computable

In dit nieuwsoverzicht: ING schrapt dit jaar 1.250 voltijdbanen, fairness-methoden werken onvoldoende tegen discriminatie door algoritmen, Esprit ICT (voorheen Detron) neemt Veerman ICT over en het Apeldoornse platform voor legacy-software Thinkwise breidt uit naar België. ING bespaart met ai 1.250 fte’s ING verwacht dit jaar wereldwijd 1.250 fte’s te schrappen door verdere digitalisering en (generatieve) ai. De bankbrede netwerk-organisatie vormt daarvoor de basis. Dit jaar leidt de impact van tech tot drie procent meer efficiency; een kostenverlaging van 350 miljoen euro. Dat meldde de financiële groep gisteren tijdens een presentatie aan institutionele beleggers. De volgende stappen bestaan uit de toepassing van ai-agenten op gebieden waar veel waarde valt te halen. Zo gaan persoonlijke assistenten met agentische ervaring klanten bijstaan. Daarnaast maakt conversational banking steeds meer diensten toegankelijk met snelle resultaten.   Ook de eerste, geautomatiseerde hypotheekadviseur is in Nederland live. Het doel is naar instant hypotheken toe te werken. Binnen een jaar moet deze dienst in Duitsland worden uitgerold. ING streeft ernaar om aanvragers van een hypotheek binnen een etmaal uitsluitsel te geven. Een ander doel is het aantal klachten met de helft terug te brengen. Verder biedt ai meer mogelijkheden om klanten tegen fraude-dreigingen te beschermen.   ING gaat de bestaande initiatieven voor (generatieve) ai-diensten in alle landen waar de groep actief is, uitrollen. Bovendien komen er steeds meer domeinen bij. Over succes heeft de bank niet te klagen: meer dan negentig procent van de ai-proefprojecten bereikt de productiefase. Fairness‑methode herkent discriminatie door algoritme onvoldoende Zogeheten fairness‑methodes die gebruikt worden om discriminatie door algoritmes zelfstandig vast te stellen, zijn nuttig, maar schieten tekort. Dat concludeert de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) in een onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het College voor de Rechten van de Mens. Organisaties vertrouwen steeds vaker op algoritmes om processen te stroomlijnen, maar de risico’s daarvan worden opnieuw onderstreept. De onderzoekers zien duidelijke parallellen tussen fairness‑indicatoren en juridische kaders voor gelijke behandeling. Toch blijft discriminatie volgens hen geen puur technisch probleem. Het vraagt om multidisciplinaire samenwerking, structurele monitoring en het borgen van toetsing in de werkprocessen. De recente affaires rond de kinderopvangtoeslagen en de controle op uitwonende studenten laten zien hoe groot de impact kan zijn wanneer dat ontbreekt. Het College presenteert daarom een set praktische handvatten voor organisaties die algoritmes inzetten. Die moeten helpen bij het signaleren van risico’s, het ondersteunen van juridische beoordelingen en het ontwikkelen van eerlijkere, juridisch houdbare systemen. In de samenvatting van het onderzoek worden onder meer het onderscheid tussen directe en indirecte discriminatie uitgelegd en essentiële vragen aangereikt die organisaties moeten stellen bij het beoordelen van mogelijke ongelijke behandeling. Esprit ICT neemt Veerman ICT over Leverancier van digitale werkplekoplossingen Esprit ICT neemt de Roosendaalse ict-dienstverlener Veerman ICT Services over. Zo verstevigt Esprit ICT zijn positie in Zuid-Nederland en breidt het zijn kennis en ervaring op het gebied van de digitale werkplek, datacommunicatie en it-security verder uit. Veerman ICT zal voorlopig onder de eigen naam en vanuit de vestiging in Roosendaal verdergaan als onderdeel van Esprit ICT. Directeur Ivan Peeters van Veerman ICT blijft na de overname nauw betrokken, medeoprichter Johan van Eekelen neemt afscheid van de organisatie, deelt het bedrijf in een persbericht. Esprit ICT krijgt door de overname een twaalfde vestiging in Nederland. Er werken ruim zevenhonderd mensen. Het bedrijf  is in september 2024 ontstaan uit de fusie van Detron en Zetacom en heeft zijn hoofdkantoor in Veenendaal gevestigd. Thinkwise breidt uit naar België Het Apeldoornse Thinkwise betreedt de Belgische markt. De maker van een platform voor het moderniseren van legacy software ziet marktkansen bij onze zuiderburen. Het gaat vooralsnog niet om een nieuwe vestiging, maar het bedrijf heeft speciaal voor deze stap een aantal nieuwe mensen aangenomen. Net als in Nederland verwacht Thinkwise in België vooral klanten te helpen die RPG (Report Program Generator) gebruiken. Dat is een programmeertaal die oorspronkelijk door IBM is ontwikkeld en die wordt beschouwd als verouderde en klassieke programmeertaal (legacy). In plaats van over te schakelen op standaard saas-oplossingen en processen aan te passen aan nieuwe software, moderniseert Thinkwise de bestaande applicaties van organisaties. Zo moeten eigen processen en businesslogica behouden blijven terwijl die organisaties beschikken over een moderne, toekomstbestendige ict-architectuur.

Quantum Delta NL (QDNL) moet van de rechter stoppen met het gebruik van het Quantum-merk omdat verwarring kan ontstaan met de Duitse Quantum Group die het woordmerk Quantum voert. De Delftse stichting biedt ruimtes en werkplekken aan onder het merk House of Quantum. QDNL maakt inbreuk op het Quantum-merk, vinden de Duitsers. Zowel QDNL als het Duitse Quantum Immobilien bieden diensten op gebied van onroerend goed en financiële diensten aan. Ze komen daarbij in elkaars vaarwater. De Haagse rechter stelt de Duitsers op dit punt in het gelijk. Visueel en fonetisch lijken het merk en de tekens te veel op elkaar. QDNL zegt dat het woord ‘quantum’ gewoon een beschrijving is van wat zij doet — het stimuleren van quantumtechnologie — en dat Quantum Immobilien daarom niet het alleenrecht op dat woord mag hebben. Maar beide partijen zijn het erover eens dat het merk Quantum wél onderscheidend is voor de diensten waarvoor het is geregistreerd, en dus niet puur beschrijvend is. Het verbod om het woord ‘quantum’ te gebruiken voor precies die diensten betekent daarom niet dat Quantum het woord in het algemeen probeert te claimen. De uitspraak betekent dat de Delftenaren voor de nationale campus voor het quantumtechnologie-ecosysteem een andere naam moeten vinden dan House of Quantum, als de stichting op gebied van vastgoed actief wil blijven. Ook gaat er dan een streep door het plan om het House of Quantum-concept uit te breiden naar andere Europese landen.  QDNL, opgericht vanuit het Nationaal Groeifonds, bevordert de quantumtechnologie. Tot haar taken behoort het verdelen van 615 miljoen euro overheidssubsidie.

De Belastingdienst blijft vasthouden aan de implementatie van het nieuwe systeem voor de omzetbelasting door het Amerikaanse bedrijf Fast Enterprises. Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) is van plan deze omstreden aanbesteding voort te zetten. Dat blijkt uit een brief aan de vooravond van een debat in de Tweede Kamer. Mede naar aanleiding van artikelen in Computable hadden Kamerleden Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) en Jan Struijs (50Plus) gevraagd om alternatieven voor de Amerikaanse leverancier te onderzoeken. Zij stellen dat de keuze haaks staat op het streven naar digitale autonomie en vrezen dat de relatie met Fast Enterprises door de VS als politiek drukmiddel is in te zetten. Nederland is kwetsbaar, omdat jaarlijks circa tachtig miljard euro aan omzetbelasting via het systeem loopt. De staatssecretaris zegt echter weinig ruimte te hebben om de koers te wijzigen. Het huidige btw-systeem is circa veertig jaar oud. De kennis ervan neemt af, terwijl risico’s op storingen toenemen en de ruimte voor nieuw beleid beperkt is. Modernisering kan daarom niet langer wachten. Volgens Eerenberg is bewust gekozen voor een pakketoplossing. Zelfbouw acht hij onhaalbaar vanwege de lange doorlooptijd. De aanbesteding is zorgvuldig doorlopen en in maart 2025 definitief gegund. Stopzetting zou juridische en financiële consequenties hebben. Tegelijk erkent de bewindsman de zorgen over geopolitieke afhankelijkheid. De Belastingdienst is voor veel infrastructuur al afhankelijk van Amerikaanse software, zoals virtualisatie en besturingssystemen. Ook bij eigen beheer blijven die risico’s bestaan. Terugdraaien It-expert Marcel van Kooten betwist dat terugdraaien niet meer mogelijk is. Tijdens het Kamerdebat moet Eerenberg uitleggen waarom de overheid verder afhankelijk wordt van Amerikaanse leveranciers, terwijl het kabinet inzet op digitale autonomie. Die ambitie onderschrijft de staatssecretaris, maar noemt hij niet snel realiseerbaar. Andere Europese landen werken eveneens met Fast. Zo heeft de Finse fiscus de oplossing al breed geïmplementeerd en volgt mogelijk een overstap naar een Amerikaanse cloud. Ook Denemarken sloot een contract. Nederland kiest voor een integrale oplossing waarbij Fast het beheer van software en infrastructuur verzorgt. De infrastructuur staat in Apeldoorn. Volgens Eerenberg is geen sprake van cloudopslag van belastingdata, al blijkt uit aanbestedingsstukken dat dit op termijn kan veranderen. De staatssecretaris is zich bewust van risico’s rond datatoegang en continuïteit. Er wordt onderzocht of de Belastingdienst het infrastructuurbeheer kan overnemen. Ook wordt broncode in escrow (de broncode wordt ondergebracht bij een onafhankelijke derde partij, die het alleen vrijgeeft onder vooraf afgesproken voorwaarden) geplaatst en extern onderzocht op kwetsbaarheden.

It-dienstverlener Solvinity draait DigiD en andere ict-rijksdiensten op een datacenter van Equinix in Amsterdam. Opdrachtgever Logius erkent dat deze Amerikaanse exploitant onder druk van de regering Trump de levering van stroom, koeling en ruimte zou kunnen beperken. ‘We onderzoeken of eerdere afspraken en risico’s nog passen bij de wereld van vandaag’, stelt een woordvoerster. Het Rijk telt vier zogeheten overheidsdatacenters (ODC): die van de Belastingdienst en SSC-ICT zijn van de overheid, ODC Noord draait binnen het datacenter van NorthC in Groningen en ODC RWS/DJI huurt sinds 2013 ruimte in twee datacenters (AM2 en AM3) van Equinix in Amsterdam. Daar waar NorthC van origine Nederlands is en sinds eind vorig jaar een Franse meerderheidsaandeelhouder kent, is Equinix door en door Amerikaans. Daar geldt dus de Amerikaanse Cloud Act, Fisa Act en andere regelgeving voor die de digitale soevereiniteit een autonomie van Europa kunnen bedreigen. Verstoring Veel ophef was er de afgelopen tijd over de overname van het Nederlandse Solvinity door de Amerikaanse it-dienstverlener Kyndryl. Daarmee zou het DigiD-beheer in Amerikaanse handen vallen met alle digitale-soevereiniteitsrisico’s vandien. Een daarbij onderbelicht punt is dat Logius-platform sinds een paar jaar is ondergebracht bij ODC RWS/DJI, ook wel ODC Amsterdam genoemd, in de datacentra van het Amerikaanse Equinix. De woordvoering van rijks-ict-dienstverlener Logius bevestigt dat het ODC Amsterdam een door de overheid aanbesteedde datacenteromgeving is waar diverse overheidsorganisaties van gebruikmaken. ‘Elke overheidsorganisatie bepaalt zelf welke servers geplaatst worden in het datacenter. Het floormanagement van de datacenteromgeving wordt uitgevoerd door overheidsmedewerkers. Zij zijn verantwoordelijk voor het organiseren en beheren van racks, kabels, ruimte en koeling zodat alles veilig werkt en overzichtelijk is.’ Maar, erkent zij, ‘het is in theorie mogelijk dat leverancier Equinix invloed uitoefent op de beschikbaarheid van de omgeving en daarmee de dienstverlening van de deelnemende overheidsorganisaties verstoort. Toegang tot DigiD-gegevens door Equinix is niet mogelijk.’ Geopolitiek Equinix levert dus de facilitaire voorzieningen, zoals stroom, koeling en ruimte. Volgens Logius is het contract met deze exploitant gericht op een continue levering van deze diensten. ‘Het contract wordt zorgvuldig gehandhaafd om uitval van die dienstverlening te voorkomen. In de huidige tijd van veranderende geopolitieke risico’s is het niet ondenkbaar dat er internationale beïnvloeding zou kunnen ontstaan via een Amerikaanse leverancier.’ Volgens de woordvoering verandert de wereld snel en onderzoekt Logius of eerdere afspraken en risico’s nog passen bij de wereld van vandaag. Maar dit onderwerp hangt ook samen met politieke keuzes en regels van de overheid. ‘Logius werkt binnen deze regels en neemt daarin zijn verantwoordelijkheid. Als we risico’s zien die niet acceptabel zijn, nemen we direct maatregelen. Het gebruik van een ander ODC behoort tot de mogelijkheden. Ons uitgangspunt is dat de veiligheid en betrouwbaarheid van gegevens van Nederlandse burgers altijd voorop staan.’ Bredere dreiging Logius wijst er verder op dat de geopolitieke risico’s die aan het werken met een Amerikaanse leverancier in feite gelden voor alle vitale it-systemen die werken met niet-Europese partijen. Op datacentergebied geldt dat bijvoorbeeld voor andere Amerikaanse datacenter-exploitanten als DigitalRealty, CyrusOne en Iron Mountain en de hyperscalers. Geen commentaarOp de vraag aan Equinix wat de zienswijze is op de geopolitieke en digitale-soevereiniteitsvraagstukken, komt na bijna twee maanden nog steeds geen antwoord. Kan het concern door de Amerikaanse overheid worden gedwongen om housing-beperkingen in zijn datacenters door te voeren, bijvoorbeeld het afsluiten van de stroom of het uitzetten van de koeling? Zijn hierover garanties gegeven aan klanten zoals Logius? Krijgt Equinix veel vragen van hen over digitale soevereiniteit? Zijn er al klanten vertrokken? Het blijft oorverdovend stil.

Het omstreden, door de Amerikaanse leverancier Fast Enterprises te bouwen nieuwe omzetbelastingsysteem gaat op termijn de cloud in. Dat blijkt uit het door de Belastingdienst opgestelde aanbestedingsbestek. Het idee dat een Amerikaanse leverancier een closed-source-systeem bouwt voor de Nederlandse omzetbelasting stuit op veel kritiek. Artikelen in Computable leidde daarover tot Tweede Kamervragen. De Belastingdienst levert zich geheel uit aan Fast Enterprises. Het leveringsmodel creëert een totale afhankelijkheid want als Fast Enterprises onder druk van de Amerikaanse regering vanwege geopolitieke overwegingen geen ondersteuning meer verleent voor bijvoorbeeld incident response, bug fixes, beheer en onderhoud, en systeemupdates dan stopt het in ‘Apeldoorn’ gewoon, legde it-expert Marcel van Kooten al eerder uit. Van on-premises naar cloud Dit GenTax-systeem van Fast Enterprises is in zijn oorspronkelijke opzet een on-premises-systeem. Maar als het aan de fiscus ligt, ligt er een toekomstige overgang naar de cloud in het verschiet. Uit het aanbestedingsdocument blijkt dat dit een selectiecriterium voor leveranciers is geweest waaraan nadere condities zijn verbonden qua (markt)prijs. De overgang naar de cloud dient een kostenbesparing op te leveren. In het bestek staat: ‘Opdrachtnemer moet dit schriftelijk kunnen onderbouwen. De te betalen vergoedingen voor de (cloud)diensten dienen lager te zijn dan de vergoeding die wordt betaald voor de ‘on-premises’. Ook al sluit de Belastingdienst niet uit dat beide vormen naast elkaar komen te staan.   Een overgang naar de (Amerikaanse) cloud is al helemaal een open zenuw bij Kamerleden. Eerder al was er veel tegenstand te horen over de migratie van de Belastingdienst van de kantoorautomatisering naar de clouddienst Microsoft 365 (M365). De toenmalige staatssecretaris Eugène Heijnen zei dat terugdraaien van dit besluit niet kon. In de nieuwe kantooromgeving is sinds 2021, toen de keuze voor M365 werd gemaakt, al 14,4 miljoen euro gestoken. Het continueren van de huidige, sterk verouderde werkomgeving wordt niet raadzaam geacht, want die software is aan vervanging toe. 

BLOG – EU-beleidsdocumenten lezen doorgaans alsof ze zijn geschreven door een commissie van juristen die te veel espresso hebben gedronken en achter hun toetsenbord alsnog in slaap zijn gevallen. Maar zie, met het EU Cloud Sovereignty Framework zet de Europese Commissie een belangrijke stap in het concretiseren van digitale soevereiniteit. Waar het begrip ‘sovereign cloud’ lange tijd diffuus en marketinggedreven was, introduceert dit framework voor het eerst een gestructureerde en toetsbare benadering. Jarenlang was ‘sovereign cloud’ een term zonder betekenis. Iedere cloudprovider claimde het, niemand kon het definiëren, en klanten hadden geen manier om claims te verifiëren. Het nieuwe Cloud Sovereignty Framework (het volledige stuk is hier te lezen) verandert dit door twee complementaire beoordelingssystemen te introduceren. Allereerst is er het Sovereignty Effectiveness Assurance Level (Seal), dat fungeert als harde ondergrens. Leveranciers die het vereiste niveau niet halen, worden uitgesloten van deelname. De niveaus lopen van volledige afhankelijkheid van niet-EU jurisdicties (Seal-0) tot volledige EU-controle zonder kritieke externe afhankelijkheden (Seal-4). Daarmee introduceert de Commissie een mechanisme dat vooraf selecteert op minimale soevereiniteit, in plaats van dit achteraf mee te wegen. Vervolgens differentieert de Sovereignty Score tussen gekwalificeerde aanbieders. Deze score is gebaseerd op acht dimensies, waaronder strategische, juridische, operationele en supply chain-soevereiniteit. De weging van deze dimensies maakt expliciet welke aspecten het zwaarst wegen, met name de controle over de toeleveringsketen. Twee factoren De effectiviteit van het framework zal in de praktijk afhangen van twee factoren. Ten eerste het gekozen SEAL-niveau. Indien aanbestedende diensten genoegen nemen met lage drempels, blijft de feitelijke impact beperkt en ontstaat ruimte voor aanbieders met substantiële afhankelijkheden buiten de EU. Ten tweede de toepassing van de weging binnen de Sovereignty Score. Met name de vraag of lage scores op strategische en juridische soevereiniteit gecompenseerd kunnen worden door hogere scores op andere dimensies, is bepalend voor de uitkomst. Deze balans is niet alleen technisch, maar ook beleidsmatig van aard. Marktimpact en positionering hyperscalers Volgens de de non-profitbrancheorganisatie Cispe bestaat het risico dat dominante niet-Europese aanbieders, zoals Amazon Web Services, Microsoft Azure en Google Cloud, via Europese entiteiten en aanvullende compliance-maatregelen alsnog concurrerend blijven binnen dit model. De vraag is in hoeverre het framework in staat is om structurele afhankelijkheden — bijvoorbeeld op het gebied van governance, wetgeving en technologie — daadwerkelijk zichtbaar en doorslaggevend te maken in de beoordeling. Praktijktest De lopende aanbesteding van de Europese Commissie voor sovereign-clouddiensten, met een omvang van 180 miljoen euro over zes jaar, fungeert als eerste praktijktest. De selectie van maximaal vier aanbieders zal inzicht geven in de mate waarin het framework onderscheidend vermogen heeft. Deze casus zal richtinggevend zijn voor bredere adoptie binnen zowel de publieke sector als gereguleerde industrieën. Voor organisaties biedt het framework een bruikbaar referentiekader voor cloudstrategie en leveranciersselectie. De acht dimensies van de Sovereignty Score kunnen direct worden vertaald naar evaluatiecriteria. Dit vraagt wel om een meer volwassen benadering van inkoop en architectuur, waarbij niet alleen naar functionaliteit en kosten wordt gekeken, maar ook naar juridische positie, operationele autonomie en ketenafhankelijkheden. Dit betekent: het expliciet meenemen van juridische en geopolitieke risico’s in besluitvorming; het opvragen van aantoonbare bewijslast en onafhankelijke audits; het ontwerpen van architecturen met interoperabiliteit en portabiliteit als uitgangspunt; het ontwikkelen van interne expertise om leveranciersclaims kritisch te beoordelen. Conclusie Het EU Cloud Sovereignty Framework markeert een verschuiving van beleidsmatige ambities naar praktische instrumenten. Voor het eerst wordt digitale soevereiniteit vertaald naar concrete en toetsbare criteria. De uiteindelijke impact zal echter niet alleen worden bepaald door het framework zelf, maar vooral door de wijze waarop organisaties het toepassen. Strikte drempelwaarden en consistente beoordeling zijn daarbij essentieel. Zonder die discipline bestaat het risico dat het framework verwordt tot een compliance-instrument zonder wezenlijke invloed. Met de juiste toepassing kan het daarentegen bijdragen aan een structurele versterking van digitale autonomie binnen Europa. Robbrecht van Amerongen, hoofd strategie, Amis, hoofd iot, Conclusion

In dit nieuwsoverzicht: senior it’ers schaars, ChatGPT genereert wiskundig bewijs, werkgevers misbruiken cameratoezicht, Impacto Group zet in op ai-‘digitale collega’s’ en LVNL heeft nieuwe cio. It-krapte verschuift naar tekort aan senior skills, innovatie onder druk Nederlandse organisaties kampen nog altijd met it-schaarste, maar het probleem verschuift van aantallen naar vaardigheden. Dat blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van Linkit onder 505 it-beslissers. Zo ervaart 38 procent een tekort aan it-personeel, terwijl 62 procent een gebrek ziet aan specifieke vaardigheden, met name in ai, cybersecurity en it-architectuur. Vooral senior profielen zijn schaars. De krapte leidt tot hogere werkdruk (35%), vertraging van projecten (34%) en minder innovatie (24%). It-teams richten zich daardoor vaker op beheer in plaats van vernieuwing. Externe inzet blijft cruciaal: bijna negentig procent van de organisaties maakt er gebruik van. Tegelijkertijd staat kennisborging onder druk, doordat overdracht tussen externen en vast personeel tekortschiet. ChatGPT ontwikkelt zelfstandig wiskundige bewijzen Onderzoekers van het Data Analytics Lab van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) stellen dat commerciële ai-modellen in staat zijn om originele wiskundige bewijzen te genereren. In een studie laten zij zien dat ChatGPT-5.2 (Thinking) zelfstandig een bewijs ontwikkelde voor een wiskundige/computationele stelling (conjectuur). Een conjectuur is een bewering waarvan men denkt dat ze waar is, omdat er veel voorbeelden of aanwijzingen voor zijn, maar waarvoor nog geen formeel bewijs bestaat. Zodra het wél bewezen wordt, verandert het in een stelling (theorema). Volgens de onderzoekers markeert dit een verschuiving: ai wordt niet alleen gebruikt voor programmeren of tekst, maar ook voor theoretisch onderzoek. De VUB plaatst de ontwikkeling in de context van ‘vibe-proving’ (ai-geassisteerd programmeren). Ofwel ai helpt bij het structureren van complexe redeneringen, terwijl menselijke verificatie daarbij essentieel blijft. CNV ziet sterke toename meldingen over cameramisbruik op werkvloer CNV ontvangt steeds vaker meldingen over misbruik van cameratoezicht op de werkvloer. Sinds 2018 zijn er 427 meldingen gedaan, met een stijging naar circa 125 per jaar. Volgens de vakbond plaatsen werkgevers regelmatig zonder overleg camera’s en gebruiken ze deze om personeel te controleren of zelfs af te luisteren. Dat is in strijd met privacywetgeving. Vooral camera’s met microfoons baren zorgen. CNV stelt dat cameratoezicht alleen is toegestaan bij een gerechtvaardigd belang, zoals veiligheid, en nooit mag worden ingezet om werknemers te beoordelen. Werknemers worden opgeroepen misbruik te melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Het cameragebruik leidt volgens de vakbond regelmatig tot een onveilige werksfeer. Impacto Group investeert in AgentsLab voor inzet ai-‘digitale collega’s’ Impacto Group heeft geïnvesteerd in AgentsLab, dat ai-gedreven digitale collega’s ontwikkelt voor het uitvoeren van bedrijfsprocessen. De samenwerking sluit aan bij de strategie van BPM Company, eveneens onderdeel van Impacto. Het platform van AgentsLab automatiseert processen zoals factuurverwerking, orderafhandeling en recruitment met ai-agents. Daarmee kunnen organisaties repetitieve taken automatiseren en piekbelasting opvangen. Voor BPM Company betekent de samenwerking een uitbreiding van het aanbod rond procesautomatisering. Door ai-agents te combineren met procesoptimalisatie wil het bedrijf klanten helpen hun digitale weerbaarheid en capaciteit te vergroten. Ronald Dubbeldam nieuwe cio van LVNL Ronald Dubbeldam is per 15 maart benoemd tot chief information officer van Luchtverkeersleiding Nederland. Hij vervult de functie voor een periode van vier jaar, met een mogelijke eenmalige verlenging van vier jaar. Dubbeldam is sinds twintig jaar werkzaam bij LVNL en bekleedde diverse leidinggevende rollen binnen het technische domein. Als cio wordt hij verantwoordelijk voor it- en infrastructuurprojecten, waaronder de overgang naar het nieuwe luchtverkeersleidingssysteem ICas en de verdere modernisering van systemen. De benoeming komt op een moment dat LVNL inzet op technologische vernieuwing en aansluiting bij het Europese luchtverkeersinitiatief Single European Sky. Binnen het bestuur werkt Dubbeldam samen met ceo Joost Meijs en cfo Marlou Banning.

Nvidia-topman Jensen Huang verwacht dat zijn bedrijf tot en met 2027 voor ten minste één biljoen (duizend miljard) dollar aan omzet zal genereren met zijn nieuwe ai-chips. Tijdens een grote conferentie van Nvidia in San Jose zei hij hoge verwachtingen te hebben van de verkoop van de huidige Blackwell-chips en de ‘volgende generatie’ Vera Rubin chips. De vraag naar rekencapaciteit kan zelfs nog hoger liggen dan nu wordt voorzien. Vorig jaar oktober zei Huang voor vijfhonderd miljard dollar aan orders voor ai-chips te hebben tot eind 2026.  De ai-economie verschuift van het trainen van ai-modellen naar inferentie: wanneer een ai-model nieuwe informatie verwerkt en zijn bestaande model toepast om iets nieuws te doen of te produceren. Dit verhoogt de vraag naar complexe chips. En uiteindelijk gaat ai mensen productiever maken. Nvidia komt met Vera, een cpu van de nieuwe generatie, speciaal bedoeld voor workloads voor ai-agenten.  De gpu’s waar Nvidia mee groot is geworden, kunnen niet zo goed overweg met die opeenvolgende taken die een korte reactietijd behoeven. Dit bracht Huang tot de uitspraak dat Nvidia niet langer vooral een gpu-fabrikant is, maar een leverancier van een ‘full-stack’ ai-infrastructuur. De cpu’s waren een remmende factor geworden in moderne ai-systemen. De nieuwe Vera-cpu-racks komen dan ook als geroepen. Ze gaan steeds belangrijker worden in datacenters. Computers in space Nvidia ontwikkelt verder een computer voor gebruik in de ruimte. Maar het is technisch zeer ingewikkeld om een goed functionerende computer te maken. ‘In de ruimte is er geen geleiding, geen convectie, alleen straling,’ zei Huang. ‘Dus we moeten uitzoeken hoe we deze systemen in de ruimte kunnen koelen.’ Nvidia heeft diverse platforms ontworpen voor omgevingen waar omvang, gewicht en stroomverbruik beperkt zijn. Volgens Huang leveren deze platforms prestaties van datacenter-klasse en ai-inferentie. Dit maakt orbitale datacenters, geospatiale intelligentie en autonome ruimte-operaties mogelijk. Verder kondigde Nvidia veel samenwerkingsverbanden aan met makers van industriële software die ai gaan inpassen in ontwerpprocessen, engineering en fabricage.

De inbraak vorige week donderdag bij de gemeente Epe is gedaan door professionals en gestart via een vorm van phishing: ClickFix. Er is ruim 800 gigabyte aan data gelekt. Dit zijn ongeveer 600.000 bestanden van verschillende grootte. Dit meldt de gemeente in een update. Clickfix is een relatief nieuwe social-engineeringtechniek waarbij gebruikers worden misleid om zelf schadelijke opdrachten uit te voeren op hun computer. Bij die cyberaanval krijgen zij bijvoorbeeld een nep-foutmelding, nep-Captcha of updatebericht te zien. Daarin staat dat je een probleem kunt ‘fixen’ door een simpele handeling uit te voeren, vaak iets kopiëren en plakken. In werkelijkheid gaat het om malware. De gemeente Epe schrijft op haar website: ‘We hebben moderne beveiligingssystemen die veel aanvallen tegenhouden. Deze specifieke aanval was echter slim en nieuw. We onderzoeken nu samen met experts hoe dit toch kon gebeuren en hoe we onze digitale muur nog sterker kunnen maken.’ Bij de gemeente is op deze manier op een interne netwerkschijf ingebroken. Daarop stonden ongeveer 600.000 bestanden die veel verschillende soorten informatie en gegevens bevatten. Omdat het om heel veel documenten gaat duurt het lang om te bepalen welke gegevens er precies gelekt zijn en van wie, stelt de gemeente. ‘Wel weten we nu dat er ook bestanden met persoonsgegevens, zoals namen en adressen, zijn gelekt. Zodra meer specifieke informatie bekend is, informeren wij de betrokkenen per brief. Helaas weten wij op dit moment nog niet wanneer dit is’, meldt zij in een online-update. Burgemeester Tom Horn: ‘Zowel inwoners als de organisatie gemeente Epe zijn slachtoffer geworden van cybercriminelen. Ik betreur het zeer dat er gegevens zijn gelekt, in het bijzonder ook persoonlijke gegevens. Daarom hebben we een melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens. We doen er alles aan om de betrokkenen zo zorgvuldig mogelijk persoonlijk te informeren. De oorzaak en omvang van het datalek worden verder onderzocht.’ De gemeente Epe laat nog weten dat er woensdag 18 maart veilig gestemd kan worden voor de gemeenteraadsverkiezingen. Daar krijgt zij veel vragen over.

In dit nieuwsoverzicht: bestanden gemeente Epe gelekt, Twentse fabriek fotonische chips lijkt rond, ConnectPlaza wordt Maicell met Joost de Bot als directeur, IFS.ai Logistics ziet licht en fors geld voor Nebius en AMI Labs. Cyberinbraak gemeente Ede Op donderdag 12 maart is er ingebroken op de ict-systemen van de gemeente Epe. Daarbij zijn bestanden van één van de netwerkschijven gelekt. De gemeente weet nog niet precies om welke gegevens het gaat. Dit wordt op dit moment onderzocht. Epe heeft de inbraak gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens.    Volgens de gemeente zijn samen met cybersecurity-experts de systemen gecontroleerd en weer veilig gemaakt. Daardoor kon de dienstverlening inwoners, instellingen en bedrijven vanaf vrijdag worden gecontinueerd. Private investeerder legt 40 miljoen bij voor Twentse chipfabriek De bouw van de chipfabriek New Origin in Enschede lijkt te gaan lukken nu een private investeerder de nog ontbrekende veertig miljoen euro heeft toegezegd. Directeur Twan Korthorst zegt tegen dagblad Tubantia dat de benodigde honderd miljoen euro daardoor beschikbaar is.  New Origin wil op Kennispark Twente een fabriek bouwen voor fotonische chips, in samenwerking met Imec. Dit Belgische chip-onderzoeksinstituut richt zich op de ontwikkeling van de licht-chips; de fabriek in Enschede gaat ze produceren. Naar verwachting zullen de eerste chips rond 2031 op de markt verschijnen. Twente geldt naast Eindhoven als belangrijk innovatieplek voor fotonica. ConnectPlaza gaat verder als Maicell en benoemt nieuwe directeur Het in Dordrecht gevestigde ConnectPlaza heeft zich omgedoopt tot Maicell en krijgt met Joost de Bot een nieuwe topman. De naamswijziging markeert een verbreding van ipaas (integration platform as a service)‑software naar een platform dat systemen, data en ai verwerkt binnen één beheerde omgeving. De nieuwe directeur De Bot werkte eerder bij Jitterbit, Mulesoft en EMC. Maicell wil organisaties helpen ai toe te passen zonder complexe migraties van legacy‑systemen. Het platform blijft gebaseerd op ConnectPlaza‑technologie en wordt gebruikt door ruim 1.500 klanten, waaronder Wibra, Prénatal en energiebedrijf HVC. Mede‑oprichters Paul Lange en Wilco van Vliet blijven actief in de directie. IFS introduceert ai‑platform voor logistieke aansturing Erp-softwareconcern IFS lanceert IFS.ai Logistics, een platform dat logistieke processen ondersteunt met ai. De software is bedoeld voor bedrijven met complexe transportnetwerken en bundelt transportplanning, automatische uitvoering, factuurcontrole en netwerkoptimalisatie in één omgeving. IFS.ai Logistics draait binnen IFS Cloud en kan ook met andere systemen worden gekoppeld. Volgens IFS moet het platform helpen om versnipperde logistieke data te bundelen en kosten beter te beheersen. De oplossing bouwt voort op technologie van 7bridges, dat in 2025 werd overgenomen. Philip Ashton leidt de nieuwe logistiekdivisie binnen IFS. Nvidia steekt miljarden in Nebius en helpt ook AMI Labs; Meta sluit megacontract Nvidia investeert twee miljard dollar in het in Amsterdam gevestigde Nebius, goed voor een belang van circa 8,3 procent. Nebius wil hiermee tegen 2030 meer dan 5 gigawatt aan datacentercapaciteit opbouwen voor ai‑toepassingen. Nebius is ontstaan uit het voormalige Yandex, dat in juli 2024 zijn Russische activiteiten verkocht om afstand te nemen van Rusland na de invasie van Oekraïne, en daarna verderging onder de naam Nebius. Meta laat ook van zich spreken en betaalt tot 27 miljard dollar voor ai-cloudcapaciteit bij Nebius. Het betreft een contract over vijf jaar en een van de grootste deals die Meta ooit sloot voor externe infrastructuur.   Nvidia nam recent ook deel aan een financieringsronde van in totaal één miljard dollar voor het in Parijs gevestigde AMI Labs. Dit is hetbedrijf van Yann LeCun die vertrok bij Meta uit onvrede over Meta’s koers rond ai. AMI Labs mikt op de ontwikkeling van zogeheten wereldmodellen: ai‑systemen die fysieke omgevingen begrijpen en niet alleen uitgaan van taalmodellen. Daardoor zouden ai-systemen minder hallucineren, bericht BNR Radio.

Het kabinet trekt 142 miljoen euro uit voor het omzetten van kennis in concrete 6G-technologie en daarop gebaseerde producten en diensten. Met de toekenning van dit bedrag zet het Future Network Services (FNS) consortium een volgende stap in de ontwikkeling van 6G-netwerktechnologie voor slimmere, zuinigere en snellere dataoverdracht.  Dit consortium waarin bedrijven en kennisinstellingen samen met TNO werken aan de toekomst van connectiviteit, kan nu werken aan de tweede fase die praktijkgericht is. De afgelopen twee jaar richtte FNS zich vooral op de ontwikkeling van kennis, prototypes en het testen van 6G-toepassingen. Vanaf 2030 wordt 6G een centraal onderdeel van de digitale infrastructuur. Sneller en beter 6G verstuurt sneller data en verbindt meer apparaten vergeleken met 5G. Ook worden er nieuwe functies toegevoegd op het gebied van sensing. Zo kunnen radiosignalen worden gebruikt voor het waarnemen van objecten via hun reflecties, op een manier vergelijkbaar met radar. Dit geeft nieuwe mogelijkheden voor bedrijven in transport en logistiek.  Verder worden met 6G de mobiele netwerken op de grond beter geïntegreerd met satellietcommunicatie. De betrouwbaarheid, voorspelbaarheid en weerbaarheid van 6G-netwerken wordt structureel hoger, waardoor toepassingen als draadloze fabrieken en real-time besturing van energienetten mogelijk worden. Testbed In de eerste fase van het FNS-programma zijn meerdere prototypes ontwikkeld van 6G-componenten. Zo realiseerde het team in Eindhoven een draadloze optische verbinding van 4,6 kilometer met een wereldrecord-snelheid van 5,7 terabit per seconde. NXP ontwikkelde de eerste Wi-Int-chips: een nieuwe internationale standaard die werkt als een draadloze USB-verbinding.  Ook bouwden de partners Oakestra, een ai-gestuurde tool om mobiele netwerken automatisch te besturen. Verder werden concrete toepassingen in de praktijk getest: dronevluchten voor spoedeisende goederen, een draadloze fabriek waar machines zonder bedrading communiceren, medische apparatuur gekoppeld in een operatiekamer, en slimme verkeersdetectie op een kruispunt in Rotterdam.  Daarnaast richtten partners het Nationaal 6G Testbed op: een infrastructuur met vijf regionale testlocaties in Groningen, Amersfoort, Den Haag, Delft en Eindhoven waar bedrijven hun innovaties met 6G kunnen uittesten. Nationaal GroeifondsHet FNS-programma is een van de projecten uit het Nationaal Groeifonds. In 2024 werd de eerste fase gestart met 61 miljoen euro. Daar komt nu 142 miljoen euro bij. Een sterkere positie in 6G draagt bij tot het toekomstig verdienvermogen van Nederland en digitale soevereiniteit.

In dit nieuwsoverzicht: gerechtshof schrapt eerdere epd-uitspraak ziekenhuizen, Alex helpt mkb’ers uit Twente, Acer viert jubileum met ai-laptops, HP verkoopt Haarlemse robots en jaarcijfers Ctac. Hof schrapt eerder opgelegde dwangsom in zaak ziekenhuizen versus Chipsoft Epd-leverancier ChipSoft ligt in de clinch met ziekenhuizen in Noord-Nederland over de ontwikkeling van een gezamenlijk elektronisch patiëntendossier met software van concurrent Epic. Rond 2015 koos het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMGC) voor Epic koos als epd-leverancier en had in de toenmalige uitvraag het voornemen tot regionale samenwerking opgenomen. Zo’n tien jaar later wil het ziekenhuis samen met het Ommelander Ziekenhuis en Treant dit plan realiseren zonder een nieuwe aanbesteding uit te schrijven. Dat is tegen het zere been van Chipsoft. De epd-leverancier eiste deelname en kreeg in eerste instantie gelijk, inclusief een dwangsom van honderdduizend euro per dag. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft dit eerdere vonnis nu tijdelijk teruggedraaid omdat het te onduidelijk was geformuleerd. Het verbod en de dwangsommen zijn voorlopig van de baan, in afwachting van een definitief oordeel, meldt zakenblad Quote. AI‑assistent Alex ondersteunt Twentse mkb’er De regionale ondernemersvereniging MKB Twente werkt samen met ai‑ontwikkelaar PrudAI uit Enschede aan een digitale assistent die ondernemers direct helpt bij juridische kwesties. Waar algemene chatbots vaak de mist in gaan met Nederlandse wetgeving, is deze Alex specifiek ontworpen voor de juridische praktijk, stellen beide partijen. Ondernemers kunnen daarnaast een second opinion aanvragen bij aangesloten advocatenkantoren. Door het vooraf opgebouwde dossier verloopt dat proces sneller en goedkoper. De ondersteuning van Alex wordt later uitgebreid naar hr‑, fiscale en subsidievragen. De organisaties willen zo de dagelijkse administratieve belasting voor mkb’ers verlagen. Acer brengt eerste TravelMate‑modellen met Intel Core Ultra Series 3 op de markt Ace introduceert nieuwe TravelMate‑laptops die als eerste in de P4‑ en P2‑series zijn uitgerust met Intel Core Ultra Series 3‑processors met Intel vPro. Het gaat om de TravelMate P4 14 AI, P4 Spin 14 AI, P2 16 AI en P2 14 AI. De modellen zijn gericht op organisaties die ai willen inzetten in hun dagelijkse werkprocessen. De laptops bieden volgens Acer langere accuduur, verbeterde beveiligingsopties en eenvoudiger beheer. Met deze lijn wil de Taiwanese fabrikant inspelen op de groeiende vraag naar pc’s die ai‑taken lokaal kunnen uitvoeren. Acer presenteerde de nieuwe apparatuur tijdens een evenement inn Milaan ter ere van zijn vijftigste verjaardag. HP neemt mobiele robots MoviĜo Robotics uit de Spaarnestad op in portfolio Sharko 5 RT HP Indigo neemt de mobiele robots van MoviĜo Robotics uit Haarlem op in zijn assortiment voor de grafische industrie. De digitale-printingtak van HP gaat de verkoop en ondersteuning van deze robots voortaan rechtstreeks verzorgen. De apparaten worden ingezet voor het automatisch verplaatsen van pallets, karren en racks in productieruimtes met HP‑Indigo‑ en PageWide‑persen. Het aanbod omvat onder meer amr’s (autonomous mobile robots) voor B2‑papierpallets en de nieuwe Sharko 5 RT, die is ontwikkeld voor webpersomgevingen. HP zegt hiermee een stap te zetten richting volledige automatisering van drukwerkprocessen. Ctac realiseert lichte omzetgroei in 2025 Ctac zag de omzet in 2025 met 1,1 procent stijgen naar 125,7 miljoen euro (2024: 124,3 miljoen). De nettowinst kwam uit op 3,6 miljoen, tegenover 3,9 miljoen euro het jaar daarvoor. De lichte omzetgroei werd voornamelijk gedreven door een sterke ontwikkeling van clouddiensten, terwijl omzet uit projecten, detachering en licentieverkopen onder druk stond door uitgestelde investeringsbeslissingen bij klanten en een veranderende marktdynamiek, aldus de it-dienstverlener uit Den Bosch.   Algemeen directeur Gerben Moerland spreekt van een transitiejaar. ‘In 2025 hebben wij gericht hebben geïnvesteerd in onze technologische basis, schaalbaarheid en commerciële slagkracht. Hoewel deze investeringen tijdelijk impact hadden op onze winstgevendheid, hebben wij ons fundament aanzienlijk versterkt.’ De ceo verwacht dat deze investeringen vanaf 2026 bijdragen aan structurele verbetering van de resultaten. Bij Ctac werken zo’n 430 mensen met daarbij een pool van circa 180 inhuurkrachten. Het Bossche bedrijf staat nog steeds genoteerd aan de Amsterdamse effectenbeurs. Investeerder Value8, die vorig jaar meerderheidsaandeelhouder werd (nam onder meer het bijna 10-procentsbelang van Nedvest over en heeft een belang van 66,9 procent), haalt het bedrijf niet van de beurs. Naast Value8 zijn er nog die beleggers met een aanzienlijk belang (goed voor in totaal 23 procent). Van het particuliere aandelenbezit blijft dan slechts zo’n tien procent over.

AiOps wint snel terrein in de enterprise-wereld. Steeds meer organisaties laten ai-agenten autonoom taken uitvoeren: van probleemdiagnose tot configuratiewijzigingen. Maar wat als die agent een fout maakt, of erger: gecompromitteerd wordt? Ook daar blijkt een markt voor. Een aantal leveranciers zet hier op in.Het doet denken aan ‘Het Juvenalis Dilemma’, het eerste boek van Dan Brown, met ‘wie bewaakt de bewakers’ als onderliggende baseline. Ook de it-industrie plant intussen de nodige bewakingsfunctionaliteiten voor agents. Zo hebben Cohesity, ServiceNow en Datadog zich recent verbonden om precies dat risico aan te pakken met een gezamenlijke recoverability-oplossing. De kern van de samenwerking, die later dit jaar op de markt komt: Cohesity bewaart onveranderlijke snapshots van ai-omgevingen en biedt point-in-time herstel van agenten, data en ondersteunende infrastructuur – inclusief bestanden, databases, vectorstores en agent-geheugen.ServiceNow en Datadog leveren de observability en controle: hun platforms monitoren continu op afwijkingen. Detecteren zij een probleem, dan kan Cohesity via api-gedreven herstelprocessen automatisch ingrijpen. Groeiende markt Het initiatief is geen losstaand geval. Rubrik lanceerde een vergelijkbare tool al in augustus 2025, en leveranciers als Cisco bouwen native rollback-functionaliteit rechtstreeks in hun agentische tools. De markt voor ai-herstelsoftware ontstaat, kortom, razendsnel. Andere namen in dit hersteldomein zijn Veeam, Commvault en Dynatrace.De urgentie is duidelijk: Gartner voorspelt dat in 2026 maar liefst veertig procent van de enterprise-applicaties geïntegreerde AI-agenten zal bevatten, tegenover minder dan vijf procent in 2025. Die explosieve groei brengt nieuwe risico’s mee. Ook andere analisten als Forrester maakten hier gewag van. De boodschap aan it’ers en it-verantwoordelijken is alvast helder: agentic ai inzetten zonder herstelstrategie is hetzelfde als data verwerken zonder back-upplan. De marktpartijen bouwen in dit kader een vangnetmarkt, die mogelijk al even snel zou groeien als de agenten zelf.

De roep om digitale soevereiniteit wordt in 2026 steeds urgenter. Overheden staan voor de opgave om hun informatiehuishouding te beveiligen tegen geopolitieke risico’s en technologische afhankelijkheid. Er bestaan Europese opensource-alternatieven die het soevereiniteitsvraagstuk ondervangen.In mijn eerdere expertverslag van 20 februari 2023 op Computable.nl (Wanneer is de informatiehuishouding nou echt op orde?) sprak ik over de uitdaging van het inhalen van de twintig jaar achterstand in de informatiehuishouding van de rijksoverheid.Informatie moet direct na aanmaak blijvend op orde zijn, luidt het devies. Dit opdat deze vindbaar, juist, volledig, betrouwbaar is en duurzaam toegankelijk na gebruik. Het adagium voor een goede informatiehuishouding is dan ook dat ‘alle informatie snel, veilig en duurzaam opgeslagen is, waarbij gebruik en proces bepaalt wie waar toegang toe heeft.’In een tweede expertverslag van 17 april 2023 voor Computable (Zo breng je informatiehuishouding op orde) ging ik in op de aanpak van (on)gestructureerde informatie en daarbij de uitdaging van het ‘hoe’ is om grote hoeveelheden (on)gestructureerde informatie uit verschillende omgevingen en locaties op een geautomatiseerde wijze in kaart te brengen, te analyseren, te verrijken en aansluitend onder beheer te brengen opdat deze informatie veilig en duurzaam is te delen. 2026 – Een nieuwe uitdaging: risico’s van digitale afhankelijkheidVoor de aanpak van (on)gestructureerde informatie zijn er inmiddels meerdere data-analyse-platformen verschenen, van bedrijven die zich hierop expliciet toeleggen zoals Elastic, Palantir en Splunk. Maar realiseer ik daarmee een soevereine informatiehuishouding waarmee ook rekening wordt gehouden met de wettelijke kaders zoals de Wet open overheid (Woo), de Algemene wet bestuursrecht (Awb), de Archiefwet en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)?Splunk, overgenomen door het Amerikaanse Cisco Systems, en populair bij onder meer de rijksoverheid heeft te maken met de Cloud Act, (Clarifying Lawful Overseas Use of Data Act) uit 2018 en Fisa 702 (Foreign Intelligence Surveillance Act). Dit kan Amerikaanse technologiebedrijven verplichten om data over te dragen aan Amerikaanse autoriteiten, zelfs als die data opgeslagen zijn op servers buiten de Verenigde Staten, zoals in een Nederlands datacenter. Daarbij kan het bovendien dat de Nederlandse overheid, bedrijven en burgers kunnen worden uitgesloten van toegang tot deze diensten en daarmee de eigen gegevens.En ook Palantir Technologies haalt op dit moment een significant deel van zijn omzet uit de overheid en de defensie-sector, dat terwijl de software wordt gebruikt voor het koppelen van diverse, privacygevoelige databronnen. Bovenal kan Palantir’s technologie leiden tot een ‘vendor lock-in’, waarbij klanten moeilijk kunnen overstappen naar een andere, alternatieve leverancier, wat ethische en operationele vragen oproept. De toepassing van Palantir heeft vorig jaar al tot kritische vragen geleid in de Tweede Kamer over het gebruik van deze software door Nederlandse overheidsinstanties, juist daar waar het de waarborging van privacy betreft.Digitale soevereiniteitDie roep om de afhankelijkheid van niet-Europese mogendheden, zoals Big Tech, te verminderen is vertaald naar digitale soevereiniteit en ook het actuele thema voor kabinet Jetten. Ofwel de juridische en bestuurlijke controle, lees zeggenschap, over kritieke digitale infrastructuren, data en digitale systemen om die zelfstandig te kunnen ontwikkelen, te beheren en te kunnen controleren. Daartoe is onlangs ook de motie van Sarahhttps://www.linkedin.com/in/sarah-el-boujdaini-53028449/ El Boujdaini aangenomen die de regering verzoekt om digitale soevereiniteit en strategische autonomie als expliciet criterium op te nemen in aanbestedingen van it en digitale diensten en bij aanbestedingen voor kritieke digitale infrastructuur uit te gaan van het principe «Europees, tenzij». Dit is een logische voortzetting van de Rijksbrede IT-sourcingstrategie die het mogelijk maakt om risico-gebaseerd, verantwoord en uniform besluiten te nemen over it-inkoop en leverancierskeuze. Digitale soevereiniteit is anno 2026 urgenter dan ooit, en zelfs een strategische noodzaak voor het behoud van democratische controle, economische veiligheid en technologische onafhankelijkheid. Door aanhoudende geopolitieke spanningen, onzekerheid over het Amerikaanse beleid en de dominantie van niet-Europese techgiganten, wordt het vermogen om zelfstandig beslissingen te nemen op het gebied van data, energie en defensie essentieel. Het heeft er zelfs in geresulteerd dat er een staatssecretaris van Economische Zaken, Digitale Economie en Soevereiniteit, Willemijn Aerdts, is benoemd. Digitale soevereiniteit is cruciaal voor onze nationale veiligheid, onze economische concurrentiepositie en het waarborgen van eigen (EU) datastandaarden en wetgeving.Soevereine informatiehuishoudingHoe nu invulling te geven aan autonomie en soevereiniteit en tegelijkertijd aan ‘gegevens delen’?, want samenwerken betekent gegevens delen. Essentieel voor onze democratische rechtsorde is dat de overheid gebruik gaat maken van data-analyse-platformen die een soevereine informatiehuishouding waarborgen. Ofwel waarbij de overheid zelf bepaalt hoe data worden opgeslagen, beheerd en beveiligd met daarbij de focus op Europese of nationale oplossingen om die risico’s van digitale afhankelijkheid van Big Tech te verminderen. Daarvoor moet gelden dat informatie blijvend vindbaar, leesbaar en betrouwbaar is voor de lange termijn; dit is essentieel voor transparantie en verantwoording. En dat in het kader van informatiebeveiliging en privacy de vertrouwelijkheid en integriteit van gegevens worden gewaarborgd.Naar aanleiding van de kritiek van de Algemene Rekenkamer in het rapport Het Rijk in de cloud herijkt de rijksoverheid haar cloudstrategie door een risico-gebaseerde aanpak, waarbij gevoelige data vaker ‘on-premise’ in haar eigen Overheidsdatacenters (ODC’s) worden beheerd. Dat is een goede, structurele oplossing voor de data, maar biedt echter geen soelaas voor de digitale afhankelijkheid omdat de software eigendom blijft van de betreffende leverancier, ook zonder cloud. Van tevoren afgesproken portabiliteit naar andere platforms kan daarvoor een goede, structurele oplossing zijn. En dat sluit aan op het coalitieakkoord van kabinet Jetten waarvoor geldt dat digitale autonomie het uitgangspunt moet zijn voor de overheid.Opensource en soevereiniteitHelpt opensource en wat zijn de Europese opensource-alternatieven met een goede staat van dienst en nog belangrijker met klinkende Europese overheidsreferenties met enige omvang? Eén van de alternatieven is Elastic; met zijn ontstaansgeschiedenis in 2012 in Amsterdam, en daarmee sterke Europese roots, voldoet dit bedrijf aan de AVG-wetgeving (GDPR) voor gegevensbescherming en heeft het referenties bij onder meer de Zweedse UWV (Arbetsförmedingen), meerdere Europese politiekorpsen en ook binnen de defensie-sector waaronder de Europese vliegtuigbouwer Airbus.Elastic ondervangt het soevereiniteitsvraagstuk onder de Amerikaanse Cloud Act (2018) via haar implementatiemodel, waarbij de keuze bij de klant (of de partner) ligt. Daarmee beheert Elastic het platform niet en heeft het geen administratieve toegang tot de data of de infrastructuur.Soevereiniteit wordt vorm en inhoud gegeven door het platform uit te rollen en te beheren binnen door de klant gecontroleerde of Europese soevereine omgevingen, waaronder on-premises infrastructuur of soevereine cloudproviders. Hierbij blijven de dataresidentie (de fysieke of geografische locatie waar de digitale gegevens worden opgeslagen en beheerd), de operationele toegang en daarmee het beheer onder controle van de klant of diens aangewezen Europese partner/operator en niet door Elastic.Door de inzet van een ‘soeverein siem’ (security information and event management) stelt het organisaties in staat data te analyseren zonder de afhankelijkheid van derden en gebruikers zelf kunnen beslissen waar data worden opgeslagen en verwerkt. Daarmee wordt de volledige controle behouden over data, beveiliging en ai-toepassingen.Kortom dit biedt handelingsperspectief voor een soevereine informatiehuishouding, het biedt ruimte aan de overheid voor digitale autonomie, geeft grip op digitalisering (soeverein) en maakt haar weerbaarder ten aanzien van bestaande kwetsbaarheden en risico’s. Aan de slag!N.B. Deze blog beschrijft aspecten van verschillen tussen marktpartijen. Het is geen waardeoordeel over de kwaliteit of veiligheid van hun producten.