business

Van soevereiniteit tot dataretentie, verschillende aspecten van cyberweerbaarheid bepalen je vatbaarheid voor digitale problemen. Hackers zitten nooit stil en blijven innoveren, maar aan de kant van de verdedigers wordt net zo goed gewerkt aan voortdurende verbetering. Ontdek hoe dit gebeurt via Palo Alto Networks’ vodcastserie Voor de Zekerheid. Voor de Zekerheid duikt in verschillende onderwerpen, […]

GPT-NL is deze maand live gegaan bij de eerste organisaties, op een moment dat de discussie over AI-training en auteursrecht in Nederland op scherp staat. Auteurs- en journalistenorganisaties eisen dat Meta stopt met het gebruiken van teksten van Nederlandse schrijvers, journalisten en vertalers voor het trainen van AI-modellen, omdat dit volgens hen gebeurt zonder toestemming […]

Forescout en Netskope hebben een integratie aangekondigd die Zero Trust-beveiliging biedt voor alle devices, inclusief onbeheerde IT-, OT- en IoT-apparaten. De oplossing combineert real-time device intelligence met AI-aangedreven cloudsecurity om toegangsbeslissingen dynamisch aan te passen op basis van de staat en het risico van devices. De integratie tussen Forescout en Netskope voorziet bedrijven van de […]

Event | MWC26 Met de komst van 6G worden mobiele netwerken behalve voor communicatie ook geschikt voor het doen van waarnemingen. 6G-sensortechnologie geeft inzicht in de locatie van allerhande objecten zoals auto’s en machines. 6G-netwerken kunnen ook uitkomst bieden bij de detectie van drones. Paul Wijngaard, Alliance Director 6G bij Future Network Services (FNS, een Nationaal Groeifonds‑programma gericht op de ontwikkeling van 6G‑technologie met een leidende rol voor TNO), noemt het kunnen waarnemen van deze objecten een belangrijk voordeel van 6G. FNS haakt dan ook graag in op de kansen die dit aan het Nederlandse bedrijfsleven biedt. Tijdens MWC26, de connectivity-beurs in Barcelona, hoopt hij ook op dit gebied met Nederland vooraan te kunnen staan. De antennes op zendmasten krijgen er straks een nieuwe functie bij. Met de frequenties die 6G gebruikt, weerkaatsen de radiogolven zo goed dat allerlei dingen vallen te zien. JCAS (6G Joint Communication and Sensing) zit standaard ingebakken in 6G. Die standaard zorgt ervoor dat basisstations de detectie-taken van standalone veld-sensoren overnemen. Radarxense en Robin Radar behoren tot de bedrijven die hierop inspelen. ‘Allesziende’ netwerken Wijngaard verwacht dat de hele waardeketen rond het doen van waarnemingen hiervan gaat profiteren. Open api’s, digitale koppelstukken, versnellen deze ontwikkeling. De ‘allesziende’ netwerken gaan hun nut bewijzen in logistiek, mobiliteit, smart cities en andere ‘intelligente omgevingen’. Nederland telt zo’n twintigduizend zendmasten, waardoor met 6G een radarnetwerk kan ontstaan die heel het land dekt. Dit betekent dat drones vanuit een centrale locatie overal pakketjes kunnen rondbrengen. Connectiviteit is nodig voor de besturing van die drones. Bovendien moet je weten waar ze zijn. Ai helpt 6G beter te functioneren. Operaties worden nog meer vergaand geautomatiseerd. Onderhoud valt trefzeker te voorspellen. En diensten gaan zich steeds beter aanpassen. Anderzijds ondersteunt 6G ook ai. Er komt meer intelligentie in het netwerk waarvan ai kan profiteren. Betrouwbare verbindingen Verder is 6G ontworpen voor hogere frequenties (6 tot 20 GHz), het leveren van hogere bandbreedtes, de inzet van geavanceerde chips en dataprocessing wat het netwerk efficiënter maakt. Dat leidt tot minder stroomverbruik en minder materiaalgebruik. Bij de overgang van 4G naar 5G kwam er meer capaciteit bij, waardoor het aantal uitgewisselde gigabytes kon groeien. Tussen de mobiele operators nam de concurrentie toe met als gevolg een dalende prijs per GB. Dit stimuleerde weer het gebruik. Met 6G wordt die lijn doorgetrokken. 6G biedt ook meer betrouwbare verbindingen met gegarandeerd lagere responstijden voor industrie en gezondheidszorg. Bovendien worden de netwerken beter bestand tegen het uitvallen van de elektriciteit en andere storingen. Het Nationale 6G-programma 2024-2030 kent een budget van 315 miljoen euro. De FNS-alliantie bestaat uit ruim zestig bedrijven waaronder mobiele operators en halfgeleiderfabrikanten alsmede onderzoeksinstellingen en universiteiten. Doel is de ontwikkeling van specifieke aspecten van 6G te stimuleren: software-antennes, ai-gestuurde netwerksoftware en baanbrekende Tijdens de beurs MWC26 zullen FNS en diverse consortiumleden hun rol en ambities in de ontwikkeling van 6G promoten. Nederland wil zich zo verzekeren van een plaats in de wereldwijde 6G-waardeketen. Twee jonge radarbedrijven die zich presenteren in het Nederland Paviljoen op MWC, zijn Radarxense en Robin Radar (zie kader). Radarxense en Robin RadarRadarxense toont in Barcelona complete iot-radar oplossingen. Door de laatste radar- en telecom-techniek te combineren ontstaan maatgesneden radars die behalve goed presteren ook weinig energie verbruiken. Deze op radar gebaseerde ‘voelsprieten’ zijn bovendien snel en gemakkelijk te installeren in het wegennet. Radarxense ontwikkelde algoritmen die al geschikt zijn voor 6G. Straks zullen basisstations de detectietaken van standalone veld-sensoren overnemen. Dat maakt de weg vrij voor volledig geïntegreerde, netwerkgebaseerde verkeersinformatie. Robin Radar is in Europa een van de meest gevestigde spelers op het gebied van 3d-radar voor kleine, lage en trage doelen. De technologie van het bedrijf past direct in eerdergenoemde JCAS-scenario’s waar detectie, classificatie en integratie cruciaal zijn. De 3d-radars zijn geschikt voor de militaire en civiele verdediging tegen aanvallen met drones. Hun systemen worden al gebruikt door Navo-partners, luchtmachten en civiele luchtvaartautoriteiten.

Betaalbedrijf Block neemt afscheid van bijna de helft van zijn medewerkers, omdat AI’s hun werk minstens zo snel en efficiënt kunnen doen. Bij de presentatie van de jaarcijfers legt ondernemer Jack Dorsey uit waarom (PDF). “We kiezen ervoor om onze werkwijze te veranderen in een tijd waarin het bedrijf een snelle groei doormaakt en we de mogelijkheid zien om sneller te werken met kleinere, zeer getalenteerde teams die AI gebruiken om meer werk te automatiseren. Productsnelheid is onze absolute prioriteit.” Terugkijkend kunnen strategen misschien wel naar deze situatie verwijzen als de kanarie in de kolenmijn. Hét moment waarop duidelijk werd dat de tijd van schaarste in technici, ontwikkelaars en softwareschrijvers echt voorbij is. Dorsey denkt zelfs dat dat besef bij collega-ondernemers eerder vroeg dan laat komt. Binnen een jaar, is zijn inschatting. “We bevinden ons in een tijdperk waarin AI de manier waarop softwareproducten worden gebouwd transformeert en de manier waarop we waarde leveren aan onze klanten verandert. Als vroege ontwikkelaars van AI-tools voor agenten kiezen we ervoor om de manier waarop ons bedrijf opereert te veranderen en ons te richten op kleinere, AI-native teams die volgens ons beter zijn toegerust om van deze verschuiving te profiteren.” Beleggers zijn op dit moment uiterst kien op de exposure aan en omgang met AI door bedrijven. Wie in hun ogen risico loopt zag zijn koers afgelopen weken moeiteloos met dubbele procentcijfers dalen. De markt beloont Dorseys beslissing met een koerssprong van twintig procent in de handel nabeurs. Die koers staat overigens niet veel hoger of lager dan vier jaar geleden. De medewerkers die hun congé krijgen, ontvangen een zeer ruime afvloeiingsregeling voor een Amerikaans techbedrijf. Block is eigenaar van de digitale financiële diensten Square, Cashapp, Afterpay, Clearpay maar ook van muziekdienst Tidal. Sinds enkele dagen gaat het gerucht dat PayPal zijn strategische opties overweegt. Het komt of staat mogelijk al in de etalage. Block wordt niet genoemd als gegadigde, Stripe wel https://www.emerce.nl/nieuws/overnamegeruchten-rondom-paypal.

Microsoft introduceert na veertien jaar wachten bootondersteuning voor het Resilient File System (ReFS) in Windows Server. Insiders kunnen vanaf nu het server-OS direct vanaf een ReFS-volume opstarten, een primeur sinds de lancering van het bestandssysteem in 2012. Het ReFS-bestandssysteem werd in 2012 gelanceerd met Windows Server 2012, maar miste tot nu toe de mogelijkheid om […]

Het kost Europol veel moeite om The Com te bestrijden, een gefragmenteerd online ecosysteem dat steeds meer een bedreiging vormt. Het gaat om een gedecentraliseerd extremistisch netwerk dat zich online en offline richt op minderjarigen en kwetsbare personen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van sociale media, berichten-apps, online game-omgevingen en muziekstreaming-platforms om jongeren te rekruteren, te radicaliseren en uit te buiten. De gedecentraliseerde structuur maakt het bijzonder wendbaar en moeilijk te ontwrichten, waardoor voortdurende internationale coördinatie noodzakelijk is. In het eerste jaar van haar bestaan heeft het Europol-project Compass dat speciaal hiervoor is opgezet, al dertig daders gearresteerd. 179 daders werden (gedeeltelijk) geïdentificeerd. Vier slachtoffers werden beschermd, terwijl het tot de identificatie van 179 slachtoffers kwam. 28 landen werken in dit project samen. Afgelopen september hield de politie twee 17-jarige knapen aan, die worden verdacht van het uitvoeren van hackopdrachten in Den Haag, mogelijk voor Rusland. Met een wifi-sniffer brachten ze de netwerken van onder meer Europol en Eurojust in kaart. Zulke apparaten kunnen ook data onderscheppen. De denktank Clingendael vreest dat Rusland meer Nederlandse tieners gaat ronselen.

In 2025 werden 65 ransomware-incidenten gemeld bij de politie, terwijl incident-response bedrijven bij 40 gevallen te hulp schoten. Accountovernames en kwetsbaarheden blijven de belangrijkste toegangsmethoden. Het werkelijke aantal incidenten ligt waarschijnlijk hoger omdat niet elke organisatie een compromis detecteert of meldt aan de instanties. De cijfers komen uit het Jaarbeeld Ransomware 2025 van project Melissa, […]

De opkomst van generatieve AI heeft softwareontwikkeling in recordtempo veranderd en die versnelling brengt steeds grotere risico’s met zich mee. Dat blijkt uit het OSSRA-rapport 2026, een jaarlijkse analyse van de staat van open-sourcesoftware. Terwijl AI-tools de drempel voor ontwikkeling verlagen, groeit de kloof tussen snelheid en beheersbaarheid. In ruim anderhalf jaar zijn AI-codeassistenten uitgegroeid […]

Ad Alliance gaat de advertentieverkoop verzorgen voor Samsung TV Plus in Nederland. Adverteerders in Nederland krijgen er zo een loket bij waar ze hun commerciële boodschappen kunnen verspreiden via een van ’s werelds grotere streamingplatformen. Hoewel de meeste aandacht in streamingland uitgaat naar partijen als Netflix, HBO Max, Disney en Amazon is hardwarefabrikant een stille derde. Tien jaar na de internationale, en vijf jaar na de Nederlandse, lancering ging Samsung vorige maand nog over de drempel van 100 miljoen gebruikers met zijn eigen streamingdienst Samsung TV Plus. Met dit soort getallen overtreft Samsung HBO Max qua aantal kijkers en komt het in de buurt van Amazon Prime Video en Disney. Het verschil echter met deze streamers is, dat Samsung zijn kijkers geen abonnementsgelden laat betalen of zelfs maar log-ins verplicht. Alle content TV Plus is gratis. De gebruiker betaalt wel, maar niet met een maandelijkse incasso. Hij laat zich exploiteren door reclame te accepteren en raakt misschien wel zo verknocht aan de streams, dat hij zijn volgende tv weer koopt van Samsung. Dan draagt de kijker bij aan de omzet en winst via de hardwarehandel. In Nederland gaat Ad Alliance de Koreanen hiermee helpen. De videoservice is voorgeïnstalleerd op alle Samsung Smart TV’s die sinds 2016 op de markt komen. Daarnaast zit het als app op Samsung Galaxy-apparaten. Internationaal biedt het meer dan 700 live TV-kanalen en duizenden films en series on-demand. In Nederland (sinds 2021) kan men kiezen uit bijvoorbeeld Bright TV, VI TV, nieuwszenders als Euronews Live, Bloomberg TV+, Reuters en specialistische kanalen als XITE, Studio 100 TV, njam! en BBC Earth. De films komen van Rakuten. Bijna zeven op de tien professionals in de digitale advertentiemarkt verwacht dat Connected TV (CTV) het komende jaar flink gaat groeien. Dat bleek onlangs uit het eerste Attitudes to Digital Advertising Report van IAB Europe. De verwachtingen voor CTV liggen aanzienlijk hoger dan voor andere digitale kanalen. Waar andere groeisegmenten vooral worden aangejaagd door vraag vanuit de markt, is de expansie van CTV primair technologie- en aanbodgedreven. Foto: Nathana Rebouças / Unsplash

Van ontplofde pijpleiding tot stroomuitval en watervergiftiging. Cyberaanvallen raken allang niet meer alleen data. Steeds vaker richten aanvallers zich op de systemen die onze fysieke wereld draaiende houden: de machines en installaties achter de term operational technology (ot). En als die omvallen, voelt de samenleving dat direct. Dit zijn de ot-incidenten die de wereld wakker schudden. Plus een overzicht van ot-incidenten in Nederland.Operationele technologie (ot) stuurt fysieke processen aan in de industrie en infrastructuur, zoals machines, productielijnen en energie‑ of waterinstallaties. Het omvat systemen als scada, plc’s, ics en dcs, en verschilt van it doordat ot direct invloed heeft op de fysieke wereld.Een ot‑incident ontstaat wanneer een aanval daadwerkelijk ot‑componenten manipuleert—bijvoorbeeld sensoren, actuatoren, veiligheidssystemen of plc’s—waardoor processen veranderen: een pomp draait anders, een klep opent of sluit of stroom valt uit. Aanvallen richten zich vaak op protocollen als Modbus, DNP3, IEC 104, Profibus, OPC UA en SIS.Worden alleen it‑systemen geraakt, zoals laptops of servers met ransomware, en blijft de fysieke procesbesturing ongemoeid, dan is er geen sprake van een ot‑incident. Pas wanneer een aanval fysieke processen beïnvloedt, valt deze binnen de ot‑categorie.1. Stuxnet – Sabotage van Iraanse kerncentrifuges (2010)Stuxnet wordt algemeen gezien als het meest geavanceerde ot‑incident ooit. De aanval richtte zich niet op it‑systemen, maar rechtstreeks op de industriële besturing van de nucleaire installatie in het Iraanse Natanz. De malware infiltreerde via meerdere Windows‑zero‑days (kritieke kwetsbaarheden die niet zijn opgelost) en verspreidde zich verder via usb‑sticks, een geïnfiltreerde waterpomp, gedeelde Windows‑mappen en zelfs via projectbestanden in de plc’s. Eenmaal binnen manipuleerde Stuxnet de Siemens Step7‑plc’s en de WinCC‑scada‑omgeving door malafide ladder‑logica (grafische weergave van de functies in een plc) te injecteren. Daardoor gingen de centrifuges onzichtbaar sneller en langzamer draaien, terwijl gespoofde sensorwaarden de medewerkers een normaal procesbeeld voorschotelden. Het resultaat was de fysieke vernietiging van honderden centrifuges en een jarenlange vertraging van het Iraanse nucleaire programma.2. Triton/Trisis – Aanval op veiligheidssystemen in petrochemische fabriek (2017)Triton, ook bekend als Trisis, was de eerste aanval die zich richtte op safety instrumented systems (sis). Dat zijn de systemen die bedoeld zijn om installaties automatisch stil te leggen bij gevaarlijke situaties. Aanvallers wisten via het it‑netwerk door te dringen tot het engineering workstation van de fabriek in Saudi-Arabië en probeerden daar de safety‑logica van Schneider Electric Triconex‑controllers te overschrijven. Door deze veiligheidsmechanismen uit te schakelen, wilden ze de weg vrijmaken voor een latere sabotageaanval die tot explosies of andere catastrofale procesverstoringen had kunnen leiden. De manipulatie bracht de sis‑controllers in een fouttoestand, waardoor de fabriek noodgedwongen werd stilgelegd. Het incident geldt als een van de gevaarlijkste ot‑aanvallen ooit, omdat het direct de laatste verdedigingslinie tegen fysieke rampen aantastte.3. Oekraïense stroomnet – BlackEnergy & Industroyer (2015–2016)De aanvallen op het Oekraïense elektriciteitsnet waren de eerste cyberaanvallen die daadwerkelijk een blackout veroorzaakten. Aanvallers drongen via spear‑phishing binnen, bewogen zich lateraal naar scada‑servers en gebruikten vervolgens de legitieme scada‑interfaces om op afstand breakers (veiligheidsmechanisme voor stroomonderbreking) in meerdere elektriciteitsstations uit te schakelen. In de tweede aanvalsgolf werd de Industroyer‑malware ingezet, die rechtstreeks industriële protocollen zoals IEC‑104 en IEC‑61850 aansprak. Dat zijn protocollen die normaal worden gebruikt voor de automatisering van substations. Door deze protocollen te misbruiken, konden aanvallers substations fysiek ontregelen en delen van het net uitschakelen. Honderdduizenden huishoudens kwamen zonder stroom te zitten, waarmee dit incident de eerste bewezen cyber‑blackout in de geschiedenis werd.Lees ook het themadossier ot-security in e-zine #2, 2026Het nieuwe Computable e-zine bevat een themadossier met de volgende achtergronden, interviews en cases over ot:Ethical hacker Ken Munro: ‘Eén kwetsbaarheid kan vandaag miljoenen apparaten raken’Ot-security: markt in kaartDe praktijk: De Maeslantkering en digitale waterveiligheidIt komt van Mars, ot van Venus 10 vragen over de regels voor ot4. Siberische pijplijnexplosie (1992)Hoewel het incident al uit de vroege jaren negentig stamt, wordt de Siberische pijplijnexplosie vaak genoemd als een van de eerste voorbeelden van cyber‑fysieke sabotage. Gemanipuleerde scada‑software werd in het besturingssysteem van pompstations geïnjecteerd. Die software stuurde foutieve drukwaarden en pompaansturingen aan waardoor de druk in de gaspijplijn tot ver boven veilige limieten opliep. Tegelijkertijd werden sensorwaarden vervalst, zodat operators geen afwijkingen zagen. De combinatie van verkeerde procesaansturing en misleidende telemetrie leidde tot een enorme explosie met grote materiële schade.5. Florida Water Treatment Plant – manipulatie van chemicaliëndosering (2021)In de Amerikaanse staat Florida kreeg een aanvaller via een onbeveiligde remote‑desktopverbinding toegang tot de hmi/scada‑omgeving van een waterzuiveringsinstallatie. De aanvaller manipuleerde live de operatorinterface en verhoogde de dosering van natronloog (NaOH) van 100 ppm naar 11.000 ppm, een niveau dat het drinkwater gevaarlijk zou hebben gemaakt. Operators zagen de muisaanwijzer over hun scherm bewegen en grepen op tijd in, waardoor de aanval geen fysieke schade veroorzaakte. Het incident liet echter zien hoe kwetsbaar water‑ot kan zijn wanneer remote access slecht is beveiligd.Welke OT‑security‑incidenten zijn er in Nederland gemeld?In Nederland komen ot‑security‑incidenten maar zelden volledig in de openbaarheid. Organisaties in vitale sectoren zijn terughoudend met het delen van details en veel meldingen vallen onder vertrouwelijke NIS‑procedures.1. Kwetsbaarheden en misconfiguraties bij waterschappen (2018–2024)De afgelopen jaren zijn er meerdere structurele kwetsbaarheden bij waterschappen openbaar geworden. Het gaat hierbij niet om hacks, maar om risico’s die door audits, toezichthouders en onderzoeksjournalistiek zijn blootgelegd. Zo kwamen onbeveiligde remote‑accessverbindingen naar gemalen en sluizen aan het licht, evenals verouderde scada‑systemen die onbedoeld via internet bereikbaar waren. Ook bleek in verschillende gevallen dat de scheiding tussen it‑ en ot‑netwerken onvoldoende was. Hoewel er geen bevestigde aanvallen zijn geweest, tonen deze bevindingen aan dat de digitale weerbaarheid van de Nederlandse watersector onder druk staat.2. Incidenten in de glastuinbouw (kasautomatisering)In de Nederlandse glastuinbouw zijn de afgelopen jaren enkele ot‑incidenten bekend geworden, al blijft de sector doorgaans terughoudend met het delen van details. In 2019 werden wereldwijd, dus ook in Nederland, meerdere telers getroffen door ransomware die Priva‑klimaatcomputers versleutelde, waardoor klimaatregeling, irrigatie en energiesystemen tijdelijk uitvielen en telers moesten overschakelen op handmatige bediening. Daarnaast toonden beveiligingsonderzoeken tussen 2018 en 2022 aan dat diverse Nederlandse kassen onbeveiligde virtual network computing (vnc)-toegang hadden tot klimaatcomputers en irrigatiesystemen; onbekende partijen logden daadwerkelijk in en veroorzaakten onverwachte wijzigingen in temperatuur‑ en waterinstellingen.

Emixa heeft Jan Kritz benoemd als nieuwe Chief Executive Officer. Kritz neemt het stokje over van Peter-Jan Simons, die de transitie maakt naar de rol van Chief Operating Officer. De leiderschapstransitie versterkt volgens Emixa de geïntegreerde proposities en operationele slagkracht van de adviesorganisatie en digitale transformatiespecialist.

Ede heeft samen met schoolbesturen binnen de gemeente het Integraal Huisvestingsplan ontwikkeld. Marie Sahar, adviseur bij Draaijer, werkte mee aan het plan. Ze blikt terug op de samenwerking. Met ruim 120.

IG&H heeft AllVida – de door het adviesbureau zelf ontwikkelde IT-oplossing voor de verzekeringssector – gerebrand naar een nieuwe naam: Symbria. AllVida Insurance Solution werd enkele jaren geleden door IG&H geïntroduceerd als een oplossing die verzekeraars helpt hun legacy-systemen te moderniseren.