerlei apparaten te maken en te synchroniseren. Ook via de browser. Zeker ook interessant: Notesnook. Beschikbaar voor iOS, Android, Windows, MacOS en een aantal Linux-smaken. Weer een probleem opgelost, zeg maar. Digitale soevereiniteit is hot. Maar hoe gaan we die overstap van big tech naar Europese oplossingen aanpakken? In de rubriek De Overstap gidst de doorgewinterde ict-journalist Robbert Hoeffnagel de ict-pro en -beslisser naar alternatieve zakelijke oplossingen. Heb je naar aanleiding van deze rubriek tips, reacties of opmerkingen, stuur ze naar redactie@computable.nl.