computable

Dit liveblog is afgelopen. Er zijn nog geen liveblog-updates. Toon meer

Microsoft heeft zijn eigen standaard voor verantwoord ai‑gebruik ingrijpend vernieuwd om beter aan te sluiten op de snelle opkomst van generatieve en agentic ai. Waar de eerdere standaarden vooral gericht waren op de ontwikkeling van ai‑systemen, legt de nieuwe, derde versie van het Responsible AI Transparency Report 2026 expliciete verantwoordelijkheden bij zowel ontwikkelaars als de implementerende partij (deployer). Daarmee wil Microsoft aantonen dat verantwoord ai‑gebruik niet stopt bij de release van een model, maar begint bij de manier waarop organisaties ai inzetten, monitoren en controleren. De belangrijkste vernieuwing is de introductie van een hoofdstuk voor implementerende partijen (deployment chapter), dat eisen stelt aan de inzet van ai‑toepassingen binnen Microsoft‑producten en interne bedrijfsprocessen. Volgens Microsoft moet verantwoord gebruik worden verankerd in de praktijk van teams die ai implementeren. De aanbieder van ai‑oplossingen wijst implementerende partijen er onder meer op dat zij de onderliggende ai‑applicatie moeten beoordelen op risico’s, beperkingen en mogelijke misbruikscenario’s. Ook benadrukt Microsoft het belang van menselijk toezicht en de mogelijkheid om systemen te pauzeren of te stoppen. Deze aanpak moet volgens Microsoft leiden tot meer transparantie, betere traceerbaarheid en sterkere verantwoordingsplicht en aansprakelijkheid bij de inzet van ai‑systemen. Critici kunnen daarbij opmerken dat de leverancier de gevolgen en uitwerking van ai‑producten die het op de markt brengt vooral bij de implementerende partij neerlegt en geen verantwoordelijkheid neemt voor de uitkomsten van ai. Microsoft grijpt in het lijvige document de kans om klanten te wijzen op verantwoord ai‑gebruik. Teams moeten volgens het bedrijf expliciet kijken naar nauwkeurigheid, robuustheid, interpretatie door gebruikers en de impact op workflows. Ook wordt vastgelegd hoe een toepassing de rol van medewerkers verandert, zodat menselijke beoordeling centraal blijft staan. Agentic ai De grootste inhoudelijke vernieuwing betreft agentic ai: systemen die zelfstandig acties uitvoeren, meerdere modellen combineren en toegang hebben tot interne tools en data. Omdat deze systemen autonomer opereren, gelden extra eisen rond toegang, rechten en controle, benadrukt Microsoft in de rapportage. Voor ai‑agents moeten implementerende partijen bijvoorbeeld aantonen dat toegang en permissies strikt worden beperkt tot wat noodzakelijk is, dat menselijke override altijd mogelijk blijft en dat gedrag continu wordt gemonitord via logging, analytics en feedbackkanalen. Praktijkcases De transparantierapportage bevat meerdere praktijkcases waarin Microsoft laat zien hoe het de nieuwe standaard toepast. Bijvoorbeeld bij het gebruik van GitHub en ai‑assistent Copilot. Het adviseert een gefaseerde uitrol met pilots, extra mitigaties voor gevoelige code, menselijk toezicht via code‑reviews en branch‑protection en integratie met securitytools zoals CodeQL. Ook wijst het partijen die ai inzetten binnen hr‑processen op onder meer op: strikte datagovernance voor gevoelige hr‑informatie, de eindverantwoordelijkheid voor alle ai‑gegenereerde antwoorden die bij hr‑adviseurs ligt. Vergelijkbare adviezen worden gegeven voor de inzet van Copilot Studio en ai‑zoekopdrachten in Azure‑diensten. Met de vernieuwde Standaard voor Verantwoord ai‑gebruik wil Microsoft laten zien dat het klaar is voor een tijdperk waarin ai‑systemen niet alleen tekst genereren, maar zelfstandig handelen, beslissingen nemen en bedrijfsprocessen aansturen. De nieuwe regels leggen de nadruk op menselijke controle, transparantie, risicobeheersing en continue monitoring. De praktijkcases moeten aantonen dat Microsoft deze principes niet alleen voorschrijft, maar ook zelf toepast in zijn eigen producten en interne processen.

In de rubriek De Overstap gidst ict‑journalist Robbert Hoeffnagel de ict-pro en -beslisser naar soevereine zakelijke oplossingen. In deel 9 bespreekt hij het recent uitgekomen, opzienbarende boek The Nerd Reich van journalist Gil Durán. Dit is toch wel een explosief boek. Alleen de titel al: The Nerd Reich: Silicon Valley Fascism and the War on Democracy (Simon + Schuster UK). Journalist Gil Durán beschrijft daarin wat hij ziet als de politieke ontwikkeling van een deel van Silicon Valley: van een wereld die vooral bekendstond om technologie, innovatie en ondernemerschap naar een omgeving waarin sommige invloedrijke techondernemers volgens hem steeds nadrukkelijker politieke ideeën en ambities uitdragen.Het boek is onlangs verschenen en past opvallend goed in de discussie die we ook in De Overstap regelmatig tegenkomen. Want zodra we het hebben over digitale soevereiniteit en digitale autonomie, gaat het al snel over onze afhankelijkheid van grote Amerikaanse technologiebedrijven. Meestal gaat die discussie over cloudplatformen, software, data, wetgeving en lock-in. Durán kijkt echter vooral naar een andere dimensie: de politieke ideeën van mensen die binnen de technologiesector zeer veel economische en maatschappelijke invloed hebben opgebouwd. En die volgens de auteur democratie en vrijheid vooral als sta-in-weg voor hun zakelijke doeleinden lijken te zien.Stevige termenDurán is geen buitenstaander van de Amerikaanse politiek. Hij werkte eerder als adviseur voor onder anderen Jerry Brown, Dianne Feinstein en Kamala Harris en keerde daarna terug naar de journalistiek. In The Nerd Reich richt hij zich onder meer op bekende namen als Peter Thiel, Marc Andreessen, Balaji Srinivasan en Elon Musk. Hij probeert hun ideeën terug te voeren op intellectuele stromingen waarin veel nadruk ligt op individuele vrijheid, een zeer beperkte rol van de overheid en nieuwe door technologie ondersteunde vormen van bestuur waarbij techbedrijven, maar vooral hun ceo’s de rol van de overheid overnemen.Daarbij gebruikt Durán stevige termen. De ondertitel spreekt expliciet over “Silicon Valley Fascism and the War on Democracy”. Zijn centrale stelling is dat er binnen een deel van de techwereld een beweging is ontstaan die niet alleen bestaande overheden bekritiseert, maar ook nadenkt over fundamenteel andere manieren om economie en samenleving te organiseren. Technologie, AI, cryptovaluta en sociale media spelen daarbij volgens hem een veel belangrijkere rol dan bijvoorbeeld democratie.Dat zijn uiteraard de analyses en conclusies van Durán. Wie wil beoordelen hoe overtuigend die zijn, zal het boek zelf moeten lezen. Maar alleen al het feit dat een boek met deze boodschap nu verschijnt en behoorlijk wat aandacht krijgt, is interessant.Voor De Overstap is vooral dat laatste relevant. We kijken bij digitale autonomie meestal naar de technologie die we gebruiken en naar de bedrijven waarvan we afhankelijk zijn. The Nerd Reich voegt daar een andere vraag aan toe: speelt het ook een rol welke maatschappelijke en politieke ideeën leven bij de mensen die deze technologiebedrijven leiden, financieren of beïnvloeden?Als bedrijf moeten vechten om je content terug te krijgenSoms kom je een verhaal tegen dat in één klap duidelijk maakt waar digitale autonomie uiteindelijk over gaat. Niet alleen over Europese regelgeving, geopolitiek of ingewikkelde discussies over cloudsoevereiniteit, maar ook gewoon over de vraag: kan ik morgen nog bij mijn data en bestanden?Creative Bloq beschreef onlangs het opmerkelijke verhaal van Nine PBS in het Amerikaanse St. Louis. Deze omroep probeert toegang terug te krijgen tot zo’n 50 terabyte aan materiaal uit een archief dat zeventig jaar bestrijkt. Een historische goudmijn, zeg maar.De omroep kon geruime tijd niet meer bij al die bestanden. Dat probleem ontstond niet doordat harde schijven crashten of hackers toesloegen. De opslagleverancier verdween simpelweg van het toneel. Nine PBS maakte al jaren gebruik van het bedrijf Open Source Storage. Begin dit jaar reageerde de leverancier ineens niet meer. Toen het contract in maart afliep, verloor de omroep uiteindelijk de toegang tot zijn bestanden. Later bleek dat het bedrijf financieel was omgevallen. De data zelf stond echter nog gewoon op servers in een datacenter van Iron Mountain. Alleen had Iron Mountain geen contractuele relatie met Nine PBS en kon het de bestanden dus niet zomaar teruggeven. Er waren rechtszaken en rechterlijke bevelen voor nodig om uiteindelijk een procedure voor teruggave op gang te brengen.En precies dat vind ik interessant in het kader van De Overstap. We zeggen nogal makkelijk dat onze bestanden ‘in de cloud’ staan. Dat klinkt bijna alsof ze daarmee automatisch veilig zijn. Maar eigenlijk zeggen we alleen maar dat ze ergens op computers van iemand anders staan. Voor techneuten is dat verschil heel duidelijk, maar voor met name business managers en financieel georiënteerde mensen is dat onderscheid vaak helemaal niet duidelijk. Met alle risico’s van dien.Bij digitale soevereiniteit kijken we vaak naar de nationaliteit van een leverancier, Amerikaanse wetgeving, encryptie of de locatie van een datacenter. Allemaal belangrijk. Maar daar hoort natuurlijk ook een heel eenvoudige vraag bij: hoe krijg ik mijn data terug als mijn leverancier morgen ophoudt te bestaan? Een contract waarin staat dat je leverancier je netjes dertig dagen geeft om je data terug te halen, is natuurlijk weinig waard als die leverancier nergens meer op reageert.Misschien moet we iets – ik zou bijna zeggen – heel ouderwets aan digitale autonomie toevoegen: zorgen dat belangrijke data ook ergens anders staan. Op lokale opslag, bij een tweede leverancier of in een omgeving waarvan je zelf een volledige kopie kunt maken en terugzetten. Gewoon zoals een goede backupaanpak in elkaar hoort te zitten. Daarmee wordt bij de keuze voor een cloudplatform ineens ook iets anders belangrijk. Niet alleen: hoe makkelijk krijg ik mijn data erin? Maar vooral ook: hoe makkelijk krijg ik alles er weer uit? Misschien is dat zelfs een van de beste tests voor digitale autonomie. Ook interessant: heeft iemand ooit daadwerkelijk getest of zo’n volledige exit ook echt werkt als je petabytes aan data gaat kopiëren naar een andere locatie?Weg bij LinkedIn?De laatste tijd betrap ik mezelf steeds vaker op een wat ongemakkelijk gevoel als ik LinkedIn open. Niet omdat er niets interessants te vinden is. Integendeel. Er wordt volop geschreven en gediscussieerd over digitale soevereiniteit, digitale autonomie, Europese cloud, open source en onze afhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech. Maar juist dát maakt het een beetje vreemd.LinkedIn is immers onderdeel van Microsoft. We voeren onze discussies over het verminderen van onze afhankelijkheid van Big Tech dus op een platform van een van de grootste Big Tech-bedrijven ter wereld. Een platform bovendien waarvan het verdienmodel voor een belangrijk deel draait om data, profielen, interacties. Kortom: alles wat wij er dagelijks achterlaten.Dat wringt toch best een beetje. Het doet me bovendien denken aan een projectteam dat besluit een roadmap op te stellen voor de migratie van Microsoft 365 naar digitaal soevereine cloudservices, om vervolgens voor de projectvergadering gewoon een Teams-call in te plannen. Natuurlijk kan dat. En praktisch is het waarschijnlijk ook nog wel. Maar er zit een opmerkelijke (bizarre?) tegenstrijdigheid in.De logische vervolgvraag is natuurlijk: als LinkedIn niet ideaal is, waar gaan we dan naartoe? En dan wordt het ingewikkeld. Een sociaal netwerk heeft pas echt waarde als de mensen met wie je contact wilt hebben er ook zitten. LinkedIn heeft precies dat voordeel. Vrijwel iedereen in de zakelijke IT-wereld heeft er een account. Je vindt er klanten, leveranciers, collega’s, oud-collega’s, onderzoekers, journalisten en mensen die gewoon interessante dingen schrijven. Een alternatief kan ongetwijfeld technisch beter, Europeser, opener en privacyvriendelijker zijn, maar als er nauwelijks iemand actief is, heb je er als zakelijk netwerk weinig aan.Misschien moeten we daarom nog een stap verder denken. Hebben we eigenlijk wel een Europees of open source-alternatief nodig dat precies hetzelfde probeert te doen als LinkedIn? Wie zijn LinkedIn-feed een tijdje kritisch bekijkt, ziet namelijk hoogstwaarschijnlijk ook iets anders. Veel berichten zijn helemaal niet bedoeld om kennis uit te wisselen of een discussie te voeren. Het zijn vooral marketingberichten. Thought leadership dat uiteindelijk naar een product of dienst verwijst. Persoonlijke observaties die eindigen bij een commerciële boodschap. Of berichten waarvan het vooral de bedoeling lijkt om zichtbaar te blijven in het algoritme.Daar is op zichzelf niets mis mee. LinkedIn is tenslotte een zakelijk platform. Maar het roept wel de vraag op wat we precies zouden willen vervangen. Willen we een Europees LinkedIn waarop we vervolgens precies hetzelfde gaan doen? Of hebben we behoefte aan iets anders: kleinere communities of forums met mensen die met dezelfde onderwerpen bezig zijn als wijzelf, nieuwsbrieven, blogs, Mastodon-achtige netwerken of misschien combinaties daarvan?Ik weet het antwoord eerlijk gezegd niet (al begin ik wel een beeld te krijgen van wat ik zelf zou willen). Daarom deze keer vooral een vraag aan de lezers van De Overstap. Gebruikt u een goed alternatief voor LinkedIn? Een Europees platform, een open source-netwerk of misschien een heel andere manier om zakelijke contacten te onderhouden en kennis uit te wisselen? Bijvoorbeeld een RSS-reader met tal van feeds van interessante bloggers op uw vakgebied? Of moeten we accepteren dat LinkedIn voorlopig simpelweg de plek is waar iedereen zit, ook als we daar ondertussen discussiëren over hoe we minder afhankelijk kunnen worden van precies het bedrijf dat er eigenaar van is?Als ik een iPhone koop, is hij dan eigenlijk wel van mij?Bij mij is technologie nooit ver weg. Simpelweg omdat ik het veel te interessant vind. Dus lees ik altijd en overal. Zo belandde ik op Medhir.com, de persoonlijke website van Medhir Bhargava. Hij werkte eerder bij Microsoft aan complexe beveiligingsvraagstukken en gebruikt zijn huidige sabbatical onder andere om te schrijven over technologie.Een van zijn ideeën sluit opvallend goed aan bij de discussie over digitale autonomie: waarom hebben we eigenlijk niet het recht om volledige controle te krijgen over een apparaat dat we zelf hebben gekocht? Bhargava noemt dat het “right to root access”. Wie een computer bezit, zou volgens hem in principe zelf moeten kunnen bepalen welke software en welk besturingssysteem daarop draaien. Dat geldt niet alleen voor laptops en pc’s, maar juist ook voor persoonlijke apparaten als smartphones en tablets.En daar ontstaat een vreemde tegenstelling. Op een Mac kun je software buiten Apple’s eigen omgeving installeren en zelfs een ander besturingssysteem gebruiken. Op een iPhone of iPad bepaalt Apple veel strikter wat er mogelijk is. Terwijl een moderne smartphone technisch gewoon een krachtige computer is. Bhargava wijst erop dat Apple inmiddels zelfs dezelfde chipfamilies gebruikt in verschillende soorten apparaten – inclusief iPhones.Natuurlijk is er een serieus veiligheidsargument voor het standaard vergrendelen van apparaten. Root-toegang kan risico’s opleveren. Bhargava bestrijdt dat ook niet. Zijn punt is subtieler: standaard beveiligd hoeft niet hetzelfde te betekenen als permanent afgesloten. Een eigenaar zou bewust moeten kunnen kiezen om die beveiliging op te heffen.Dat maakt dit uiteindelijk tot een interessante soevereiniteitsvraag. We praten veel over keuzevrijheid in software en cloud. Maar misschien begint digitale autonomie nog fundamenteler. Als ik een computer of telefoon koop, wie bepaalt dan uiteindelijk wat ik ermee mag doen: de fabrikant of ik?Interessant is trouwens wel hoe Bhargava op dit onderwerp kwam: hij wil een oudere iPhone gebruiken als server voor het selfhosten van een aantal applicaties. Die telefoon is er krachtsig genoeg voor, maar je kunt er zeker niet hetzelfde mee als bijvoorbeeld een server waarop Linux draait.Interessante toolsTenslotte nog een paar interessante tools die ik tegenkwam en die kunnen helpen om meer grip op de eigen digitale omgeving te krijgen.De eerste is Feather Wiki. Het is een razendsnelle wiki die uit slechts een html-bestand bestaat. Je kunt daarin – zoals bij iedere wiki – informatie over allerlei onderwerpen verzamelen. Maar omdat alles in een html-bestand zit, werkt het op iedere computer. Sterker nog, zet het bestand op een geheugenstickje en je kunt je eigen wiki gewoon met je meenemen.StaticHost.eu is een interessant voorbeeld van hoe digitale autonomie ook op een heel praktisch niveau vorm kan krijgen. Deze Zweedse firma biedt hosting voor statische websites voor zowel bedrijven als individuele gebruikers. Ze benadrukken dat niet alleen de servers in Europa staan, maar dat ook de onderliggende infrastructuur geheel Europees is. Volgens oprichter Eric Selin wordt bewust geen gebruikgemaakt van partijen als AWS of Cloudflare. Sites kunnen rechtstreeks vanuit een Git-repository worden uitgepubliceerd, met onder meer eigen domeinen, automatische SSL-certificaten en rollbackmogelijkheden. Voor wie een relatief eenvoudige website wil hosten zonder daarbij ongemerkt toch weer op Amerikaanse cloudinfrastructuur terecht te komen, is het in ieder geval een alternatief om eens serieus te bekijken.En dan nog Miniflux. Dit is een compacte, open source RSS-reader voor wie nieuws en blogs liever zelf verzamelt dan zich volledig door algoritmes of sociale media te laten sturen. Wellicht als alternatief voor LinkedIn. De software kan op een eigen server worden geïnstalleerd, ondersteunt onder meer RSS, Atom en JSON Feed en is bewust vrij minimalistisch opgezet. Interessant vanuit het perspectief van digitale autonomie is vooral dat je zelf bepaalt waar de applicatie draait en welke feeds je volgt. Daarmee is Miniflux geen vervanger van sociale media, maar wel een praktische manier om informatie weer wat meer onder eigen controle te brengen.

In dit nieuwsoverzicht: Pal-V mag vliegen, Vertiv lijft UIG in, 550 miljoen voor Wonderful, Eelco Kalff nieuwe directeur PQR en 1,5 miljoen euro voor RUG-onderzoek duurzaamheid. Pal-V krijgt Europese goedkeuring voor productie vliegende auto Pal-V uit Raamsdonksveer heeft van het Europees Agentschap voor de Veiligheid van de Luchtvaart (EASA) een zogeheten Production Organisation Approval (POA) ontvangen. Met deze Europese productiegoedkeuring mag het bedrijf luchtvaartproducten produceren volgens de geldende regelgeving. Volgens Pal-V beschikt het daarmee over zowel de benodigde goedkeuringen voor de auto- als de luchtvaartsector om zijn FlyDrive-voertuigen op industriële schaal te produceren. De onderneming meldt dat eerder al meerdere certificeringsstappen zijn afgerond, waaronder een ‘No Technical Objection’ van EASA in 2025. Pal-V zegt voldoende reserveringen te hebben om de eerste drie productiejaren van zijn voertuigen te vullen. Het bedrijf werkt daarnaast samen met Nederlandse en Europese partners, leveranciers, kennisinstellingen en certificeringsspecialisten. Het bedrijf is al ruim tien jaar bezig om zijn vliegende auto de lucht in te krijgen. Vertiv koopt energiespecialist UIG Het Amerikaanse Vertiv neemt Utility Innovation Holdings (UIG) over voor circa 1,45 miljard dollar. UIG, gevestigd in Raleigh, North Carolina (VS), ontwikkelt microgrid-oplossingen, energiebesturing en energiearchitecturen voor datacenters. Met de overname wil Vertiv zijn activiteiten uitbreiden richting de aansluiting op het elektriciteitsnet en lokale energievoorziening. Volgens het bedrijf kunnen de technologie en expertise van UIG-datacenterexploitanten helpen sneller toegang te krijgen tot stroom. Dat wordt volgens Vertiv steeds belangrijker omdat beperkingen op het stroomnet de uitrol van ai-infrastructuur kunnen vertragen. UIG beschikt over een eigen platform voor microgrid-besturing en levert systemen voor lokale energieopwekking en energieopslag.   Wonderful haalt 550 miljoen dollar op voor uitbreiding ai-platform Wonderful heeft 550 miljoen dollar (circa 475 miljoen euro) opgehaald in een Series C-financieringsronde. Het Israëlische bedrijf, dat eind 2025 zijn Europese hoofdkantoor in Amsterdam opende, wordt daarbij gewaardeerd op vijf miljard dollar. De investeringsronde werd geleid door Insight Partners. Ook Salesforce en bestaande investeerders als Index Ventures, IVP, Vine Ventures, 9Yards en Bessemer Venture Partners namen deel. Volgens Wonderful wordt het opgehaalde kapitaal ingezet voor verdere productontwikkeling, uitbreiding van implementatieteams en internationale groei. Het bedrijf positioneert zijn Wonderful AI OS als een platform waarmee organisaties ai-agents, workflows en applicaties centraal kunnen beheren. Sinds maart 2026 breidde Wonderful zijn activiteiten uit naar meer dan 35 markten. Het bedrijf telt inmiddels 650 medewerkers wereldwijd. Klanten gebruiken het platform onder meer voor procesautomatisering en de ontwikkeling van ai-toepassingen. PQR haalt directeur van zusterbedrijf ARP binnen PQR krijgt per 1 oktober 2026 een nieuwe managing director. Eelco Kalff volgt dan Marco Lesmeister op aan het roer van het Utrechtse it-bedrijf, dat onderdeel is van Bechtle Groep Nederland. Lesmeister stapt over naar de it-groep Onited. Kalff vervulde de afgelopen twee jaar dezelfde functie bij ARP, een zusterbedrijf van PQR. Daarvoor werkte hij twintig jaar in diverse directiefuncties bij Dell. Volgens Bechtle brengt hij ervaring mee uit zowel de hardware- als de dienstenmarkt. Kalff zegt zich binnen PQR te willen richten op verdere ontwikkeling van de salesorganisatie en het uitbouwen van bestaande klantrelaties. Bij ARP neemt Boudewijn Brouwer, momenteel sales director, de functie van managing director over. Daarmee kiest het bedrijf voor continuïteit in de huidige koers, met aandacht voor klantgerichtheid, it-services en commerciële groei. ERC-subsidie voor RUG-onderzoek naar energiezuinige computertechnologie Henk van Waarde van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft een ERC Starting Grant ontvangen voor onderzoek naar energiezuinige computers. De subsidie van 1,5 miljoen euro heeft een looptijd van vijf jaar. ERC is de European Research Council, in het Nederlands de Europese Onderzoeksraad. Van Waarde, werkzaam bij de Faculty of Science and Engineering en het Bernoulli Institute in Groningen, onderzoekt hoe neuromorfische computers efficiënter kunnen leren. Deze computers zijn gebaseerd op de werking van het menselijk brein en kunnen berekeningen volgens de onderzoeker sneller en met minder energie uitvoeren dan conventionele digitale systemen. Het project, E-Blocs, richt zich op nieuwe leeralgoritmen voor analoge circuits. Doel is een systeemtheorie te ontwikkelen waarbij leren wordt gezien als een wisselwerking tussen circuitdynamica en optimalisatie-algoritmen. Het onderzoek moet bijdragen aan de ontwikkeling van energiezuinigere computertechnologieën.

Nvidia neemt het ai-bedrijf Hugging Face over voor 12,9 miljard dollar. In het persbericht daarover is symbolisch een hartje geplaatst tussen de ai-chipleverancier en de community van ontwikkelaars die met open modellen werken. Met de strategische acquisitie versnelt de chipgigant zijn inspanningen om het gebruik van open ai-modellen en -diensten te bevorderen. Samen gaan de bedrijven Hugging Face’s platform uitbreiden, de infrastructuur versterken en de toegang voor ontwikkelaars en instituties wereldwijd vergroten. Meer dan achttien miljoen ontwikkelaars, onderzoekers en ‘creators’ gebruiken dit platform. Ze hebben al meer dan drie miljoen modellen, een half miljoen datasets en een miljoen applicaties gedeeld. De zogenoemde open-weightmodellen van Hugging Face vormen een directe uitdaging voor de gesloten, propriëtaire modellen van Amerikaanse techgiganten zoals OpenAI en Anthropic, maar ook voor goedkope Chinese alternatieven. In tegenstelling tot de duurdere gesloten software zoals die van OpenAI en Anthropic zijn open-weight ai-modellen volledig openbaar. Gebruikers kunnen deze modellen downloaden, finetunen en op hun eigen hardware of servers van derden draaien. Ze mogen de getrainde parameters (de gewichten) lokaal kopiëren en wijzigen. Ecosysteem Nvidia-topman Jensen Huang belooft dat Hugging Face een open platform zal blijven voor het hele ai-ecosysteem dat toegang biedt tot dit soort modellen. ‘Open weights verbreden de toegang tot ai en helpen ervoor te zorgen dat ai-leiderschap wordt verdeeld over bedrijven, instellingen en gemeenschappen’, zegt hij in een verklaring. Volgens Jensen Huang zullen ook geen op Nvidia gebaseerde computers vereist zijn om te bouwen op of uit te rollen via Hugging Face. ‘Open-weight ai’ is technisch iets minder geavanceerd dan de merendeels Amerikaanse ‘frontiermodellen’, maar goed genoeg voor ontwikkelaars met beperkte budgetten. Nvidia wordt steeds meer een investeringsmaatschappij die enorme bedragen steekt in het ai-ecosysteem. Hugging Face heeft overigens Nvidia zelf gevraagd of deze fabrikant van ai-chips interesse had in een overname. Hugging Face behoort tot de grootste platforms voor het delen van ai-tools, ai-modellen en datasets. Je vindt daar een enorme hoeveelheid modellen met nuttige informatie erover. Tegelijk is het een community die ontwikkelaars mogelijkheden tot samenwerking biedt.

Op de flexibele arbeidsmarkt valt nog steeds prima te verdienen. Van de zzp’ers en gedetacheerden worden ontwerpers en beheerders van databases het best beloond: gemiddeld 121,41 euro per uur. Daarna komen bedrijfskundigen en organisatieadviseurs met 119,30 euro, gevolgd door netwerkspecialisten (115,66 euro) en managers zakelijke en administratieve dienstverlening (113,51 euro), alsmede managers ict (113,45 euro). Dat blijkt uit de nieuwe ‘Talent Monitor‘ van HeadFirst/Intelligence Group, die de trends op de flexibele arbeidsmarkt weergeeft. Applicatieprogrammeurs zitten op 105,15 euro, softwareontwikkelaars op 104,77 euro, systeembeheerders op 103,69 euro, software- en applicatieontwikkelaars en -analisten op 99,66 euro en specialisten personeels- en loopbaanontwikkeling op 97,27 euro. Ondanks een fors lager aantal opdrachten, drie keer meer aanbiedingen per opdracht en een uitstroom van professionals die geen nieuwe opdracht meer vonden, houden de uurtarieven voor zzp’ers en gedetacheerden de inflatie royaal bij. De gemiddelde uurtarieven bereikten dit jaar een hoogtepunt van ruim 104 euro. Het einde van de tijdelijke pauze op de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Belastingdienst controleert en handhaaft op schijnzelfstandigheid) heeft wat dat betreft weinig effect gehad. Vraag en aanbod Geert-Jan Waasdorp, ceo van het data- en techbedrijf Intelligence Group, stelt vast dat het uurtarief zich weinig laat bepalen door vraag en aanbod. ‘Dat de tarieven blijven stijgen terwijl er minder opdrachten zijn en de concurrentie tussen professionals toeneemt, laat dat zien. Ondanks de veranderende marktomstandigheden, in het nadeel van de flexmarkt, blijven de tarieven de inflatie volgen. Dat patroon zien we al langer terug in onze data.’ Wel krimpt na jaren van groei het aandeel zelfstandigen en gedetacheerden. Maar tot eind 2024 was ook sprake van een flinke toename. Waar op de piek nog 22 procent van alle hoogopgeleide werkenden als externe professional werkte, is dat aandeel in het tweede kwartaal van 2026 gedaald naar achttien procent. Met circa 775.000 zzp’ers en gedetacheerden blijft de flexibele schil een belangrijk onderdeel van de Nederlandse arbeidsmarkt.

In dit nieuwsoverzicht: Exact lanceert een ai-agent die financiële data in de gaten houdt, verouderde software is zelden aanleiding voor versnelde modernisering, Miles Research lijft Focus Feedback in, HPE en Oracle slaan de handen ineen op, en even voorstellen: Rohde & Schwarz Networks and Cybersecurity.Ai-accountant continu paraatFinanciële professionals en accountants beschikken over meer data dan ooit. Maar het blijft een uitdaging om snel de juiste inzichten uit cijfers te halen en deze te vertalen naar concrete acties. Exact introduceert daarom de Financial Agent, een ai-oplossing die financiële teams helpt bij het analyseren van financiële gegevens, het signaleren van trends en het nemen van onderbouwde beslissingen.De software begrijpt de financiële context, zoals de balans en de winst-en-verliesrekening. Ze analyseert prestaties op basis van ruim zestig financiële kpi’s, zoals liquiditeit, solvabiliteit en winstgevendheid. De ai-oplossing helpt financiële medewerkers in het mkb om direct verbanden te zien tussen kosten, omzet en marge en signaleert trends, risico’s en kansen. Gebruikers kunnen vervolgens verdiepende vragen stellen om de onderliggende oorzaken te begrijpen en direct concrete aanbevelingen te krijgen. Daarmee fungeert de Financial Agent als een digitale collega die continu meekijkt en meedenkt met de gebruiker.Incidenten met legacy-software zelden reden tot actieBijna zes op de tien Nederlandse organisaties (58%) hadden de afgelopen twee jaar te maken met een security- of compliance-incident dat direct te herleiden was tot verouderde software. Bij tien procent van de getroffen organisaties had dit een aanzienlijke impact.Dat blijkt uit onderzoek van de Nederlandse softwareleverancier Thinkwise, die zich toelegt op de modernisering van bedrijfskritische it-systemen. 312 it-professionals werden gevraagd naar hun omgang met technische schuld.Ondanks de grote risico’s van gedateerde software zet dit zelden aan tot actie: slechts veertien procent noemt een security-incident of datalek als belangrijkste aanleiding om versneld te moderniseren. Organisaties laten zich bij it-beslissingen eerder leiden door angst voor verstoring van hun bedrijfsprocessen dan door de risico’s die ze al hebben ervaren. En dat terwijl het juist de verouderde systemen zijn die deze verstoring veroorzaken.Miles koopt Focus FeedbackMarktonderzoeker Miles Research neemt Focus Feedback over, aanbieder van een softwareplatform waarmee organisaties doorlopend feedback van klanten en medewerkers verzamelen. Via dashboards kunnen organisaties de resultaten volgen en analyseren. Ai wordt ingezet om open antwoorden automatisch te classificeren en te interpreteren. Focus Feedback blijft na de transactie onder eigen naam opereren.HPE netwerkt met OracleHPE en Oracle gaan intensiever samenwerken op netwerkgebied. Doel is de uitrol van grootschalige ai-infrastructuur te versnellen. Oracle deed al veel gezamenlijke engineering met Juniper Networks, een bedrijf dat HPE in juli 2025 kocht. HPE’s routing- en switchingplatforms ondersteunen sleutelcomponenten van Oracle’s datacentrum- en edge-netwerken. Elke microseconde telt voor ai-modellen en -agenten, aldus HPE. Daarom is het zaak om knelpunten sneller op te sporen en de efficiëntie van de ai-infrastructuur te verbeteren.Rohde & Schwarz Networks and CybersecurityOp Cybersec Netherlands, volgende week woensdag en donderdag in Jaarbeurs Utrecht, presenteert Rohde & Schwarz Networks and Cybersecurity zich voor het eerst in het openbaar als gefuseerde entiteit. Het is het directe resultaat van de samenvoeging van Lancom Systems en zusterbedrijf Rohde & Schwarz Cybersecurity afgelopen juli.Netwerken en cybersecurity zijn niet langer twee aparte disciplines, maar groeien steeds meer naar elkaar toe. Waar netwerken vroeger vooral over connectiviteit gingen en security over bescherming, wordt duidelijk dat het ene niet meer zonder het andere kan.

Cloud- en softwareprijzen stegen volgens Europees onderzoek van Cigref de voorbije drie jaar gemiddeld met 8,7 procent per jaar. Voor de komende vijf jaar verwacht de Franse cio-vereniging zelfs een jaarlijkse stijging van 12 procent. De prijsdruk geeft extra gewicht aan de Europese discussie over digitale soevereiniteit, onder meer via de voorgestelde Cloud and AI Development Act (CADA).Als organisaties evenveel cloud en software blijven afnemen, zou de prijsinflatie over vijf jaar gemiddeld 140 miljard euro extra per jaar kosten. Daarvan zou volgens Cigref, de Franse vereniging van CIO’s, ongeveer 93 miljard euro jaarlijks Europa verlaten. De cijfers kwamen ter sprake tijdens een persbriefing van Beltug, de Belgische vereniging van CIO’s en digitale technologieleiders, over de Cloud and AI Development Act. Met ai als verklaring Leveranciers verwijzen geregeld naar nieuwe ai-functionaliteiten om hogere prijzen te verantwoorden. Dat argument wordt volgens Cigref in ongeveer 40 procent van de gevallen gebruikt. Maar de productiviteitswinst die daar tegenover staat, overtuigt gebruikers nog niet massaal. Bij bijna 60 procent van de respondenten wordt die winst op korte en middellange termijn vooral als theoretisch beschouwd. Organisaties vangen de hogere facturen vooral op door hun budgetten te verhogen of middelen elders te verschuiven. Cigref raamt die compensatie op 108 miljard euro per jaar. Dat kan ten koste gaan van onder meer (besparingen op) it-dienstverleners, aanwervingen, R&D en productieve investeringen. CADA: soevereiniteit wordt ingebakken Tijdens de briefing wees Beltug-ceo Danielle Jacobs op de combinatie van geopolitieke en financiële risico’s. Volgens haar en de cijfers van Cigref verlaat jaarlijks naar schatting 264 miljard euro de Europese Unie via bedrijfssoftware en cloudtoepassingen. De prijsstijgingen maken de discussie volgens Jacobs extra relevant voor CIO’s. ‘Voor ons is het slagen van de Cloud and AI Development Act (CADA) een beetje een erop-of-eronderverhaal’, zei ze. Als Europa de aanpak goed aanpakt, ziet Beltug volgens haar een tweede kans om de afhankelijkheid terug te dringen. CADA moet Europa meer grip geven op cloud en AI. De voorgestelde Europese verordening koppelt digitale soevereiniteit aan publieke aanbestedingen. Centraal staan vier zekerheidsniveaus, waarbij de eisen oplopen van opslag en verwerking van data binnen de EU tot volledige controle over de softwaretoeleveringsketen en geen inmenging van niet-EU-landen. Aanbieders van de hogere zekerheidsniveaus moeten zich bovendien onafhankelijk laten auditen. ‘De zekerheidsniveaus voor publieke aanbestedingen maken soevereiniteit aantoonbaar en controleerbaar’, stelt Jacobs. ‘Maar het zijn momenteel wel de lidstaten die zullen beslissen welk niveau de verschillende overheidstoepassingen moeten halen. Zo komt de noodzakelijke schaalbaarheid in het gedrang.’ Afhankelijkheid niet zomaar weg Beltug pleit overigens niet voor het volledig bannen van niet-Europese leveranciers. ‘We gaan die afhankelijkheden niet zomaar elimineren of even vervangen door de Europese oplossingen: dat is niet echt haalbaar’, aldus Jacobs. Wel moeten organisaties volgens Beltug bewuster bepalen welke afhankelijkheden aanvaardbaar zijn en waar Europese alternatieven strategisch nodig zijn. CADA is daarbij volgens de organisatie een belangrijk instrument om die keuze ook in het aankoopbeleid te verankeren.

SURF waarschuwt voor privacyrisico’s Qualtrics, SLTN krijgt een nieuwe ceo, ABN Amro: jongeren kwetsbaar voor online fraude, Vier UMC’s over op InPlanning en cyberexpert Dave Maasland krijgt eigen tv‑programma over cybercriminaliteitSURF: stop met Qualtrics‑dienst DesignXM Ict‑coöperatie van het Nederlandse onderwijs en onderzoek SURF waarschuwt hoger‑onderwijsinstellingen voor grote privacyrisico’s bij het gebruik van enquêtedienst DesignXM van Qualtrics. De organisatie adviseert universiteiten, hogescholen en mbo’s om de Amerikaanse dienst uit te faseren, omdat gevoelige gegevens van studenten en medewerkers mogelijk onvoldoende beschermd zijn. In een nieuwsbericht voor leden schrijft SURF dat er veertien hoge risico’s en één laag risico zijn vastgesteld in een zogenoemde Data Protection Impact Assessment (DPIA). Het gaat volgens SURF onder meer om gebrek aan bewijs van effectieve anonimiseringsprocessen, een onvolledig overzicht van subverwerkers, verlies van controle en transparantie met betrekking tot toestemming voor het verzamelen van gegevens en onvolledige informatie over cookies. Qualtrics is het niet eens met de beoordeling van SURF. Isabel Moll nieuwe ceo SLTN, Eugene Tuijnman blijft betrokken Ict-dienstverlener en systeemintegrator SLTN heeft Isabel Moll benoemd tot directeur. Zij stapt over van Dell waar ze Benelux-directeur was. Moll neemt het stokje over van oprichter en enig aandeelhouder van SLTN Eugene Tuijnman. Hij treedt terug als ceo maar blijft inhoudelijk betrokken als voorzitter van de raad van commissarissen. Moll en Tuijnman kennen elkaar al ruim twintig jaar. Volgens de vertrekkend ceo is Moll de juiste persoon om het bedrijf een nieuwe fase in te leiden. Moll was de afgelopen vijf  jaar werkzaam bij Dell, waarvan drie jaar als algemeen directeur van Dell Nederland. Daarna twee jaar als directeur Dell Benelux. Daarvoor was zij partner bij KPMG en bekleedde zij diverse functies bij Microsoft en KLM. SLTN telt zo’n zevenhonderd medewerkers en een omzet van ruim 300 miljoen euro. ABN: Jongeren kwetsbaarder voor online fraude dan 65-plussers Jongvolwassenen vertrouwen sterk op hun digitale vaardigheden, maar zijn juist relatief vaak slachtoffer van online fraude. Uit recent onderzoek van ABN Amro onder haar klanten blijkt dat één op de zeven jongvolwassenen het afgelopen jaar te maken kreeg met online fraude. ‘Dit percentage ligt hoger dan bij 65-plussers’, meldt de bank in een persbericht. Daarin schrijft de bank dat uit onderzoek van The Global Anti-Scam Alliance blijkt dat veel jongvolwassenen ervan overtuigd zijn online oplichting te kunnen herkennen. Maar dat zelfvertrouwen is niet altijd terecht: door het gebruik van generatieve ai kunnen oplichters steeds overtuigendere nepberichten, beelden en stemmen maken. De bank: ‘Hierdoor wordt het lastiger om te bepalen wat betrouwbaar is en wat niet.’ Om jongvolwassenen te laten ervaren dat ‘echt’ en ‘nep’ vrijwel niet meer van elkaar te onderscheiden zijn, start de bank de campagne: Begin Gewoon Safe met de onder jongeren populaire Youtuber Supergaande. Vier academische ziekenhuizen kiezen InPlanning Amsterdam UMC, Radboudumc, Maastricht UMC en UMC Groningen (UMCG), hebben gekozen voor personeelsplanningsoftware InPlanning van Intus. Die software wordt nu bij vijf van de zeven Nederlandse academische ziekenhuizen ingezet voor de personeelsplanning van hun medewerkers. UMC Utrecht is al sinds 2025 klant. InPlanning is een saas-oplossing voor personeelsplanning en workforce management en wordt ontwikkeld door Intus. Ontwikkelaar Intus: ‘Met slimme software en expertise op het gebied van onder andere capaciteitsmanagement en samenroosteren helpen we organisaties bij het optimaliseren van personeelsinzet, het verbeteren van de planning en het versterken van operationele processen. Zo ondersteunen we organisaties bij het realiseren van een toekomstbestendige bedrijfsvoering.’ Eerder dit jaar kozen onder ook het Diakonessenhuis, Franciscus, Ommelander ziekenhuis, SKB Winterswijk en Albert Schweitzer ziekenhuis voor InPlanning. De software wordt dus ook gebruikt buiten de academische ziekenhuizen. Dave Maasland krijgt eigen tv-programma over cybercrime Directeur van Eset Nederland Dave Maasland krijgt in 2027 een eigen tv‑programma op SBS6. In ‘Dave Maasland: De jacht op online criminaliteit’ duikt hij in de wereld achter cybercrime en laat hij zien hoe digitale misdaad werkt, wie erachter zitten en welke impact het heeft op mensen. In een video op LinkedIn benadrukt Maasland dat cybercrime geen technisch trucje is, maar keiharde criminaliteit die levens kan ontwrichten. In het programma stapt hij nadrukkelijk uit de rol van ‘man achter het scherm’ en trekt hij, zoals hij zelf zegt, ‘het mysterie er letterlijk vanaf’. Ook gaat hij met zijn team op pad om daders op te sporen en te confronteren. Maasland, die vanwege zijn duiding in media-optredens bij onder meer Vandaag Inside bekend staat als ‘het cybermannetje’, maakte onlangs ook bekend dat hij samen met hoofdredacteur Simon Zijlemans gametijdschrift Power Unlimited overneemt.

Uber-chauffeurs uit zeven Europese landen, waaronder Nederland, dagen Uber voor de rechter vanwege de manier waarop het bedrijf algoritmes inzet voor beloning en rittoewijzing. Stichting Worker Info Exchange International heeft daarvoor een collectieve actie aangespannen bij de rechtbank Amsterdam.Volgens de stichting handelt Uber daarbij in strijd met de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Uber verving vanaf 2020 het vaste beloningsmodel geleidelijk door dynamische systemen die de vergoeding per rit realtime bepalen. Ook de toewijzing van ritten gebeurt volgens WIE International steeds meer op basis van complexe algoritmes. Chauffeurs hebben daardoor minder zicht op hoe hun inkomsten en werk worden bepaald.De stichting stelt bovendien dat Uber grote hoeveelheden persoonsgegevens van chauffeurs gebruikt om hun gedrag en prestaties te analyseren en voorspellen. Daarmee zouden de ai- en machine-learningsystemen leiden tot vergaande monitoring en profilering op de werkvloer. Dat maakt dat de geautomatiseerde besluiten in strijd met artikel 22 van de AVG. Ook zou Uber persoonsgegevens zonder de vereiste waarborgen buiten de EU hebben verwerkt.UurloonEconomisch adviesbureau Oxera onderzocht in opdracht van de stichting gegevens over chauffeurs en ritten. Daaruit zou blijken dat Nederlandse chauffeurs die door de dynamische beloningsmodellen zijn getroffen sinds 2022 gemiddeld 7.500 euro per jaar minder verdienen. Hun reële uurloon zou met 7,15 euro zijn gedaald. Voor Britse chauffeurs gaat het volgens Oxera sinds 2021 om een gemiddelde inkomensdaling van 5.300 pond (circa 6.170 euro) per jaar.WIE International vordert namens getroffen chauffeurs schadevergoeding en wil dat Uber de gewraakte werkwijze staakt. De betrokken landen zijn naast Nederland het Verenigd Koninkrijk, België, Frankrijk, Duitsland, Polen en Roemenië. Daarnaast vraagt de stichting de rechtbank maatregelen op te leggen om verdere schade te voorkomen. De procedure valt onder de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (Wamca).

Soevereiniteit zet je niet aan of uit met een simpele knop. Het is een architectuurkeuze waarmee je de regie terugpakt.De opensourcebeweging, de DIY-economie, de decentralisatie van energie en de digitale soevereiniteitsbeweging. Ze hebben één ding gemeen: de hang om afhankelijkheid om te zetten in autonomie. Het verklaart waarom de Europese cloudmarkt fundamenteel van karakter is veranderd. Van een technologisch speelveld naar het domein van risicobeheersing en juridische controle.Die verschuiving werd niet veroorzaakt door één rapport of één incident. Organisaties zijn wakker geschud door een opeenstapeling van sancties, datalekken, wetgeving en geopolitieke onzekerheid die steeds dichter bij huis komt. Jarenlang zijn we met z’n allen de cloud in gerend. Alles kon, alles mocht. Hoe meer data, hoe beter. Nu groeit het besef dat ‘in de cloud’ niet automatisch betekent dat het goed geregeld is. En is er een echte beweging gaande. Van het bedrijfsleven tot de overheid. We willen digitaal onafhankelijk zijn. Meer regie en controleDat blijkt ook uit het onderzoek ‘De Staat van Cloudsoevereiniteit in Nederland’ dat Blauw Research in maart 2026 uitvoerde onder 383 it-beslissers in Nederland. Datasoevereiniteit wordt na security als belangrijkste factor genoemd bij de keuze voor een cloudprovider. 86 procent van de respondenten noemt het ‘belangrijk’ tot ‘zeer belangrijk’. Daarbij zien we een sterke stijging in vergelijking met twee jaar geleden. Organisaties willen simpelweg minder afhankelijk zijn. Het maakt je kwetsbaar.Van prijs naar risicobeheersingDe klassieke cloudbelofte draaide om snelheid en het verminderen van kosten. Nu willen organisaties eerst de zekerheid dat het goed zit. Ze willen weten wat de werkelijke controle over data is en onder welke jurisdictie die controle in de praktijk valt. Pas daarna kijken ze naar kostenoptimalisatie.Als je data opslaat bij een partij die valt onder buitenlandse wetgeving, zoals de Amerikaanse Cloud Act, dan heb je juridisch gezien minder controle dan de contracten doen vermoeden. Dat besef is breed doorgedrongen: 57 procent van de respondenten noemt geopolitieke ontwikkelingen als belangrijkste reden voor de toegenomen urgentie rond datasoevereiniteit, 35 procent wijst op toenemende afhankelijkheid van hyperscalers. FeatureEen simpele aan-uitknop zoals op je computer is er niet. Soevereiniteit is geen feature die je aan- of uitzet. Het is een architectuurkeuze. Voor de meeste organisaties betekent dat geen keuze tussen volledig Europees of volledig bij een hyperscaler, maar hybride: Europese infrastructuur waar de regie en de gevoelige data zitten, met de vrijheid om te kiezen wat waar draait.Wie zijn hele it-stack heeft opgebouwd rondom de diensten van één hyperscaler, heeft zijn ziel en zaligheid aan één aanbieder verkocht. Daarom wordt er niet alleen infrastructuur gebouwd in Europa, maar ook aan tools gewerkt die een exitstrategie mogelijk maken, in lijn met de Europese Data Act, die organisaties het recht geeft hun data te verplaatsen naar een andere aanbieder.Europese jurisdictieHet onderzoek laat zien dat organisaties daar consequenties aan verbinden. 75 procent is bereid hogere it-kosten te accepteren om datasoevereiniteit te waarborgen, en 69 procent kiest bewust cloudoplossingen waarbij data onder Europese jurisdictie vallen, ook als dat technisch of commercieel minder voordeel oplevert.Strategische soevereiniteitBinnen de ondervraagde organisaties heerst ook realisme: volledige soevereiniteit is onrealistisch. Systemen zijn nu eenmaal met elkaar verweven en afhankelijkheden van internationale leveranciers te diep verankerd. Maar dat is niet het doel. Het gaat om wat ik ‘strategische soevereiniteit’ noem. Je bepaalt zelf wat een acceptabel risico is. Soevereiniteit is zelfbeschikking. Autonomie, volledig los van anderen opereren, is iets anders en in it niet wenselijk.De vraag is niet of je alles zelf kunt beheren. De vraag is of je precies weet waar je dat niet doet en of daar bewust voor gekozen is. Organisaties willen daar steeds vaker expliciete keuzes in maken: welke workloads moeten strikt gecontroleerd blijven en waar is flexibiliteit acceptabel?Die afweging vertaalt zich direct naar architectuurkeuzes. Op dit moment werkt 45 procent primair in een hybride it-omgeving. In het ideaalbeeld voor de toekomst daalt dat naar 31 procent, niet omdat hybride afvalt, maar omdat organisaties bewuster kiezen. On-premises waar controle moet, cloud-native waar het kan.RisicobeheersingDe verwachting is dat deze ontwikkeling niet tijdelijk is. Zeventig procent verwacht dat datasoevereiniteit de komende drie jaar nog belangrijker wordt. Elke architectuurkeuze die je nu maakt, weegt straks zwaarder dan je op het moment van tekenen denkt. De keuze voor een bepaalde cloudarchitectuur is daarmee geen it-vraagstuk meer. Het is risicobeheersing. En komt tegemoet aan de wens om de touwtjes in eigen handen te hebben. Jij bepaalt bij welke partij, onder welke wet en met welke uitstapmogelijkheden je data onderbrengt.

Anne Karine Hafkamp is commercieel eindverantwoordelijke voor de Benelux bij het Europese cybersecuritybedrijf mnemonic. Dit jaar buigt ze zich voor het eerst als jurylid over de inzendingen voor de Computable Awards.Hafkamp is van origine econoom, en was al snel gefascineerd door de toepassing van technologie en het tempo waarmee technologie organisaties en markten kan veranderen. ‘Dat is ook precies waarom ik graag als jurylid meedoe aan deze awards. Ik krijg veel energie van hoe nieuwe generaties een andere manier van denken meebrengen, met andere ideeën en andere soorten oplossingen komen, wat gisteren nog niet mogelijk leek. Neem iemand die op social meda ziet dat jongeren moeite hebben met het plannen van hun studie. Diegene bouwt met ai binnen een paar dagen een eenvoudige planningstool, zet die online en test via social media meteen of mensen ervoor willen betalen. Dat vind ik typerend voor deze generatie. Ze denken minder lang na en gaan sneller bouwen, testen en aanpassen.’Haar huidige werkgever mnemonic helpt grote en vaak internationaal opererende organisaties om digitale risico’s te begrijpen, te voorkomen en te beheersen. Hafkamp houdt zich bezig met organisaties in de grootzakelijke markt, in vrijwel elke sector. ‘We brengen in kaart welke digitale veiligheidsrisico’s er voor een organisatie zijn, rekening houdend met elke denkbare dreiging. Van geopolitieke spanningen tot de continuïteit van onze vitale voorzieningen zoals gas, water en licht. Dat doen we in de volle breedte van het it – én ot-landschap. Vanuit onze Noorse wortels zijn we altijd al veel actief geweest in de energiemarkt, waar ot al langer een grote rol speelt. Juist in complexe organisaties leveren we maatwerk om zoveel mogelijk inzicht te krijgen. Bij ons draait het security operations center dan ook met meer dan honderd man, 24/7 eyes on glass, wereldwijd.’Welke ontwikkelingen zie je in cybersecurity?‘De cybersecuritymarkt is met de komst van ai flink veranderd. Het type aanvallen verandert mee en het aanvalsoppervlak wordt complexer. Ai maakt aanvallers sneller, maar ons ook. We kunnen enorme hoeveelheden informatie veel sneller analyseren en patronen herkennen die een mens niet zo snel allemaal zelf kan zien. Dat vind ik een van de interessantste ontwikkelingen in ons vak. Tegelijk geloof ik sterk dat technologie de professional ondersteunt en niet vervangt. Uiteindelijk wil je dat een ervaren collega begrijpt waarom iets gebeurt en welke beslissing daarbij hoort. Wat mij bezighoudt, is dat Europa technologisch soms langzamer beweegt doordat we terecht veel eisen stellen aan privacy en datagebruik. In China zie je bijvoorbeeld dat veel meer data aan elkaar gekoppeld kan worden en dat daardoor bepaalde toepassingen sneller tot ontwikkeling komen. Ik vind dat we daar niet naïef over moeten zijn. De vraag is hoe we in Europa veel ambitieuzer worden in technologie en innovatie, zonder onze waarden te verliezen.’Jury Computable AwardsDe jury van de Computable Awards bestaat dit jaar uit:Lieke Hamers, Field CTO DellAnne Karine Hafkamp, Benelux Sales Director MnemonicEdith van de Weg, Kwartiermaker AI & Health /Dutch AI Factory Noord-Nederland & EHDS NV NOMRuud Mulder, Storage Solutions Architect NutanixFred Streefland, Global CISO Check Point SoftwareReza Sarshar, Data & Infrastructuur Projectmanager INNAXRichard Turk, CEO PrenetalJasper Wognum, CEO AI SalonMeer over de Computable Awards 2026 …Zie je verschillen tussen sectoren in de volwassenheid waarmee ze met cybersecurity omgaan?‘Zeker. De verschillen tussen sectoren zijn groot. Zorginstellingen en gemeenten hebben bijvoorbeeld te maken met beperkte capaciteit, complexe organisatiestructuren en veel concurrerende prioriteiten. Tegelijkertijd worden ze steeds afhankelijker van technologie. Daardoor groeit de urgentie om cybersecurity structureler te organiseren. En we hebben in Nederland veel familiebedrijven, vaak productiebedrijven, die internationaal zijn gaan opereren zonder zich ervan bewust te zijn dat ze eigenlijk zijn uitgegroeid tot een multinational. Hun cybersecurity groeide niet altijd in hetzelfde tempo mee, totdat ze geraakt werden door ransomware en niet wisten wat ze moesten doen. Vooral op het gebied van operational technology – alles wat in de fabriek staat – is dat lang onderschat, en moet er nu alsnog fors geïnvesteerd worden, passend is het risicoprofiel van vandaag. Maar investeren is één ding; je hebt ook mensen nodig, en die zijn er nog onvoldoende voor opgeleid. We missen nog steeds veel personeel in deze branche, ook aan klantzijde.’Moeten organisaties dan ook meer gaan investeren? ‘Een vast percentage voor cybersecurity is lastig te geven, want dat hangt af van je risicoprofiel. Sommige bedrijven kiezen er bewust voor weinig zichtbaar te zijn naar buiten toe, want hoe zichtbaarder je bent en hoe maatschappelijk je rol is, hoe meer motieven er zijn om je aan te vallen, vanuit concurrentie, chaos of gewoon voor de lol. Hoe zichtbaarder je bent, hoe hoger de muur moet zijn, en dus hoe meer je moet investeren. In Nederland zien we bijvoorbeeld dat het aantal DDoS-aanvallen de afgelopen drie jaar sterk is toegenomen. Met name bij financiële instellingen en bij overheidsorganisaties is het bijna wekelijks raak. Het doel daarvan is vooral chaos creëren. Inmiddels zijn daar zoveel maatregelen tegen genomen dat de dienstverlening gewoon bereikbaar blijft, ook al neemt het aantal aanvallen toe. Daarom geloof ik ook niet zo in de vraag: hoeveel procent moeten we aan security uitgeven? De betere vraag is: welk risico vinden we acceptabel en wat moeten we organiseren om daar te komen?’Nemen aanvallen toe in soort en aanpak?‘De basis verandert eigenlijk minder snel dan de manier waarop aanvallers die toepassen. Phishing en social engineering blijven bijvoorbeeld een van de belangrijkste manieren om een organisatie binnen te komen, maar de uitvoering wordt steeds geraffineerder. Het gaat allang niet meer alleen om een verdachte e-mail. We zien ook smishing via sms, vishing via telefoon, berichten via andere digitale kanalen en steeds overtuigendere aanvallen met behulp van ai. De bekende e-mails zien er tegenwoordig heel geloofwaardig uit. Je kunt nog steeds op de standaardpunten letten: klopt het e-mailadres, heb je er wel of niet om gevraagd? Maar ook dat wordt lastiger, want aanvallers spelen slim in op het moment om je tot een handeling te verleiden. Denk aan phishingmails over pakketjes rond de kerstperiode, precies wanneer je die verwacht.’Waar let je op bij de nominaties voor de Computable Awards?‘We zijn als land technologisch ingesteld en ondernemend, en dat vertaalt zich in innovatief denken over hoe we dreigingen benaderen of voorkomen. Vergeleken met andere Europese landen lopen we daarin voorop. Dat heeft ook met mentaliteit te maken, en ik hoop dat terug te zien in de inzendingen voor de awards. Ik kijk vooral of er potentie in de oplossing zit. Het moet waarde creëren voor een situatie die er nu is.’Breng je stem uit!Stem direct op de genomineerden ..Of lees eerst de toelichting op de nominaties per categorie:Nominaties Computable Awards 2026:Nominaties: 10 stevige Cyber resilience-projectenNominaties: 10 ict-projecten die uitblinken in klan­t­er­va­ringNominaties: 9 ver­nieu­wen­de Digitale innovatie-projectenNominaties: 10 voor­uit­stre­ven­de Future of work-projectenNominaties: 10 in­spi­re­ren­de ict-projecten in de zorgNominaties: 10 sterke ict-projecten in het mkbNominaties: 10 toon­aan­ge­ven­de ict-projecten bij de overheidNominaties: 10 lo­vens­waar­di­ge ict-projecten in het onderwijsNominaties: 10 veel­be­lo­ven­de tech startupsNominaties: 10 groot­za­ke­lij­ke projectenNominaties: 10 duurzame projectenNominaties: wie wordt CxO van het jaar?Nominaties: wie wordt it-talent van het jaar?Nominaties: 4 High performersNominaties: 10 aan­spre­ken­de Digitale trans­for­ma­tie-projectenNominaties: 10 Sustainable tech-projecten die de wereld schoner maken

Wie als specialist in digitale weerbaarheid op zoek is naar een werkomgeving waar technologie, maatschappelijke impact en complexe veiligheidsvraagstukken samenkomen, komt bij NS aan zijn trekken. Miljoenen treinreizen lijken misschien vanzelfsprekend, maar achter iedere treinreis gaat een omvangrijke digitale omgeving schuil.Miljoenen reizigers hebben ons nodigDat maakt werken aan digitale weerbaarheid bij NS fundamenteel anders dan cybersecurity in een gemiddelde kantooromgeving. NS vervult een belangrijke maatschappelijke functie en miljoenen reizigers vertrouwen dagelijks op de dienstverlening van het spoorbedrijf. Digitale technologie is daarbij vrijwel overal aanwezig: in apps, reisplanners, reizigersinformatie, stations, werkplaatsen, treinen en de interne bedrijfsvoering. Al die systemen en processen zijn met elkaar verbonden en moeten ook onder moeilijke omstandigheden blijven functioneren.Precies die combinatie maakt NS volgens Dimitri van Zantvliet, directeur Cybersecurity bij NS, tot een bijzonder interessante werkgever. “Digitale weerbaarheid is bij NS veel breder dan het voorkomen van een hack of het installeren van de juiste beveiligingstechnologie. Het gaat ook om risicomanagement, voorbereiding op incidenten, compliance, herstelvermogen, samenwerking met leveranciers en het vergroten van het veiligheidsbewustzijn binnen de hele organisatie.”Van cybercrime tot digitale autonomieDaarbij verandert het dreigingsbeeld voortdurend. Cybercriminelen worden professioneler, digitale ketens worden complexer en geopolitieke spanningen kunnen rechtstreeks doorwerken in de risico’s voor organisaties met een vitale functie. Ook digitale soevereiniteit en digitale autonomie spelen daarbij een rol, maar vormen slechts één voorbeeld van de vele strategische factoren waarmee NS rekening moet houden.Van Zantvliet: ”Voor specialisten betekent dit dat er zeker geen sprake is van routinematig securitywerk. De omgeving omvat klassieke IT, maar ook operationele technologie, IoT-toepassingen en omvangrijke mobiliteitsketens. Een kwetsbaarheid of incident kan daardoor gevolgen hebben die veel verder gaan dan een afzonderlijk systeem. Juist dat vraagt om professionals die technische diepgang graag combineren met overzicht, samenwerking en gevoel voor bedrijfscontinuïteit.”Digitale weerbaarheid is overalMinstens zo belangrijk is de positie die cybersecurity binnen NS heeft gekregen. Digitale veiligheid is geen onderwerp dat ergens diep in de IT-organisatie is ondergebracht. Het staat juist hoog op de bestuurlijke agenda en krijgt de aandacht en het mandaat die nodig zijn om daadwerkelijk veranderingen door te voeren. Daardoor signaleren en adviseren onze specialisten niet alleen, maar dragen ook zichtbaar bij aan structurele verbeteringen.“Werken bij NS betekent samenwerken met collega’s uit zeer verschillende disciplines. Cybersecurity raakt immers technologie, operatie, privacy, veiligheid, inkoop, communicatie en crisismanagement. Dat maakt het werk inhoudelijk breed en biedt heel veel mogelijkheden om nieuwe kennis op te doen en jezelf verder te ontwikkelen.”Een prachtige uitdaging: Nederland mobiel houdenWie bij NS aan digitale weerbaarheid werkt, beschermt dus niet alleen servers, applicaties of netwerken. Je draagt bij aan een digitaal ecosysteem dat iedere dag verbonden is met het functioneren van de Nederlandse maatschappij en economie.Voor specialisten die complexe problemen willen oplossen, verantwoordelijkheid zoeken en tegelijk maatschappelijke impact willen hebben, is NS daarom een uitzonderlijk aantrekkelijke werkgever.

De contouren van de soevereine Nederlandse overheidscloud worden steeds duidelijker. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) legt de theoretische kaders vast. Een groep architecten uit verschillende overheidsorganisaties heeft gezamenlijk ‘Het Ontwerp voor de Soevereine Overheidscloud’ opgesteld. Dit ontwerp, ontwikkeld onder de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), beschrijft de hoofdlijnen van de beoogde oplossing. Geschetst wordt hoe de soevereine clouddienst eruit zal zien, welke voorzieningen deze biedt en hoe de technische keuzes samenhangen. Ron Kolkman, CIO Rijkswaterstaat en lid van het aanjaagteam NDS Cloud, realiseert zich dat een ontwerp voor een ambitie als deze nooit in één keer volledig is. ‘Onderdelen zullen moeten worden aangescherpt en verrijkt.’ Marktpartijen en overheden kunnen vanuit hun kennis en ervaring reageren op het concept. Rond 1 oktober 2026 worden diverse feedback-evenementen gehouden. Ook schriftelijk valt commentaar te leveren.  Parallel aan het ontwerptraject is een eerste versie van de soevereine cloud gerealiseerd in een Proof of Concept (PoC). De PoC toetst de keuzes direct in de praktijk op een schaal die groot genoeg is voor beproeving. Bij het ontwerp ligt de primaire focus op technologie, die de overheidsbrede soevereine clouddienst (kortweg Clouddienst geheten) mogelijk moet maken. Op de organisatiekant wordt later uitgebreider ingegaan. Eerder maakte het kabinet zijn voorkeur bekend voor een zo soeverein mogelijk ingerichte cloudomgeving. Waar mogelijk wordt die gehuisvest in de overheidsdatacenters van het Rijk. Deze keuze sluit aan bij wat marktvorser Gartner heeft beschreven als scenario A: een nieuwe soevereine overheidsclouddienst die onder centrale regie ‘greenfield’ wordt neergezet. De focus van het ontwerp ligt op een containerplatform dat voldoet aan de Haven-standaard. Het ontwerp is opgesteld op basis van open source (open en vrij beschikbare broncode), waardoor de leveranciersafhankelijkheid afneemt.  Soeverein Soeverein betekent dat de overheid volledige zeggenschap heeft over de technologiestack, de data, en de operatie. Deze zeggenschap moet aantoonbaar zijn en niet enkel een contractuele verplichting. Data, activiteiten, infrastructuur en technologie mogen niet worden beïnvloed door andere rechtsgebieden. Ze moeten beschermd worden tegen directe invloed of toegang door overheden uit derde landen.  Doel is het hoogste niveau van soevereiniteit (SEAL-4), volledige EU-controle zonder kritieke externe afhankelijkheden) te bereiken dat de EU kent. Maar voor de hardware-stack is voorlopig SEAL-3 het hoogst haalbare, want Europese leveranciers van CPU, GPU en ASIC’s ontbreken. Clouddienst Het ontwerp beschrijft de architectuur van de Clouddienst. In de eerste fase ligt de focus op de bouw van een containerplatform met VM-ondersteuning voor gebruik door de hele Nederlandse overheid. Met behulp van feedback vanuit de markt en een (of meer) Proof of Concept(s) kan dit architectuurontwerp, en de ontwerpkeuzes die daarbij zijn gemaakt, getoetst en doorontwikkeld worden. In de tweede fase wordt gekeken naar uitbreiding met Overheidsbrede Soevereine PaaS-diensten (Platform-as-a-Service). In de derde fase wordt het mogelijk om uit te breiden naar Overheidsbrede Soevereine clouddiensten op applicatieniveau (SaaS). De gemaakte architectuurkeuzes komen vast te liggen in zogenoemde Architectural Decision Records (ADR’s). Deze set van ADR’s die nog in ontwikkeling is, vormt een geheel met het ontwerp. Samen geven zij de nadere concretisering die nodig is om realisatie te sturen van de Clouddienst.