computable

In dit nieuwsoverzicht: Nvidia spekkoper, grote honger naar ai-servers, enterprise-ai in troebel juridisch vaarwater, Accenture koopt Aera, Nvidia overtreft verwachtingen, Klarna helpt ai-shopper, online tracking onder vuur.  Nvidia stapelt record op record De uitbouw van ai-fabrieken versnelt in een buitengewoon hoog tempo. Ook de enorme opkomst van ai-agenten stuwt de vraag naar chips. Chipleverancier Nvidia haalt dan ook een recordomzet over het eerste kwartaal dat eindigde op 26 april.  Jensen Huang, oprichter en ceo van Nvidia, presenteerde woensdagnacht nog fraaiere kwartaalcijfers dan verwacht. De omzet kwam uit op 81,6 miljard dollar, een stijging van 20 procent ten opzichte van het vorige kwartaal en een stijging van 85 procent ten opzichte van een jaar geleden. Voor computing in de datacenters leverde Nvidia voor een recordbedrag van 60,4 miljard dollar, een stijging van 77 procent ten opzichte van een jaar geleden en een stijging van 18 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal.  De omzet uit datacenter-netwerken bedroeg 14,8 miljard dollar, een stijging van 199 procent ten opzichte van een jaar geleden en een stijging van 35 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal. Ook edge computing brengt veel omzet binnen.  De netto-winst bedroeg 58,3 miljard dollar, ruim drie keer meer dan in dezelfde periode een jaar eerder. De vooruitzichten voor het lopende kwartaal zijn onverminderd gunstig. Ai-uitgaven dit jaar naar 2590 miljard dollar  De wereldwijde uitgaven aan ai zullen dit jaar oplopen tot 2,59 biljoen dollar, een stijging van 47 procent ten opzichte van het voorgaande jaar. Zo verwacht marktvorser Gartner. De komende jaren is er vooral veel behoefte aan ai-infrastructuur. Denk aan ai-geoptimaliseerde IaaS, ai-geoptimaliseerde servers, ai-netwerk-fabric alsmede chips die speciaal ontwikkeld zijn voor ai en apparatuur. Deze categorie vormt het grootste deel van de markt, goed voor meer dan 45 procent van de uitgaven.   Binnen dit segment krijgen de ai-geoptimaliseerde servers het grootste aandeel. De uitgaven hieraan zullen de komende vijf jaar verdrievoudigen om alle verwachte workloads te kunnen verwerken. Enterprise-ai zit juridisch vaak scheef Enterprise‑ai botst steeds vaker op strengere eisen rond privacy, security en data-soevereiniteit. Volgens onderzoek van NTT DATA sluiten bestaande infrastructuren onvoldoende aan op de noodzaak voor lokale verwerking, controle en governance.  Daardoor wordt data-jurisdictie een cruciale ontwerpvoorwaarde; een architectonische randvoorwaarde. Data kan nog steeds bewegen, maar niet altijd op de manier die ai nodig heeft. Omdat ai afhankelijk is van continue toegang tot data, bepaalt jurisdictie steeds vaker waar data worden opgeslagen, waar modellen draaien en hoe systemen worden ingericht en beheerd. Daarmee komt de beperking van traditionele, grensoverschrijdende datastromen scherp in beeld.  Hoewel meer dan 95 procent van de organisaties het belang van private en soevereine ai erkent, vertaalt slechts een minderheid dit naar concrete actie. De kloof groeit tussen koplopers die hun architectuur tijdig herontwerpen en organisaties die blijven bouwen op oude modellen. Wie vroeg aanpast, creëert een voorsprong in schaalbaarheid en ai‑volwassenheid. Private en souvereine ai worden zo bepalend voor de volgende fase van enterprise‑ai. Accenture in decision intelligence Accenture investeert in Aera Technology, een Amerikaanse ontwikkelaar van zogeheten agentic decision intelligence. Hiermee zijn leveringsketens sneller, autonomer en datagedreven te maken. Veel ketens werken nog met gefragmenteerde systemen en handmatige besluiten; slechts een kwart van de organisaties zet actief in op autonomie.  Aera’s ai‑agents analyseren continu data, voorspellen verstoringen en automatiseren besluiten, terwijl Accenture advies en sector­expertise toevoegt. Dit moet leiden tot minder handmatige interventies, lagere kosten en meer wendbaarheid. De samenwerking speelt in op de groeiende behoefte aan autonome besluitvorming, zeker in complexe internationale ketens. Grote bedrijven gebruiken deze technologie al om risico’s eerder te signaleren en sneller te reageren. Klarna haakt in op ChatGPT Het Zweedse betaalbedrijf Klarna introduceert de Shopping Search-app in ChatGPT. Daarmee kunnen gebruikers tijdens een ai-gesprek direct producten ontdekken, compleet met actuele prijzen, beschikbaarheid en aanbiedingen. Klarna speelt met deze app in op de explosieve groei van ai‑gedreven shopping. Tijdens de cadeaumaand december 2025 steeg het verkeer vanuit ai-platformen naar retailers met bijna 700 procent, terwijl conversies 31procent hoger lagen.  De app elimineert het openen van meerdere tabs en vergelijkt realtime miljoenen producten uit dertien markten via Klarna’s Product Search MCP‑server. Retailers verschijnen organisch op relevantie, met opties voor gesponsorde zichtbaarheid, waardoor een nieuw discovery‑kanaal ontstaat op het moment dat consumenten aankoopintentie tonen. Rechtszaak tegen online tracking The Privacy Collective (TPC) daagt AppLovin voor de rechter omdat het bedrijf via verborgen volgsoftware in populaire gratis games en apps illegaal gegevens zou verzamelen van minstens 8,5 miljoen Nederlanders, waaronder 1,5 miljoen kinderen.  Volgens TPC worden de data gecombineerd tot profielen en gedeeld met honderden partijen voor advertentiedoeleinden, zonder geldige toestemming. AppLovin negeert bovendien kinderbeschermingsregels en blijft volgen zelfs wanneer gebruikers dit uitschakelen. De profielen worden gebruikt voor manipulatieve advertenties, aldus TPC. En dat maakt kinderen extra kwetsbaar. TPC eist een verbod op deze praktijken en schadevergoeding voor alle gedupeerden, gesteund door diverse privacy‑ en kinderrechtenorganisaties. The Privacy Collective is een Nederlandse stichting die opkomt voor de privacyrechten van internetgebruikers. TPC voert ook een collectieve rechtszaak tegen Oracle en Salesforce wegens vermeende grootschalige, onrechtmatige online tracking.

Van technisch uitvoerder naar strategisch sparringpartner Cloud is volwassen geworden, maar de belofte is voor veel organisaties nog niet ingelost: complexiteit neemt toe, kosten vallen tegen en onafhankelijk advies is schaarser dan het lijkt. De Nieuwegeinse cloudspecialist inQdo wil dat veranderen, en haalt daarvoor een van de meest ervaren AWS-strategen van Nederland in huis. inQdo heeft een naam opgebouwd als betrouwbare AWS-partner die technisch complexe vraagstukken oplost. Nu zet het Nieuwegeinse bedrijf een volgende stap: van technische uitvoerder naar strategisch sparringpartner. Daarvoor trok algemeen directeur Dennis van Bavel een van de meest ervaren AWS-veteranen in Nederland aan als strategisch adviseur: Edwin van Nuil. De aanleiding is even simpel als urgent: cloud is commodity geworden, maar de advisering loopt achter. Edwin van Nuil bouwde in de beginjaren van cloud mee aan de Nederlandse AWS‑markt. In 1998 richtte hij Oblivion op, een software‑ en internetconsultancybedrijf dat al vroeg experimenteerde met Amazon Web Services. In 2014 bracht hij de groeiende cloudpraktijk onder in een apart bedrijf, Oblivion Cloud Control, dat in 2018 als eerste in de Benelux de Premier Consulting Partner‑status van AWS behaalde. Na de overname door Xebia in 2021 bleef hij daar nog enkele jaren actief als CEO Cloud AWS, waarvan de laatste jaren in een global rol. Xebia was een andere wereld. Waar Oblivion Cloud Control klein en gefocust dicht op de klant opereerde, groeide Xebia in korte tijd uit tot een internationale organisatie met activiteiten in zestien landen. Die schaal bracht andere structuren met zich mee. Van Nuil merkte dat de afstand tot de klant toenam en dat hij minder vaak direct bij inhoudelijke gesprekken aan tafel zat dan hij gewend was. “Ik wilde terug naar het intieme, naar de directe lijn met de klant, naar een plek waar je de volledige scope kunt overzien zonder het telkens over interne muurtjes heen te gooien.” Te laat aangehaakt Dat verlies aan klantcontact is niet alleen een persoonlijk gevoel van Van Nuil. Het tekent een bredere ontwikkeling in de markt. De Algemene Rekenkamer constateerde eerder dit jaar dat het rijk voor een groot deel de cloud in is gegaan zonder de vereiste risicoafwegingen, met beperkt zicht op gebruikte diensten en alternatieven. Bij private organisaties ligt dat niet wezenlijk anders. Cloudpartners worden doorgaans ingeschakeld op het moment dat de technische richting al vaststaat. Tegen die tijd liggen de belangrijkste keuzes al vast: welk platform, welke architectuur, welke mate van vendor lock-in. Wie dan aanschuift, kan nog optimaliseren maar niet meer bijsturen. Reden voor inQdo om eerder aan tafel te willen zitten, bij de business, niet alleen bij IT. “Wij haken nu vaak aan op het moment dat de technische keuzes al gemaakt zijn,” zegt Van Bavel. “Dan gaat het nog over de invulling, niet meer over de richting.” Zonde, want juist in het voortraject zit de meeste ruimte voor impact. Eerder betrokken betekent meedenken over de vraag of een SaaS-oplossing volstaat of dat iets custom gebouwd moet worden, over architectuurprincipes, over hoeveel flexibiliteit een organisatie straks nodig heeft. Van Nuil herkent dat patroon. Bij zijn eerdere bedrijf werkte hij voor grote organisaties als Tempo-Team, ABN Amro en Wolters Kluwer, altijd vanuit de business. Dat gaf hem de vrijheid om de technologie te kiezen die paste bij het probleem, niet andersom. “Als je met de business aan tafel zit, kun je alle technieken inzetten die passen bij het vraagstuk. Dat maakt je flexibel, maar ook veel effectiever. We leverden projecten op tijd en binnen budget omdat we wisten wat er écht speelde.” inQdo is AWS Advanced Partner en IBM Silver Partner, partnerships die klanten direct toegang geven tot de nieuwste technologie en diepe productkennis. Maar een partnerschap is geen keurslijf. Van Nuil is eerlijk over die spanning: als cloudspecialist kun je al snel worden gezien als verlengstuk van de leverancier. Maar wie eerder aan tafel zit dan de leverancier, adviseert vanuit het vraagstuk, niet vanuit het partnerbelang. Concreet vertaalt zich dat in eigen frameworks die niet aan één platform gebonden zijn, zodat een oplossing die vandaag op AWS draait morgen ook op een Europese provider of andere omgeving kan landen. “We zorgen ervoor dat klanten altijd de vrijheid hebben om andere keuzes te maken,” zegt Van Bavel. “Dat begint bij de architectuur die je aan het begin neerzet.” Deze embed gebruikt marketing cookies. Accepteer marketing cookies om de embed te tonen. Accepteer marketing cookies De aannemer als voorbeeld Een recente opdracht bij een grote aannemer laat zien hoe die werkwijze er in de praktijk uitziet. inQdo organiseerde een workshop, niet met de IT-afdeling, maar met de business: de mensen van de werkvloer, de beslissers, iedereen die dagelijks met het proces te maken heeft. Het onderwerp was een kritisch bedrijfsproces waarbij data-integriteit van levensbelang is. Technologie kwam die dag nauwelijks ter sprake. “We hebben alleen maar gevraagd: wat zoeken jullie? Wat willen jullie zien?” vertelt Van Bavel. Op basis van die ene workshop lag er anderhalve week later een werkend proof of concept. Zo concreet dat drie andere aannemers zich uit eigen beweging bij het traject aansloten. “Een van hen zei: ik heb dit jaar drie oplossingen gezien. Dit is de eerste waarvan ik zie dat het aansluit bij onze behoeften.” AI speelde daarin een cruciale rol, niet als doel maar als versneller. Waar een vergelijkbaar traject vroeger maanden in beslag nam, comprimeerde inQdo het tot anderhalve week. “Daardoor houd je het momentum bij de klant,” zegt Van Bavel. “De businesscase wordt tastbaar voordat de twijfel toeslaat.” AI helpt zijn consultants ook sneller voet aan de grond te krijgen in een nieuw en nog onbekend domein. Vaktermen die een klant gebruikt, processen die ze nog niet kennen, inzichten die normaal weken kosten om op te doen, zijn nu binnen handbereik. “Je wordt in het domein gezogen en kunt veel sneller meegaan in het gesprek op het niveau van de klant.”  AI verandert het speelveld voor organisaties in rap tempo. Dat biedt kansen, zoals de aannemer-casus laat zien, maar het roept ook nieuwe vragen op. Welke data gaat er door welke netwerklijnen? Wie heeft er toegang tot welke informatie? En in hoeverre ben je als organisatie nog in control over je eigen omgeving? Het zijn vragen die steeds vaker op tafel komen, ook al worden ze niet altijd expliciet gesteld. Soevereiniteit: de hype doorprikken De politieke agenda staat er vol mee, en de zorgen in de markt zijn reëel: uit de Dutch IT Sourcing Study 2026 van Whitelane Research blijkt dat sovereign IT bij 62 procent van de publieke sector een significante impact heeft op de IT-strategie, en ook in het bedrijfsleven groeit de bezorgdheid. Toch krijgt inQdo de vraag zelden spontaan van klanten. De bewustwording is er, de vertaalslag naar concrete actie nog niet. En die bewustwording creëren is precies waar inQdo zich op richt, niet door klanten te sturen naar een bepaalde oplossing, maar door hen te helpen begrijpen wat de impact is van de keuzes die ze maken. Een klant wilde onlangs alles tot in de puntjes geregeld hebben rond soevereiniteit, vertelt Van Bavel. Tot bleek dat hij Anthropic wilde blijven gebruiken voor zijn AI. “Dat kan prima,” zegt Van Bavel, “maar dan moet je wel weten dat alle data die je daar laat analyseren op Amerikaanse servers terechtkomt.” Dat gesprek voeren, transparant en zonder verkoopagenda, is precies de rol die inQdo wil innemen. Niet de keuze maken voor de klant, maar zorgen dat die klant weet wat hij kiest. Dat geldt ook voor de bredere afweging rond vendor lock-in. Het gemak van volledig serverless bouwen is aantrekkelijk, maar brengt afhankelijkheden met zich mee die later moeilijk terug te draaien zijn. Wie nu al weet dat hij over twee jaar misschien naar een andere omgeving wil, bouwt anders dan wie daar niet bij stilstaat. “Denk dan nu al aan containers in plaats van volledig serverless,” zegt Van Nuil. “Dat kost iets meer moeite, maar geeft je later de vrijheid om te kiezen.” Pragmatisme boven ideologie dus. Van Nuil plaatst het in historisch perspectief: “In de begindagen van cloud zei iedereen ook dat de Nederlandse Bank multicloud verplicht stelde, maar dat lag een stuk genuanceerder. Als pragmatische partner kon je door de hype heen prikken en de klant laten zien wat de regelgeving daadwerkelijk vereiste.” Die rol als onafhankelijke sparringpartner is onverminderd belangrijk, alleen is het onderwerp verschoven van cloudmigratie naar soevereiniteit en AI-governance. Kleinschalig als onderscheidend vermogen inQdo richt zich bewust op het hogere middensegment, niet op de grote enterprise, niet op het kleinbedrijf. Dat is geen beperking, maar een bewuste keuze die Van Bavel en Van Nuil allebei verdedigen. Want juist in dat segment is de behoefte aan een partner die écht meekijkt het grootst, en de bereidheid om een langdurige vertrouwensrelatie op te bouwen het meest aanwezig. Die vertrouwensrelatie krijgt bij inQdo een concrete invulling. Medewerkers zijn regelmatig fysiek bij klanten aanwezig, gebruiken het kantoor van de klant als werkplek en vangen bij de koffieautomaat gesprekken op over wat er speelt. Andersom lopen klanten net zo makkelijk bij inQdo binnen. “Dat soort nabijheid bouw je niet op met wisselende teams en jaarlijkse contractverlengingen,” zegt Van Bavel. Van Nuil typeert dat als een relatie die niet draait om de maximale projectomvang, maar om lange termijn‑betrokkenheid. “Ik kom niet om zoveel mogelijk te doen, maar om je zo lang mogelijk te helpen. Klanten bleven niet omdat ze vastzaten aan een contract, maar omdat ze wilden blijven.” Daarbij hoort ook een expliciete belofte richting de klant. “We komen bij een klant met de intentie om het voor te doen, samen te doen en er uiteindelijk voor te zorgen dat de klant het zelf kan,” zegt Van Nuil. “Wij willen de rol van trusted advisor vervullen en ons blijven focussen op verbetering en innovatie.” Niet de afhankelijkheid vergroten, maar juist zorgen voor wendbaarheid van de klant.  Dat is de cultuur die inQdo verder wil uitbouwen nu Van Nuil aan boord is. Niet groter worden om groter te zijn, maar relevanter worden voor de klanten die strategisch partnerschap zoeken. In een markt waarin veel partners pas aanhaken als de technische keuzes al grotendeels zijn gemaakt, positioneert inQdo zich bewust eerder in het traject. Voor organisaties die een strategisch partnerschap zoeken in een compacte setting, kan dat een wezenlijk ander soort samenwerking opleveren dan ze gewend zijn. Bezoek de website van inQdo

Nijmegen biedt haar ingezetenen alvast de mogelijkheid DigiD als identificatiemiddel voor gemeentelijke zaken te omzeilen. Nu het vrijwel zeker is dat de ondersteuning van het DigiD-platform binnen de Amerikaanse invloedssfeer komt, is in de oudste stad van Nederland al de alternatieve app voor identificatie Yivi beschikbaar. Ontwikkelaar van Yivi is Bart Jacobs, hoogleraar cybersecurity en veiligheid aan de Radboud Universiteit. Volgens hem zijn er geen kwalijke consequenties als de Amerikanen de stekker uit DigiD trekken, verzekert hij omroep Gelderland. Volgens Jacobs is zijn app ook privacyvriendelijker, nuttiger en breder inzetbaar dan DigiD. Waar DigiD uitsluitend het BSN gebruikt, werkt Yivi als een persoonlijke gegevenskluis op je telefoon. Je bepaalt zelf welke gegevens je toevoegt – naast je BSN kunnen dat bijvoorbeeld je adres, e-mail, telefoonnummer of zelfs je bloedgroep zijn. Bij het inloggen wordt vervolgens alleen die informatie gedeeld die op dat moment noodzakelijk is. Meer regie De app biedt ook meer grip en leidt tot minder administratie. Alle data staan uitsluitend op de telefoon van de gebruiker en niet bij een externe partij. Volgens een woordvoerder van de gemeente Nijmegen kan daardoor niemand anders zien welke gegevens je hebt gedeeld en met wie. Inwoners krijgen zo meer regie over hun eigen gegevens. Voor de gemeente levert het bovendien betrouwbare data op én minder administratieve lasten. Daarnaast wilde Nijmegen voorbereid zijn op de nieuwe Europese wetgeving die eind dit jaar ingaat. Die verplicht overheden om, naast DigiD, ook dit soort digitale id-wallets te accepteren voor hun online dienstverlening. Arnhem GroenLinks-PvdA, D66 alsmede twee lokale fracties in Arnhem willen het Nijmeegse voorbeeld graag overnemen. Maar zij stuiten op verzet van wethouder Maurits van de Geijn. Die wijst erop dat DigiD het enige middel is dat wettelijk is erkend om inwoners digitaal te laten inloggen bij de overheid. Volgens Jacobs klopt dat op zich wel, maar de gemeente Nijmegen is tot nog toe niet op juridische bezwaren gestuit. Anders dan veel commerciële identiteitsoplossingen is Yivi niet afhankelijk van buitenlandse investeerders of techgiganten. Yivi is volledig opensource, in Nederlandse handen, en contractueel beschermd tegen verkoop aan buitenlandse partijen.

Event | Cybersec Europe 2026E-mail is nog steeds de nummer 1 aanvalsvector en ai speelt daarin een prominente rol, aldus Frank Benus en Bart van den Branden van Cegeka in een sessie op de drukbezochte eerste dag van Cybersec Europe.Ai is de grote drijvende kracht achter de perfectionering van phishing mails. Er zijn tegenwoordig tal van platforms waar iedereen voor honderd tot vierhonderd dollar per maand complete phishing-workflows kan laten maken met een paar simpele opdrachten via een chatbot, aldus Benus.Deze platforms bieden onder andere diensten om inlogprocessen te imiteren, reverse proxies op te zetten, branding te imiteren, malicieuze svg-afbeeldingen te genereren en dynamische url’s te maken. De mails zien er gelikt en foutloos uit. Aanvallers doen zich vervolgens voor als vertrouwde personen door onder andere van LinkedIn informatie te halen om de mails er ook inhoudelijk geloofwaardig uit te laten zien.Benus en Van den Branden hameren erop dat multifactor authenticatie (mfa) niet voldoende bescherming biedt. Ze onderscheiden zeven manieren waarop aanvallers mfa kunnen omzeilen:mfa bombing (zoveel notificaties dat het slachtoffer uiteindelijk toehapt);een eigen malicieuze 2FA-inschrijving na een geslaagde aanval;kapen van session cookies;one time password phishing;consent phishing;adversary-in-the-middle aanvallen;credential phishing.Traditionele methoden om business email compromise (BEC) te voorkomen, zoals url-scanning, voldoen niet meer, aldus de experts. Aanvallers zetten ai maximaal in om detectie te voorkomen. Inmiddels zou uit onderzoek zijn gebleken dat ai net zulke goede phishing mails kan maken als mensen.De oplossing zou volgens Benus en Van den Branden liggen in ‘behavorial ai’. Mails die er perfect uitzien, kunnen toch afwijken van verwachte kenmerken en patronen. Met behulp van ai zouden deze afwijkingen snel opgespoord moeten worden.Klik hier voor meer informatie over Cybersec Europe.

Steeds meer werkzoekenden zetten generatieve ai in om hun sollicitaties te optimaliseren. Dat zet werkgevers voor een nieuw probleem: hoe onderscheid je echte competenties van aangescherpte zelfpresentatie? Generatieve ai heeft de sollicitatiemarkt voorgoed veranderd. Werkzoekenden gebruiken ai-tools om cv’s en motivatiebrieven te verfijnen en af te stemmen op specifieke vacatures.Het resultaat is een stroom aan opvallend gelijkaardige, vlekkeloos geformuleerde kandidaturen. ‘Sollicitaties kunnen vandaag volledig afgestemd worden op een vacature. Dat lijkt positief, maar het zorgt ervoor dat cv’s en motivatiebrieven steeds meer op elkaar lijken’, zegt Jeroen Diels, managing director bij Robert Half. ‘Daardoor wordt het voor werkgevers moeilijker om de meest geschikte kandidaten snel en accuraat te identificeren.’Dat blijkt ook uit cijfers. In Canada geeft 61 procent van de hr-leiders aan dat ai-gegenereerde sollicitaties het selectieproces complexer maken. In de VS ziet 65 procent van de hiring managers er een bijkomende uitdaging in. Hoewel lokale cijfers ontbreken, signaleren, volgens Diels, ook lokale talent managers dezelfde tendens. Focus op authenticiteit Naast de uniformisering speelt ook een betrouwbaarheidsprobleem. Ai-tools kunnen werkervaring of vaardigheden verfraaien of zelfs verzinnen. ‘Voor bedrijven is het cruciaal om te focussen op authenticiteit en de juiste match’, vindt hij.Persoonlijke gesprekken, referenties en testimonials winnen daardoor, volgens hem, aan belang. Het cv is niet langer een betrouwbaar startpunt. Maar het sollicitatiegesprek des te meer.

Vijf privacy-organisaties slaan gezamenlijk alarm over de beleidskoers van het ministerie van Volksgezondheid (VWS). De systemen voor zorgcommunicatie die door VWS worden uitgerold, zijn onverantwoord kwetsbaar voor hackers en andere kwaadwillenden. ‘Zodra het misgaat, en het gaat een keer mis, dan raakt dat iedereen,’ zo luidt de waarschuwing. Door de keuze voor grote centrale systemen zoals Mitz en de European Health Data Space (EHDS) verliezen patiënt en arts de controle over medische gegevens. Dan wordt de zorgcommunicatie kwetsbaar voor hackers. De recente ransomware-aanval op ChipSoft, waarbij medische gegevens werden gestolen, zou een wake-up call moeten zijn, vinden Platform Burgerrechten, Privacy First, Stichting KDVP, Stichting Decozo en de nieuwe stichting Spidz. Deze vijf privacy-organisaties zien grote gevaren. De systemen die het ministerie van VWS op dit moment uitrolt, bieden via één punt toegang tot tien- tot honderdduizenden dossiers, aldus het vijftal.Een en ander gebeurt zonder dat de arts die de gegevens bewaart, kan controleren wie ze voor welke reden opvraagt. Dit maakt ze een dankbaar doelwit voor hackers, die slechts één ingang nodig hebben om bij de gegevens van talloze patiënten te kunnen komen. Desondanks gaat de uitrol van deze systemen door, stellen de vijf privacy-organisaties.MitzHet gaat binnen Nederland om het systeem Mitz, waarop alle zorgverleners van Nederland moeten worden aangesloten. Het is in Mitz mogelijk om tien- tot honderdduizenden zorgverleners tegelijk ongericht toegang te geven tot medische dossiers, waarna de dossierhoudend arts geen controle meer heeft over wie de gegevens inziet. Ook is het mogelijk om toestemmingen die patiënten al dan niet hebben gegeven, te overrulen door derden, beweert het vijftal.Daarnaast wordt vanuit Brussel de EHDS ingevoerd, een systeem dat vergelijkbaar werkt, maar dan zorggegevens in alle lidstaten van de Europese Unie toegankelijk maakt. Daar wordt iedere Nederlander automatisch in opgenomen. Wil je er buiten blijven, dan moet je zelf in actie komen en bezwaar registreren (opt-out). De EHDS biedt lidstaten geen ruimte om dit op basis van voorafgaande, geïnformeerde toestemming (opt-in) te doen, zoals het medisch beroepsgeheim vereist. Sterker nog, de mogelijkheid tot opt-out is optioneel onder de EHDS – waardoor lidstaten er zelfs voor kunnen kiezen burgers niet eens de keuze te geven over het al dan niet delen van hun medische gegevens.BeroepsgeheimOmdat de toestemmingsrechten van patiënten onder de EHDS worden ondermijnd en zelfs volledig kunnen worden afgeschaft, is deze verordening volgens de organisaties in strijd met het medisch beroepsgeheim zoals dat beschermd wordt onder Artikel 8 van het EVRM en in strijd met de eisen die de AVG stelt aan het delen van medisch persoonsgegevens. De organisaties roepen de Tweede Kamer op tot een koerswijziging: er moet nu worden gekozen voor systemen die de risico’s van hacks daadwerkelijk wegnemen of sterk minimaliseren, in plaats van ze verder te vergroten. Een kleinschaliger aanpak is veiliger, eenvoudiger en houdt het medisch beroepsgeheim zoals dat sinds vanouds werkt, intact. Er bestaan al geruime tijd alternatieve systemen voor zorgcommunicatie. Deze maken het mogelijk om gegevens gericht en veilig uit te wisselen, zonder dat er centrale databases of toegangspunten nodig zijn die een groot doelwit vormen voor hackers. Desondanks geven het ministerie van Volksgezondheid en de besturen van zorgkoepels deze systemen geen kans.

Event | Overheid 360° De overheid krijgt de smaak van ai te pakken. Zo helpt een groot taalmodel de gemeente Hoeksche Waard documenten automatisch te anonimiseren zonder tekst te verwijderen of zwart te lakken. Woorden of namen worden om privacyredenen vervangen door neutrale termen. Dit voorkomt dat informatie onleesbaar wordt of verkeerd wordt geïnterpreteerd. Wordt zo’n naam voorgelezen, dan hoor je geen piep, maar een alternatieve term. De Zuid-Hollandse gemeente ontving in november vorig jaar de Computable Award 2025 in de categorie Overheidsproject. Bij het project ‘Anonimiseren met LLM’ vervulde de gemeente de rol van regievoerder in een samenwerking tussen zes gemeenten: de bedrijfsvoeringspartner Albrandswaard, Barendrecht en Ridderkerk, de gemeente Buren en de gemeente Krimpen aan den IJssel. Tijdens het Overheid 360°-congres – dat woensdag 17 juni in Jaarbeurs Utrecht plaatsgrijpt – presenteert de gemeente Hoeksche Waard de voortgang van dit project. Ofwel, hoe zijn ai-processen bij de overheid veel efficiënter en beter in te richten? Amanda Hanemaaijer. Reden om met Amanda Hanemaaijer (informatiemanager gemeente Hoeksche Waard) en Remco Damhuis (projectleider vanuit Remdam) te spreken over de voortgang. Het succes van ‘Anonimiseren met LLM’ krijgt een vervolg in het project ‘Anonimiseren bij de bron’. Dit innovatieproject richt zich op anonimisering op de plek waar documenten worden opgeslagen, zodat het risico op onderschepping wordt geminimaliseerd. Context en toegankelijkheid blijven daarbij behouden. De tool wordt verder gebruiksvriendelijk gemaakt en kan ook voor andere overheden van grote waarde zijn. Hanemaaijer: ‘Anonimisering door mensen kost veel tijd en moeite; uren die beter kunnen worden besteed aan publieke dienstverlening.’ Damhuis vervolgt: ‘Bij de ontwikkeling van een llm-gebaseerde tool voor anonimisering stond vooral de techniek centraal. In de huidige fase, die in oktober vorig jaar is gestart, wordt de tool doorontwikkeld tot een gebruiksvriendelijk product dat beter aansluit op de behoeften van Nederlandse gemeenten.’ Met de bedrijfsvoeringspartner Albrandswaard, Barendrecht en Ridderkerk wordt gewerkt aan een opensourcemodel binnen de Open Webconcept-beweging. Het technische ontwerp en de uitvoering liggen bij Conduction, terwijl Centric meewerkt aan de ontwikkeling. Acato bouwt de front-end. Nog voor de zomervakantie moet een minimum viable product gereed zijn dat geschikt is voor breed gebruik. Opschaling naar meerdere overheden is het doel. Remco Damhuis. Volgens Damhuis wordt ook de anonimisering zelf verbeterd. ‘Maar er bestaat geen garantie dat dit altijd volledig correct gebeurt. Adressen worden in principe altijd weggelaten, maar bij het gemeentehuis is dat juist niet de bedoeling. En ook bestuurders hoeven niet anoniem te zijn. Bij de Wet open overheid bepalen juristen hoe ver anonimisering moet gaan. De techniek kan dat niet volledig oplossen.’ Hanemaaijer wijst erop dat voor documenten met gevoelige gegevens een puntoplossing de voorkeur heeft. ‘Zodat data de server niet hoeven te verlaten. Dat kan met gespecialiseerde software die voor één specifiek probleem is ontwikkeld’, zegt ze. Damhuis: ‘Wie geen toegang heeft tot een externe server kan zo’n tool bij de bron installeren. Met een nieuwe functie gebeurt alles binnen de eigen afgeschermde omgeving, wat veiliger en efficiënter is.’ Saas Binnen het project wordt gewerkt met twee varianten: een lichte on-premises-variant die eenvoudig te installeren is, en een zwaardere software-as-a-service (saas)-variant. Deze laatste maakt gebruik van een moderner groot taalmodel met meer reken- en opslagcapaciteit. De ai-technologie is daar inmiddels op voorbereid. Hosting vindt in dat geval plaats bij de leverancier. Voor ‘Anonimiseren bij de bron’ is gekozen voor een opensourcemodel dat meer grip, zekerheid en veiligheid biedt. Het is geen black box, waardoor gebruikers inzicht houden en aanpassingen kunnen doen zonder afhankelijk te zijn van één leverancier. Hanemaaijer: ‘De ontwikkeling vindt plaats binnen het Open Webconcept, waarbij meer dan veertig gemeenten samen met marktpartijen digitale dienstverlening ontwikkelen op basis van Common Ground.’ De basisgedachte is dat data worden losgekoppeld van applicaties, zodat gegevens herbruikbaar zijn bij de bron. Standaardisatie maakt dit mogelijk. Het Open Webconcept kent geen hiërarchie; alle partijen werken gelijkwaardig samen. Momenteel wordt gewerkt aan de governance-structuur voor beheer, doorontwikkeling en monitoring. Ook de community wordt verder uitgebreid en eindgebruikers blijven betrokken. Een volledig automatisch systeem zonder menselijke controle is volgens de betrokkenen niet realistisch. Er blijft altijd een mens in de loop. Hanemaaijer: ‘Maar de tijdwinst van het ai-project is enorm.’ Meedoen? De Computable Award gaf ‘Anonimiseren met LLM’ veel zichtbaarheid, wat leidde tot brede interesse vanuit andere gemeenten. De nieuwe tool ‘Anonimiseren bij de bron’ wordt later dit jaar geïntegreerd in Nextcloud, een opensource-cloudplatform. Wie wil meedenken of deelnemen, kan contact opnemen met Remco Damhuis (remco@remdam.nl). Overheid 360°Op woensdag 17 juni 2026 vindt in de Jaarbeurs in Utrecht Overheid 360° plaats, het jaarlijkse kennisevenement over informatiemanagement voor de overheid. Er is een beursvloer en er zijn zo’n zestig presentaties, verdeeld over de thema’s artificial intelligence, digitale toegankelijkheid, it-outsourcing & cloud computing, cybersecurity, informatiestrategie en datagedreven overheid. Iedereen die werkzaam is bij gemeenten, overheden of publieke organisaties is gratis welkom. Voor meer informatie en aanmelden, klik hier.

Het blijkt kinderspel om met ai binnen te dringen bij de Nederlandse overheid. Het Amsterdamse cybersecuritybedrijf Hadrian vond honderden beveiligingslekken, zo meldt het FD. Bij het ministerie van Binnenlandse Zaken werd zelfs een lek van het hoogste risiconiveau gevonden. Het duurde negen dagen voordat dat lek was gedicht. Hadrian was vooral verbaasd over hoe snel hun ai‑systeem dit allemaal ontdekte: in enkele uren tijd. Volgens ceo Rogier Fischer zal ai binnen een jaar in staat zijn om alle kwetsbaarheden in software op te sporen – en dat betekent dat criminelen of vijandige staten er ook snel bij kunnen zijn. Hij benadrukt dat de grote taalmodellen (llm’s) ‘extreem goed ‘ zijn in het vinden van de zwakke plekken, de kwetsbaarheden waarop hackers scannen. Hij bestrijdt de gedachte dat ai-bedrijven als Anthropic en Open AI om redenen van marketing hoog opgeven van de prestaties van hun ai-modellen, met name als het gaat om het opsporen van kwetsbaarheden. Volgens Fischer is de dreiging zo groot dat elke organisatie, van klein tot groot, zich ernstig zorgen moet maken. Het niet-patchen van kwetsbaarheden kan tot veel schade leiden.Veel gevaarNiet alleen de overheid maar vooral ook bedrijven en instellingen lopen veel gevaar. Want volgens Fischer blijkt uit de onderzoeken die Hadrian deed, dat het bedrijfsleven qua kwetsbaarheden er nog slechter aan toe is. De gemiddelde opensource-code-gebruiker buiten de overheid scoort lager, zo is zijn indruk. De overheid doet namelijk relatief veel pentesten om kwetsbaarheden in haar systemen op te sporen. Hadrian komt begin deze week met een gratis open‑sourceharnas voor pentesten, een ai-tool waaronder een llm zit met een manier van aansturing om er een agent van te maken die geautomatiseerde penetratietests kan doen. Dit harnas bevat instructies, biedt toegang tot bepaalde tools en werkt zonder toegang te hebben tot de source-code.Hackers-harnasHet harnas ‘omklemt’ de software‑onderdelen die moeten worden getest en levert wat nodig is om tests automatisch, reproduceerbaar en geïsoleerd uit te voeren. Hadrian heeft dit harnas ontwikkeld als onderdeel van zijn agentische pentest-motor Nova, autonome pentesting die ‘on demand’ draait. Nova kan menselijke pentesters vervangen en bootst de werkwijze van hackers na. Met het gratis harnas kunnen organisaties zelf testen. Fischer maakt zich geen zorgen dat hackers dit misbruiken. Volgens hem hebben zij dit soort middelen allang.Hij denkt dat het belangrijk is dat bedrijven en overheden ook zelf kunnen speuren naar kwetsbaarheden. Deze ai-tool helpt organisaties beter opgewassen te zijn tegen aanvallen waarbij hackers ai-modellen inzetten. Want die dreiging is nu zeer actueel. Open huis bij Open RegelsOm in enkele uren honderden kwetsbaarheden bij de overheid te vinden had Hadrian niet eens het duurste of krachtigste ai‑model nodig. Zelfs goedkopere modellen zoals Deepseek konden de lekken vinden. Hadrian begon met GPT 5.5 van OpenAI, dat volgens Fischer net zo krachtig is als het beruchte Mythos‑model van Anthropic, dat eerder al veel onrust veroorzaakte vanwege zijn hackcapaciteiten.Het grootste lek zat bij Open Regels, een overheidsdienst die wetten vertaalt naar praktische regels. Volgens Hadrian stond ‘de voordeur wagenwijd open’. De ai vond serverinformatie en zelfs een bestand met inloggegevens. Daarmee kreeg Hadrian toegang tot de database én de Azure‑cloudomgeving. In principe kon een aanvaller daar software aanpassen of ransomware plaatsen.Een basiscontrole – het checken van het IP‑adres – ontbrak volledig. Het ging om een kritiek P1‑lek. Hadrian meldde dit op 6 mei, maar pas op vrijdag ging de dienst offline om het probleem te verhelpen. Volgens Fischer zou geen enkel bedrijf zo lang wachten. Het ministerie zegt dat de melding door een communicatiefout verkeerd terechtkwam en dat het lek nu niet meer te misbruiken is.We zien nu pas hoeveel kwetsbaarheden er in dertig jaar softwareontwikkeling zittenBij Open Zaak, software die gemeenten gebruiken voor onder meer paspoortaanvragen, vond Hadrian eveneens een ernstig probleem. Het binnendringen was ingewikkeld, maar dankzij ai toch mogelijk. Ook bleken honderden gebruikers te veel rechten te hebben – een fout die een hacker met gestolen inloggegevens veel speelruimte zou geven.Volgens Fischer gaan we nu pas zien hoeveel kwetsbaarheden er in dertig jaar softwareontwikkeling zitten. De komende twee jaar wordt het hard werken om alles te repareren. Nieuwe software wordt dankzij ai wel veiliger, maar het digitale slagveld blijft bestaan.Hadrian Hadrian is vijf jaar geleden opgericht. Het bedrijf kijkt vanuit het perspectief van de hacker naar kwetsbaarheden van online-omgevingen van bedrijven. Het bedrijf voert met behulp van machine learning en cloudtechnologie preventieve aanvallen uit. Onder meer Microsoft-oprichter Bill Gates en Amazon-miljardair Jeff Bezos hebben destijds voor een deel van het startkapitaal gezorgd. Ook voormalig ABN Amro-bankier Chris Vogelzang en voormalig TomTom-bestuurder Alexander Ribbink behoren tot de groep privé-investeerders die Hadrian van de grond hielpen te komen. 

Op 20 en 21 mei 2026 vindt Cybersec Europe plaats in Brussels Expo. Het grootste cybersecurity-event van de Benelux ontvangt opnieuw duizenden professionals aan rond de belangrijkste trends, technologieën en uitdagingen in het vakgebied. Opvallend is het toenemende internationale karakter van de beurs.Bezoekers op Cybersec Europe kunnen in Brussels Expo rekenen op meer dan 200 exposanten en partners, 170 sessies, keynotes en rondetafels verspreid over 12 theaterzalen, een uitgebreid ot-securityprogramma en een startup & innovation zone met Europese techstarters. Dat staat onder meer op het programma.Het sprekersprogramma is bewust Europees opgebouwd. Bevestigde namen zijn onder meer Theo Franken, Belgisch minister van Defensie, Eléonore Simonet, minister voor KMO’s, en ethische hackers Chris Kubecka en Ken Munro van Pen Test Partners. Ook het team achter de Belgische tv-reeks Hacked is van de partij voor een live keynote op de mainstage.Maar niet alleen ‘on stage’, maar ook ‘on the floor’ is Engels steeds vaker de voertaal op de beurs. ‘Het is geweldig om te zien hoe het internationale bereik van het event blijft groeien’, zegt Jordi van Herk, director it media & events bij Jaarbeurs. ‘Tot nu toe ontvingen we al registraties uit meer dan 75 nationaliteiten.’ Tech Theater & Awards Nieuw dit jaar is ook een vernieuwde en uitgebreide editie van het Tech Theater voor diepgaande technische sessies. Inhoudelijk staan daar thema’s centraal als ai-security, digitale soevereiniteit, cyberwarfare, ot-security, supply chain security en de bescherming van kritieke infrastructuur.Op dag 2, tijdens de middag, reiken de Computable Awards en de Cybersec Europe Awards uit op de mainstage. ‘Het belooft een van de sterkste edities van Cybersec Europe tot nu toe te worden’, besluit Van Herk. Inschrijven is gratis en kan via cyberseceurope.com.

De NDS-Raad adviseert een Nederlandse Digitale Dienst (NDD) in te richten die overheidsbrede digitalisering moet versnellen. De kern van het advies is dat de digitale dienst niet zelf alle digitale voorzieningen ontwikkelt of beheert. De digitale dienst moet ‘geen centrale ict-bouwer’ worden, maar een ‘regie-organisatie ’die toepassing van afspraken, standaarden en bouwstenen afdwingbaar maakt, aldus de NDS-Raad. De raad die vorig jaar september van start ging om de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) aan te zwengelen, beëindigt met dit advies haar werk. Een maand geleden besloot staatssecretaris Willemijn Aerdts (EZK) de advisering rond de NDS anders vorm te geven. De raad benadrukt dat een digitale dienst alleen effectief kan zijn als deze vanaf de start beschikt over een helder politiek en bestuurlijk mandaat. Dat mandaat moet intern richting geven aan prioritering, normering, implementatie en opschaling, en extern duidelijk maken dat overheidsbrede keuzes niet vrijblijvend zijn voor betrokken organisaties en ook richting marktpartijen leidend zijn. Alleen dan kan de digitale dienst functioneren als een herkenbaar en gezaghebbend instrument om gezamenlijke doelen te realiseren, aldus de NDS-Raad die onder voorzitterschap staat van Nathan Ducastel. De digitale dienst verbindt de portfolio’s, capaciteit en implementatieplanning van uitvoeringspartners aan overheidsbreed vastgestelde NDS-prioriteiten. Maar dit gebeurt, zonder de verantwoordelijkheid van afzonderlijke overheidsorganisaties voor hun primaire processen over te nemen. Randvoorwaarden De raad vindt dat deze dienst vier samenhangende randvoorwaarden moet organiseren: •             Architectuur en portfoliosturing als toetsbaar kompas, inclusief overzicht van lopende initiatieven, gebruik, afhankelijkheden en afwijkingen binnen het digitale uitvoeringslandschap. Zo kan overheidsbreed worden gestuurd op samenhang, prioritering, hergebruik en adoptie. •             Operationele slagkracht voor implementatie- en adoptie-ondersteuning van overheidsbrede bouwstenen. •             Passende financiering voor frictiekosten, migraties en organisatie-eigen legacy-afbouw (voor zover nodig om overheidsbrede bouwstenen te adopteren). •             Bundeling van marktvraag via gezamenlijke eisen, contract-kaders en marktbevraging waar dat zinvol is, met aandacht voor exit en leveranciersonafhankelijkheid. Overheden hebben al allerlei gezamenlijke standaarden en voorzieningen, of werken daar binnen het NDS-programma aan. Maar ze worden nog niet breed gebruikt en groeien niet snel genoeg mee. Dat komt mede doordat organisaties hun eigen keuzes blijven maken, te weinig capaciteit hebben, investeringen lastig vinden en omdat er geen duidelijk overheidsbreed systeem is om nieuwe standaarden echt ingevoerd te krijgen. Daardoor ontstaan verschillende oplossingen naast elkaar, is hergebruik lastig en heeft de overheid onvoldoende overzicht op ict-kosten en afhankelijkheden. Ook de groeiende hoeveelheid verouderde systemen zorgt voor vertraging.

ASML gaat een belangrijke rol spelen in de opbouw van de Indiase halfgeleiderindustrie. De chipmachinefabrikant gaat een strategisch partnerschap aan met Tata Electronics ter bevordering van de chipproductie in India. ASML ondersteunt de bouw en opschaling van Tata’s nieuwe 300 mm‑fab met zijn volledige suite aan lithografie-oplossingen. De samenwerking werd zaterdag aangekondigd tijdens het bezoek van de Indiase president Narendra Modi aan Nederland. India heeft de ambitie een grote en geavanceerde halfgeleiderindustrie op te zetten. Met enorme investeringen, een sterke talentenpool en krachtige steun van de overheid moet dat lukken. De Indiase halfgeleidermarkt zal naar verwachting dit jaar de 55 miljard dollar overschrijden en in 2030 de 100 miljard dollar. ASML verwacht een complete reeks lithografie-tools en -oplossingen te kunnen leveren voor de nieuwe Dholera-fabriek van Tata Electronics in de deelstaat Gujarat, maar daar is nog geen contract voor getekend. De twee bedrijven zullen samenwerken bij de ontwikkeling van lokaal talent, de vorming van een veerkrachtige toeleveringsketen en r&d-infrastructuur; cruciaal voor India’s langetermijnambities in halfgeleiders. Volgens dr. Randhir Thakur, topman van Tata Electronics, zal de diepgaande expertise van ASML in holistische lithografie-oplossingen de tijdige opstart van de chipfabriek in Dholera garanderen. De holistische lithografie-aanpak van ASML integreert geavanceerde lithografiesystemen, software voor computationele lithografie, meet- en inspectietools. Door deze combinatie kunnen chipfabrikanten productiever worden, fouten verminderen en het aantal goede wafers per dag te verhogen.  Tata Tata heeft al technologie-partnerschappen, onder andere met PSMC (Taiwan), voor nodes van 28–110 nm. De Dholera-fab, waarin Tata elf miljard dollar investeert, richt zich op chips voor automotive, mobiele apparaten, 5G iot, ai en andere segmenten. Christophe Fouquet, topman van ASML, ziet India als een groeiende strategische markt en benadrukt de langetermijnrelatie die hiermee wordt opgebouwd. Het land wil minder afhankelijk worden van Taiwan en China. Ook op gebied van ai heeft India grote plannen. Tata Consultancy Services (TCS) gaat samen met OpenAI ai-diensten leveren. Tata is een tech-conglomeraat dat in Nederland in IJmuiden de staalfabriek bezit en met TCS in Nederland veel it-diensten levert.  India heeft een blauwdruk voor de toekomst ontwikkeld, The Vision India@2047. Het land ligt op koers om in 2028 de derde economie ter wereld te worden. Gemikt wordt op een jaarlijkse economische groei van 9%. Een vergaande digitalisering moet dat mogelijk maken.

Ai is aan een enorme opmars bezig, op korte termijn is het misschien een hype, maar op de lange termijn heeft ai waarschijnlijk meer invloed op de economie, ons werk en de maatschappij dan we nu kunnen overzien. Ai-aanbieders buitelen over elkaar heen met juichverhalen over ai. Maar wat zijn de gevaren? In het boek De grote verandering – Hoe machines slimmer worden en wat dat voor jou betekent, benoemt futurist en ai-spreker Robbert van Empel naast allerlei kansen en mogelijkheden ook zes gevaren van ai die op de loer liggen. We zetten ze samengevat op een rij. #1 De ai-wapenwedloop leidt tot risico’s De wedstrijd om de slimste te zijn met ai en toepassingen te ontwikkelen die op vrijwel alle vlakken slimmer zijn dan mensen speelt zich af tussen de machtsblokken China en de VS. De Amerikaanse aanpak is door keiharde concurrentie tussen een aantal grote spelers enigszins chaotisch, maar qua regeling krijgen die spelers veel ruimte omdat de Amerikaanse overheid ‘als de dood’ is om de voorsprong op China te verliezen, beschrijft Van Empel. Waar eerder nog een bredere discussie was over ethiek en het doel van ai en de gevaren voor mensen, sluit de overheid nu contracten voor ai-toepassingen voor het leger, spionage en nieuwe wapens. In China loopt de ai-ontwikkeling via een strak door de staat gestuurd groeiprogramma. Ze dwingen de beste ai-onderzoekers, en eigenaren van grote datasets en supercomputers tot samenwerking waarbij nieuwe ai-datacenters voor hun energietoevoer waarschijnlijk aan kerncentrales worden gekoppeld. Die dynamiek van een machtsstrijd kan leiden tot het nemen van steeds grotere risico’s en het overslaan van veiligheidsstappen om de concurrentie voor te blijven. Van Empel: ‘De overtuiging dat snelheid en innovatie belangrijker zijn dan het voorkomen van kleine foutjes, in Sillicon Valley-motto: ‘move fast and break things’, krijgt een nieuwe angstaanjagende betekenis als het ‘ding’ dat je kapot kunt maken de toekomst van de mensheid is.’ #2 Het gevaar van ai-kolonialisme Van Empel spreekt over een onzichtbare overheersing door ai. Een gevaar dat volgens hem subtieler is dan de ai-wapenwedloop. Hij noemt dat ai-kolonialisme. ‘We denken vaak dat technologie neutraal is. Dat een rekenmachine geen mening heeft. Maar ai is geen rekenmachine. Ai is getraind op data en die data bevatten een wereldbeeld.’Hij wijst op de cultuur en de normen die in de ai-oplossingen terecht komen. In het geval van de VS is deze ai ‘doordrenkt’ met typische waarden van de Amerikaanse Westkust en Sillicon Valley, zoals hyper-kapitalisme, liberalisme, efficiëntie en winst. De Chinese ai bevat de waarden van de Communistische Partij die sociale stabiliteit boven individuele vrijheid stelt. Het model verkiest harmonie boven kritiek en de belangen van de groep gaan altijd boven die van het individu. ‘Het risico is dat we eindigen in een wereld waarin er nog maar twee smaken zijn: De Amerikaanse of de Chinese’, schrijft Van Empel die wijst op het belang van open ai-modellen die de eigen waarden en culturen van de makers én gebruikers weerspiegelen. ‘Als we niet oppassen worden we digitaal gekoloniseerd zonder dat er ooit een soldaat aan te pas komt.’ #3 Strenge regelgeving zet Europa buitenspel in ai-innovatie Europa kiest in de mondiale ai‑race niet voor schaal of snelheid, maar voor regulering als strategisch antwoord, duidt Van Empel. De EU AI‑Act werkt volgens een risico‑piramide, duidt hij. Bovenaan staan ‘verboden toepassingen’ zoals social scoring, onbewuste manipulatie, realtime biometrie in de openbare ruimte en emotieherkenning op school of werk. In de volgende laag komen ‘hoog‑risico’‑systemen aanbod. Het gaat om ai-toepassingen voor onder meer rechtshandhaving, migratie en onderwijs, die aan strenge eisen moeten voldoen. Toepassingen met ‘beperkt risico’, zoals chatbots vormen de derde laag, aanbevelingssystemen en spamfilters vallen in de vierde ‘minimaal risico’-categorie.   Met deze structuur wil Brussel ethische grenzen afdwingen en wereldwijd de standaard zetten voor verantwoorde ai, duidt de auteur. Dat is het zogeheten Brussels effect: Europese regels worden zo invloedrijk dat ze internationaal worden overgenomen. De gedachte daarachter is dat Europa niet hoeft te winnen op rekenkracht, maar op normstelling — door de spelregels van de ai‑race te herschrijven. Critici waarschuwen dat deze aanpak de Europese ai-innovatie kan afremmen. Terwijl Amerikaanse en Chinese bedrijven op volle snelheid doorgaan, dreigt Europa te verzanden in bureaucratie. Dat kan leiden tot technologische achterstand, afhankelijkheid van buitenlandse ai‑systemen en tragere toegang voor Europese burgers tot nieuwe ai‑toepassingen. Kortom: bescherming en normstelling botsen met het risico dat Europa zichzelf buitenspel zet in de innovaties rondom ai, aldus de ai-expert. #4 Slechte mensen misbruiken ai-superkrachten ‘Een van de meest directe, tastbare gevaren van ai is dat het een ongelooflijk krachtig gereedschap is in handen van mensen met slechte bedoelingen’, schrijft Van Empel die wijst op de destructieve gevolgen van de ‘krachtversterker’ die ai is. Hij wijst bijvoorbeeld op ai-modellen die de kennis vergaren van alle beschikbare wetenschappelijke informatie rondom bijvoorbeeld biologische wapens of het ontwerp van een gevaarlijk virus. Ai verlaagt volgens hem de drempel voor het creëren van een pandemie. Konden eerst alleen supermachten zoiets creëren, nu ligt die weg ook open voor een paar ‘slimme’ studenten in een garage die via ai-toegang hebben tot allerlei informatie en het systeem bevragen op tips om zo’n virus te verspreiden. ‘Ook is ai een geducht wapen in de informatieoorlog’, schrijft de auteur. Nu wordt ai al ingezet voor nep-informatie en propaganda, dat kan met de opkomst van deepfake videos, nepprofielen op sociale media en aanvallen op de feitelijke waarheid alleen maar toenemen, stelt hij.Ook de opkomst van door ai aangestuurde wapens die zelfstandig, dus zonder de tussenkomt van mensen beslissen over leven en dood, leiden tot zorgen. En dan is er ook de angst voor ai die cyberoorlogsvoering en kwaadwillende hackers 24×7 kan ondersteunen.#5 Controleverlies als de computer niet meer luistertEén van de meest existentiële en fundamentele gevaren waar de makers van ai van wakker liggen is het risico op controleverlies, stelt Van Empel. ‘Wat gebeurt er als we erin slagen een ai te maken die zo onvoorstelbaar slim is (superintelligent) dat het zijn eigen doelen begint na te streven en zich niet langer laar sturen door de menselijke makers?’, vraagt hij zich af. Hij schetst een aantal apocalyptische scenario’s uit onder mee het AI 2027-rapport en wijst erop dat ai echt gevaarlijk wordt als het de mens als belemmering gaat zien voor zijn eigen voorbestaan. #6 Het verlies van de vrijheid door ai als controle-instrument ‘Naast de apocalyptische scenario’s van een op hol geslagen superintelligentie, is er een ander, meer sluipend en misschien wel waarschijnlijker gevaar. Een gevaar dat niet onze levens bedreigt maar wel onze vrijheid en autonomie. Ai is namelijk het perfecte, meest efficiënte instrument voor surveillance en sociale controle dat ooit is uitgevonden’, schrijft Van Empel. Hij wijst op autoritaire staten zoals China waar die controle al dagelijkse realiteit is doordat camera’s met geavanceerde technologie voor gezichtsherkenning burgers volgen en beoordelen en bij overtredingen beperkingen opleggen, zo ontstaat een ‘digitale gevangenis met onzichtbare tralies.’ Hij schrijft dat in Westerse landen inlichtingendiensten onder het mom van ‘veiligheid’ hun boekje te buiten gaan door op zoek in een databerg van telefoongesprekken, emails en internetverkeer de privacy van burgers te schenden. ‘De grote verandering dwingt ons om een fundamenteel en dringend debat te voeren over de balans tussen technologie, veiligheid en vrijheid.’ De Grote Verandering – Hoe machines slimmer worden en wat dat voor jou betekentAuteur: Robbert van EmpelISBN: 9789493480148Uitgeverij: Van Duuren Management

Een groep Nederlandse techbedrijven hekelt het nieuwe Box 3-stelsel waaraan het kabinet werkt. Ze vrezen dat deze vermogensaanwasbelasting, waarbij wordt uitgegaan van het werkelijk rendement, (internationaal) talent wegjaagt. Het kabinetsvoorstel betekent dat medewerkers die voor een deel in aandelen worden beloond, daaropvolgend in Nederland belasting moeten betalen over de papieren winst, zonder dat zij aandelen hebben verzilverd. Techbedrijven als Adyen, Bird, Bunq, Catawiki, CM.com, DataSnipper, Just Eat Takeaway.com, Mews, Picnic, Polarsteps, Remote, Sendcloud, Smart Photonics, TomTom en Transferz staan op hun achterste poten. Ook een aantal in Nederland gevestigde techbedrijven waaronder Booking.com, Uber en Prosus hebben de felle schriftelijke reactie over deze fiscale aanpak ondertekend. Samen hebben deze techbedrijven een coalitie gevormd die het kabinet in een brief waarschuwt voor de gevolgen. Aandelen Bedrijven concurreren wereldwijd om dezelfde schaarse specialisten, van ai-specialisten en engineers tot senior management. De beloningen die (grote) techbedrijven hun medewerkers bieden, moeten aansluiten op de internationale arbeidsmarkt, vindt de coalitie. In de internationale techwereld is het gebruikelijk dat een groot deel van de medewerkers deels wordt beloond in aandelen (equity). Het kabinet wil niet alleen daadwerkelijk gerealiseerd inkomen zoals dividend, als vermogensaanwas belasten maar ook jaarlijkse papieren waardestijgingen van bezittingen. En tot ongenoegen van de techwereld worden aandelenbeloningen daar bijgerekend. Een stijging van dit aandelenpakket kan tot een flinke belastingaanslag leiden. Belasting bij realisatie Betrokken techbedrijven pleiten met klem voor belasting bij realisatie: waardestijgingen van aandelen worden pas belast op het moment van verkoop, bijvoorbeeld wanneer werknemers uit dienst gaan en hun aandelen te gelde willen maken. Dan wordt het een vermogenswinstbelasting, zoals die in vrijwel alle andere Europese landen geldt. Middels een reparatie via de Wet fiscale stimulering van startups en scale-ups tracht het kabinet een deel van het tech-ecosysteem te ontzien. Maar de grotere vaak internationaal opererende techbedrijven vallen daar buiten. De tech-coalitie met Jeroen van Glabbeek, ceo CM.com, als spreekbuis noemt dat een systeemfout. Als belasting bij realisatie niet mogelijk is, stelt de coalitie voor om de uitzondering in de Wet fiscale stimulering van startups en scale-ups breder toe te passen. Alle aandelen verkregen als onderdeel van een beloningspakket worden dan belast via een vermogenswinstbelasting in plaats van een vermogensaanwasbelasting. Speciale belastingstatus Een ander voorstel tot reparatie is herstel van de partiële buitenlandse belastingplicht binnen de 27 procent-regeling. Dit betekent dat mensen die uit het buitenland komen werken, een speciale belastingstatus kunnen krijgen zodat ze minder belasting betalen over bepaalde inkomsten. Voor sommige onderdelen doet de fiscus alsof iemand in het buitenland woont. Buitenlandse werknemers vallen nu onder een regeling waarbij 27 procent van het loon onbelast mag worden vergoed. Tenslotte vraagt de coalitie een ruime verliesverrekening: introductie van een effectieve ‘carry-back-regeling’ van ten minste drie jaar (als een bedrijf nu verlies maakt, mag het dat verlies aftrekken van winsten die het in de afgelopen drie jaar heeft gemaakt. Daardoor krijgt het belasting terug, n.v.d.r.)

Boekbespreking | ‘De grote verandering’ van Robbert van Empel De discussie over ai schiet vaak door in doemscenario’s of marketingpraat, maar in De Grote Verandering kiest futurist en ai-spreker Robbert van Empel voor een nuchtere, meer afgewogen kijk. Hij laat zien dat de ai-revolutie al in volle gang is, dat ontwikkelingen elkaar razendsnel opvolgen en dat de gevolgen direct relevant zijn voor de lezer. Geen hype, geen handboek, maar een helder geschreven gids die uitlegt waarom de impact van ai sneller en breder voelbaar wordt dan veel organisaties beseffen. In De Grote Verandering – Hoe machines slimmer worden en wat dat voor jou betekent noemt de auteur vier technologische revoluties die tegelijkertijd plaatsvinden: de doorbraak van ai (kennisexplosie), de overgang naar vrijwel schone energie, de revolutie in biotechnologie en de explosieve groei van sensortechnologie. Samen vormen deze ontwikkelingen een versnellingsmechanisme dat de economie, samenleving en zelfs onze definitie van mens-zijn opnieuw vormgeeft, aldus de schrijver. In zijn 144 pagina’s tellende werk, dat door Van Duuren Management is uitgegeven, gaat Van Empel van de vier genoemde technologische revoluties vooral in op ai. Verwacht echter geen technisch handboek. De schrijver probeert in heldere taal en zonder jargon de complexe krachten achter ai te ontrafelen en laat zien waarom de toekomst sneller dichterbij komt dan veel mensen denken. Hij legt niet alleen uit wat er gebeurt, maar ook waarom dit relevant is voor iedereen: van ondernemers en beleidsmakers tot studenten en nieuwsgierige lezers. Van Empel koppelt de opkomst van ai aan lessen uit technologische doorbraken uit de geschiedenis, vat kernachtig samen wat ai volgens hem eigenlijk is en beschrijft met tal van voorbeelden hoe ai de wereld nu al verandert. Hij schetst feitelijk, dus zonder de vaak angstaanjagende scenario’s die in opinies over ai meestal doorklinken, welke gevaren er op de loer liggen. Die feitelijke benadering is verfrissend in een tijd waarin het lijkt alsof de opkomst van ai alleen nog door voor- of tegenstanders wordt geanalyseerd. Mensentaal Een onderwerp dat meermaals in het boek terugkomt, is vibe coding, oftewel programmeren zonder code. Iedereen kan in principe zonder kennis van programmeertalen als Python, C++ of JavaScript software bouwen in ‘gewone mensentaal’, stelt Van Empel. Door die ‘democratisering’ van softwareontwikkeling is de barrière tussen een idee hebben en software maken volgens hem vrijwel verdwenen. Van Empel biedt ook handvatten waarmee lezers zelf kunnen experimenteren met ai. Dat doet hij zonder oog te verliezen voor de risico’s. Het boek wordt afgesloten met een hoofdstuk waarin de lezer kennismaakt met prompt engineering. In die ‘praktijkgids’ leert de lezer hoe ai-modellen het beste kunnen worden bevraagd om tot bevredigende antwoorden te komen. Ook legt Van Empel de werking van veelgebruikte taalmodellen uit. Daarnaast bespreekt Van Empel de verschillen tussen veelgebruikte ai-modellen zoals Gemini (Google), Claude (Anthropic) en ChatGPT (OpenAI). Ook deelt hij een promptbibliotheek met eigen voorbeelden voor het bouwen van ai-tools. Het gaat om toepassingen voor het maken van samenvattingen, projectvoorstellen of werkplanningen. Om up-to-date te blijven in de snel veranderende wereld van ai deelt hij bovendien een link naar informatie over nieuw beschikbare ai-tools. De auteur bepleit in zijn boek dat lezers vooral zelf met ai aan de slag moeten gaan. Of zoals hij het samenvat: ‘Je kunt honderden boeken lezen over zwemmen, maar je leert het pas echt als je in het water springt.’ Door te doen, verdwijnt de angst en worden mogelijkheden ontdekt, stelt Van Empel, die vervolgens een gereedschapskist aanreikt waarmee ai-vaardigheden zijn te ontwikkelen. De Grote Verandering – Hoe machines slimmer worden en wat dat voor jou betekentAuteur: Robbert van EmpelISBN: 978-94-9348-014-8Uitgeverij: Van Duuren Management