computable

126 nieuwsberichten gevonden
AcICT waarschuwt voor it‑risico’s bij vernieuwing Van Brienenoordbrug
4 uur
Het Adviescollege ICT‑toetsing (AcICT) ziet dat Rijkswaterstaat de industriële automatisering (IA) voor de vernieuwing van de Van Brienenoordbrug degelijk heeft voorbereid, maar waarschuwt dat enkele it‑risico’s nog nadrukkelijk aandacht vragen.  Dat blijkt uit het advies aan minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat). Het project, dat loopt tot 2035, omvat de vervanging en renovatie van de brug, inclusief de modernisering van de beweegbare delen. Centraal in het project staat de inzet van generieke IA‑bouwblokken. Het gaat om diverse componenten, zoals de Uniforme Werkplek voor de bediening, een routeerbare noodstopsysteem en uniformering van de koppeling met de verkeerscentrales, een bouwblok voor de uitwisseling van data en een bouwblok voor de tech. Belangrijk is het 3B‑bouwblok: het technische hart van bediening, besturing en bewaking van de brug. Deze standaard-componenten zijn eerder succesvol toegepast en sluiten volgens Rijkswaterstaat goed aan op de configuratie van de Van Brienenoordbrug. ‘Het 3B‑bouwblok is al met succes bij drie bruggen ingezet,’ aldus het advies.  Weinig tijd Toch blijven er it‑knelpunten. Zo worden de bouwblokken pas negentien maanden na de start van de werkzaamheden geleverd, waardoor weinig ruimte resteert voor integratietesten. De IA-programmatuur bestaat uit plc’s (programmable logic controller) voor de besturing van de fysieke onderdelen van de brug en een bovenliggend scada-systeem (supervisory control and data acquisition) om de plc’s aan te sturen. Volgens het Adviescollege kunnen updates voor het scada‑gedeelte — cruciaal voor het dichten van cyberkwetsbaarheden — te lang op zich laten wachten. Daarnaast dreigt kennisverlies rond het 3B‑bouwblok, omdat RWS het slechts op zeven bruggen inzet.  Het AcICT adviseert onder meer om bouwblokken eerder te leveren, software-updates te versnellen en het leveranciers‑ en contractmanagement te versterken. Ook moet RWS borgen dat de huidige IA‑onderhoudspartij betrokken blijft tot de vernieuwing start. Ten slotte pleit het college voor een brede evaluatie van de bouwblokken, om te bepalen of standaardisatie op meer bruggen voordelen biedt. Opvolging Rijkswaterstaat herkent zich in het advies. Alle drie de hoofdaanbevelingen worden opgevolgd. De bestaande aanpak van uniformering en standaardisatie wordt verder doorontwikkeld. Op basis van gebruik van de IA-bouwblokken, praktijkvoorbeelden bij vergelijkbare projecten en gesprekken met de markt, zijn de ervaringen vertaald in een set van zogenaamde architectuur-afspraken voor de industriële automatisering. De aanpak sluit goed aan bij internationale afspraken in de markt over industriële automatisering. De set van afspraken en richtlijnen wordt nu geïmplementeerd, inclusief de bouwblokken genaamd modulaire technische architectuur 2.0.
computable
Nederlandse drone-industrie krijgt forse impuls
4 uur
De Nederlandse drone-industrie gaat voor 250 miljoen euro aan drones leveren aan Oekraïne. Het bonnetje gaat naar het ministerie van Defensie in Den Haag. Het totale nieuwe steunpakket bedraagt vijfhonderd miljoen euro. Minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius (Defensie) heeft dit bekend gemaakt tijdens een bezoek van haar Oekraïense ambtgenoot Mykhailo Fedorov. Minister Yeşilgöz: ‘Onze dronebedrijven zijn ontzettend innovatief en leveren materieel dat een direct verschil maakt voor de dappere Oekraïense militairen aan het front. We zijn hiermee een van de koplopers in Europa.’ Volgens de minister profiteert het Nederlandse leger van de schenking aan Oekraïne. ‘Want wij ontvangen ook data en geleerde lessen van de Oekraïners. Vervolgens passen we die ook toe in onze eigen krijgsmacht.’ Het bezoek van minister Fedorov aan Nederland stond voor een groot deel in het teken van innovatie. Beide ministers ondertekenden een ‘Letter of Intent’ op het gebied van innovatie. Met deze intentieverklaring laten Nederland en Oekraïne duidelijk zien gezamenlijke defensie-innovatie te willen stimuleren. Beide landen bundelen zo hun expertise, onderzoeksfaciliteiten en marktmogelijkheden om sneller tot nieuwe oplossingen te komen. Defensiedrone De ontwikkeling van drone-software gaat snel, vooral bij defensiedrones. In de EU zijn er al vijfhonderd à zeshonderd startups op softwaregebied actief, waarvan velen in Nederland. Airhub, Aerosophia, Avular, Dronebotics en Robin Radar Systems behoren tot de koplopers.   De EU heeft negen prioriteitsgebieden aangewezen waarop intensievere Europese defensiesamenwerking noodzakelijk en opportuun is. Nederland heeft een coördinerende en leidende rol bij drones en counter-drone systemen en alsmede bij militaire mobiliteit. Oekraïne heeft enorme aantallen drones nodig, die voor een groot deel uit het land zelf komen. In 2023 waren het er 800.000, een jaar later 2,2 miljoen, in 2025 steeg het tot 4 miljoen. Dit jaar moeten het er 7 miljoen worden. Nederlandse drones zijn een welkome aanvulling. VDL Defentec dat samenwerkt met Greentech Harvest uit Oekraïne, bouwt in de voormalige autofabriek in Born al volop drones die naar het front gaan. 
computable
Aandeel cybersecurity binnen de ict-bestedingen stijgt
17 uur
De cybersecurity-incidenten volgen elkaar rap op. Dienst Justitiële Inrichtingen, Clinical Diagnostics (Bevolkingsonderzoek), Odido, Chipsoft … Alle reden om te investeren in digitale veiligheid. Computable vraagt jaarlijks onder haar lezers uit wat de prioriteiten en budgetten zijn voor cybersecurity. Dat het vakgebied aan gewicht toeneemt, blijkt uit de gestaag toenemende budgetten voor cybersecurity binnen de totale ict-bestedingen. De afgelopen drie jaar is er een stijging van vier procentpunt waarneembaar.Er lijkt ook een lichte verschuiving naar hogere budgetten aan de gang te zijn. Meest genoemd worden de categorie 25.000 euro tot een ton en de categorie van een ton tot een half miljoen.BemensingHoeveel personen zijn verantwoorlijk voor de digitale veiligheid in een organisatie? Dat verschilt nogal naar gelang de omvang. Bij het merendeel van de micro- (97 procent), kleine (86 procent) en middelgrote (67 procent) organisaties werken niet meer dan vier fte met een security gerelateerd ict-profiel, en dit is in lijn met voorgaande jaren. Bij grote organisaties zegt 36 procent vier of minder fte voor cybersecurity te hebben. De conclusie is logisch: grote organisaties hebben grotere cybersecurity-afdelingen.Opvallend is dat veel meer respondenten dan voorgaande jaren zeggen dat er gebruik wordt gemaakt van een Security Operations Center (SOC) binnen hun organisatie.Van de organisaties met een SOC laat 37 procent dit bemensen door een externe partij. Dit aandeel is stabiel ten opzichte van vorig jaar. Het SOC met zowel interne als externe bemensing wordt vaker genoemd dan vorig jaar, en komt daarmee weer terug op de niveaus van de jaren daarvoor. De puur interne bemensing van een SOC is dus op zijn retour.Prioriteit bij bestrijding phishing, datalekken, hacking, malware en ransomwareCybersecurity kan volgens het NIST Cybersecurity Framework grofweg verdeeld worden in vijf deelgebieden: Identify, Protect, Detect, Respond en Recover. Net als vorig jaar is volgens de ondervraagden ‘Protect’ de post waar gemiddeld het grootste gedeelte van het securitybudget aan uitgegeven wordt. Overheidsorganisaties zijn de uitzondering. Daar scoort de post Identify het hoogst.De vormen van digitale bedreiging die de meeste angst inboezemen zijn·     phishing;·     datalekken;·     hacking;·     malware;·     ransomware.Opvallend is dat social engineering en helpdeskfraude veel minder vaak genoemd worden, terwijl deze vormen van menselijk contact aan de basis liggen van grote recente incidenten.Rol van het managament cruciaalWe hebben de respondenten ook gevraagd te reageren op een aantal stellingen.Een grote meerderheid van de respondenten onderschrijft de cruciale rol van het management bij de bescherming tegen cyberaanvallen. Ruim 60 procent is het eens met de stelling dat bestuurlijke onderschatting gevaarlijker is dan technologische kwetsbaarheden.Over de vraag of het management cyberdreigingen ziet als strategisch risico zijn de meningen ongeveer fifty-fifty verdeeld.Een ruime meerderheid (60 procent) denkt dat hun organisatie goed op de hoogte is van de wettelijke verplichtingen rondom cybersecurity.Het idee dat de mens de zwakste schakel is in de beveiliging wordt door 65 procent gedeeld.Dat ketenpartners het grootste risico vormen is geen uitgemaakte zaak. Onegveer een derde van de respondenten is het met die stelling eens.Dat criminelen handiger zijn met ai dan de organisatie zelf wordt door een meerderheid van 62 procent erkend. Opvallend is het hoge percentage respondenten dat aangeeft niet te weten wie slimmer met ai is. Hier ligt nog een groot terrein braak voor kennisdeling, bewustwording en opleiding.OnderzoeksverantwoordingDit onderzoek naar de financiering en organisatie van cybersecurity vond voor de vijfde keer plaats. Er is gebruik gemaakt van kwantitatief online onderzoek. De respondenten zijn benaderd via het Computable onderzoeksbestand, waarbij deze verder is gesegmenteerd op basis van functieprofiel (connectie met security) en interesse in Cybersec. Daarnaast is er gebruik gemaakt van de eigen mediakanalen van Computable. Het veldwerk heeft plaatsgevonden van 6 januari t/m 17 februari 2026. De totale steekproef heeft een omvang van 773 personen, waarvan 375 personen de vragenlijst volledig hebben afgerond. Dit komt neer op een afrondingspercentage van 48,51%.Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #4.
computable
Spoelstra Spreekt: Overwinning
22 uur
COLUMN – Grote vreugde deze week bij de regering-Trump: de Straat van Hormuz gaat weer open. Wat een overwinning! Dit laatste is natuurlijk sarcastisch bedoeld. Want voordat Trump zich volkomen onnodig, op aangeven van Netanyahu, in een oorlog stortte, was die zeestraat ook al open. Sterker, Iran was nog niet eens op het idee gekomen om deze af te sluiten. De ‘overwinning’ van Trump doet me denken aan één van de vele ict-implementaties die ik heb meegemaakt. Daar presteerde de projectleider het om al juichend door de gang te schreeuwen: ‘Hoera, we kunnen factureren!’ Maar dat konden we altijd al. Pas toen het nieuwe en veel te dure ict-systeem live ging, konden we het ineens niet meer. Veel passender zou het zijn als alleen de klant op de foto staat Het puur live gaan, wordt in de ict vaak als succes gevierd. Taart erbij met een leuke opdruk, bijvoorbeeld van het logo van de leverancier en het bedrijf dat de veel te dure implementatie heeft betaald. De foto die hiervan wordt gemaakt, verschijnt vervolgens alleen op het LinkedIn-account van de leverancier. Veel passender zou het zijn als alleen de klant op de foto staat, met in zijn handen niet een doos met gebak, maar een doos met gebakken peren. Opgeschoten Je moet pas taart uitdelen als je ook iets bent opgeschoten. Oftewel, je gaat sneller werken, hebt meer mogelijkheden en kunt hetzelfde proces bedienen met minder mensen. Te vaak is precies het tegenovergestelde het geval. Sinds we bij de overheid zijn gaan automatiseren, is het aantal ambtenaren drastisch gestegen. Dat komt niet alleen door automatisering, maar het omgekeerde is ook niet waar. Ik zeg ook niet dat je direct moet stoppen met automatiseren, maar laten we in ieder geval beginnen met het stoppen van oorlogen. Dat zou al een hele overwinning zijn. Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk hier voor meer informatie.
computable
Kort: Incentro stoomt bedrijven klaar voor ai-tijdperk, Conclusion wint tender zorg­plat­form (en meer)
23 uur
In dit nieuwsoverzicht: Incentro maakt sprong naar agentic ai, Conclusion legt het digitale fundament voor regionale zorgdata, printplaatsector richt vizier op ai en defensie, Snap brengt ar naar het dagelijks leven met bril, en Rabobank maakt bankieren persoonlijker met vernieuwde app. Incentro kiest vol voor agentic ai Digital partner Incentro zet zijn volledige dienstverlening in het teken van agentic ai. Volgens de organisatie moeten bedrijven hun processen opnieuw ontwerpen rond ai-agents om concurrentiekracht te behouden. Een chatbot of Copilot alleen verandert de bedrijfsvoering volgens Incentro onvoldoende. Het bedrijf richt zich op de ontwikkeling van de zogenoemde Autonomous Enterprise, waarin medewerkers samenwerken met ai-agents die taken zelfstandig uitvoeren. De Utrechtse onderneming (met kantoren in Spanje, Kenia, Zuid-Afrika en Indonesië)  biedt kant-en-klare agents voor orderverwerking, klantenservice en offerteprocessen, naast maatwerkoplossingen. Met een eigen AI Building Block en technologieën als Workato, Camunda en LangChain wil Incentro organisaties helpen een beheersbaar ai-landschap op te bouwen. Conclusion bouwt regionaal zorgdataplatform It-dienstverlener Conclusion heeft de aanbesteding gewonnen van Glia Diagnostiek IT, een samenwerkingsverband van Amsterdam UMC, OLVG Lab en GGD Amsterdam. Conclusion gaat een open en modulair digitaal platform realiseren en beheren waarin diagnostische data van verschillende laboratoria wordt samengebracht. Met de oplossing krijgen zorgverleners een completer patiëntbeeld en worden onnodige herhalingen van onderzoeken voorkomen. Het contract heeft een waarde van circa 3,5 miljoen euro en loopt zes jaar. Het platform maakt gebruik van openEHR (open standaard voor het opslaan, uitwisselen en beheren van elektronische gezondheidsgegevens) en is cloud-agnostisch ontworpen om vendor lock-in te beperken. De eerste fase richt zich op gegevensuitwisseling tussen zorgverleners; later krijgen ook patiënten toegang tot hun diagnostische gegevens. Printplaatsector richt vizier op ai en defensie De Nederlandse printplaatindustrie staat voor een grote verandering door de groei van ai, defensie-investeringen en verdere digitalisering. Volgens onderzoek van ABN Amro moeten electronics manufacturing services (EMS)-bedrijven hun productieprocessen aanpassen nu complexe elektronica aan belang toeneemt. Vooral kleinere spelers staan voor strategische keuzes, omdat investeringen in digitale productie, automatisering en specialistische kennis nodig zijn. Het nieuwe groeimodel draait minder om volume en meer om complexe, flexibele productie. Nederlandse EMS-bedrijven kunnen profiteren van kansen in onder meer defensie, energie, medische technologie en industriële elektronica, maar moeten daarvoor wel versnellen met digitalisering. Snap lanceert ar-bril Specs voor dagelijks gebruik Snap heeft tijdens Augmented World Expo 2026 zijn nieuwe augmented reality (ar)-bril Specs gepresenteerd. De bril moet volgens het bedrijf een nieuwe stap vormen richting een toekomst waarin computers beter aansluiten op de manier waarop mensen de wereld ervaren. Daarvoor combineert het ar, ai en computer vision in een zelfstandig apparaat zonder externe module. De bril beschikt over een 51-graden gezichtsveld, ondersteuning voor ai-toepassingen en een batterijduur tot vier uur. Het Amerikaanse technologiebedrijf achter Snapchat richt zich met Specs op toepassingen voor werk, leren, entertainment en samenwerking. Ontwikkelaars krijgen nieuwe tools om ar-ervaringen en ai-gestuurde toepassingen voor het platform te bouwen. Het apparaat is beschikbaar voor pre-order vanaf 2.195 dollar. Rabobank vernieuwt app voor hyperpersoonlijk bankieren Rabobank introduceert een nieuw technisch platform onder de Rabo App, waarmee de bank de basis legt voor meer gepersonaliseerde dienstverlening. De eerste klanten krijgen vanaf juni toegang tot de vernieuwde app met een aangepaste uitstraling en functies die beter aansluiten op individuele behoeften. Het platform maakt de stap mogelijk van een generieke app-ervaring naar meer maatwerk binnen één omgeving. Zo kunnen klanten gerichtere financiële inzichten, ondersteuning en functionaliteiten ontvangen. Volgens Rabobank vormen de vernieuwing en verdere inzet van ai de basis voor grootschalige hyperpersonalisatie, waarbij de bank naar eigen zeggen verantwoord en transparant met klantdata wil omgaan.
computable
Heibel binnen OR van ASML leidt tot breuk
1 dag
De FNV-delegatie binnen de Ondernemingsraad (OR) van chipmachinefabrikant ASML legt met onmiddellijke ingang haar functies neer. De directe aanleiding voor hun aftreden is het onlangs uitgebrachte advies van de OR ASML. De FNV-leden kunnen zich niet verenigen met zowel de inhoud van dit advies als de wijze waarop dit besluit binnen de OR tot stand is gekomen. Ze vinden dat een deel van de OR te veel de oren laat hangen naar het dagelijks bestuur van ASML.  Dit geldt niet alleen voor de reorganisatie waarbij ruim drieduizend van de 4.500 technologisch leidinggevenden boventallig zijn verklaard. Ook bij de behandeling van andere dossiers ontstond wrevel.  Fundamentele verschillen De FNV-leden binnen de OR vinden dat de verschillende opvattingen te weinig serieus worden meegenomen in de besluitvorming. Volgens de vertrekkers zijn er fundamentele verschillen van inzicht ontstaan over de manier waarop belangrijke besluiten worden voorbereid, besproken en uiteindelijk vastgesteld. De hele sfeer staat hen tegen.  De FNV-delegatie vindt dat noodzaak en nut van de herstructurering onvoldoende zijn aangetoond. Het gaat om een bredere principiële kwestie. De FNV-leden voelen zich niet langer in staat om verantwoordelijkheid te dragen voor een besluitvormingsproces waarin zij onvoldoende vertrouwen hebben en waarmee zij zich niet kunnen identificeren.  Reorganisatie Het onderhandelingsresultaat voor het sociaal plan bij ASML is niet in het geding. FNV Metaal, CNV, VHP2, De Unie en de Belgische vakbond ACV zijn daarmee akkoord gegaan. Afgesproken is dat de reorganisatie gepaard zou gaan met zo min mogelijk gedwongen ontslagen. De FNV had liever gezien dater  helemaal geen gedwongen ontslag zou voorkomen.  In december komen nieuwe OR-verkiezingen in zicht. FNV Metaal zal zich de komende periode samen met leden beraden op de toekomst van de medezeggenschap binnen ASML.  Na het akkoord over het sociaal plan leek de rust bij ASML te zijn teruggekeerd. Maar vorige week was er weer discussie over de uitnodiging van de directie aan SpaceX-topman Elon Musk om een online-toespraak tijdens een besloten evenement van ASML te houden.
computable
Securitywereld vraagt VS om exportverbod op Anthropic-modellen terug te draaien
1 dag
Het feit dat de Amerikaanse overheid een exportbeperking heeft opgelegd aan Anthropics ai-modellen Fable en Mythos, valt lang niet bij iedereen in goede aarde. Meer dan honderd ciso’s, onderzoekers en techleiders reageren met een open brief en eisen dat de maatregel wordt teruggedraaid.De aanleiding was onderzoek waaruit zou blijken dat Mythos bijzonder effectief is in het vinden van softwarekwetsbaarheden en het schrijven van exploits. Een niet nader genoemde partij claimde bovendien de beveiliging van Mythos te hebben omzeild. De modellen werden abrupt ontoegankelijk gemaakt, ook voor legitieme gebruikers buiten de VS. De open brief, terug te vinden op freefable.org, is ondertekend door meer dan honderd ciso’s, onderzoekers en techleiders van onder meer Adobe, Zoom, Sophos, Johns Hopkins University, Harvard en Purdue.Hun argument is dat de maatregel zijn doel mist. De capaciteiten die de overheid alarmeerden, het detecteren van kwetsbare code en het genereren van exploits, zijn volgens de ondertekenaars niet exclusief voor Fable of Mythos.Dezelfde mogelijkheden zitten volgens hen in GPT-5.5, in open-sourcemodellen en in Chinese modellen als Kimi 2.7. ‘De rechtvaardiging voor deze ongekende maatregel was dat Fable een unieke capaciteitsversterking biedt ten opzichte van andere ai-modellen, maar ai vindt al sinds vorig jaar bugs en genereert werkende exploits op bovenmenselijk niveau’, zo stellen de ondertekenaars. Basiscapaciteit valt weg Het verbod treft dus niet de aanvallers, die uitwijken naar alternatieven, maar wel de verdedigers die nu zonder hun beste tool zitten. De brief wijst hiermee op een concrete operationele consequentie. Beveiligingsteams gebruiken deze modellen dagelijks voor code-audits en red-teaming van zowel nieuwe als legacy-systemen.De ondertekenaars benadrukken ook dat de technische aanleiding voor het verbod, het beoordelen of een stuk code kwetsbaar is, een basiscapaciteit is van elk model dat veilige code moet kunnen schrijven. ‘Het doel van beveiligingsonderzoek is continue verbetering mogelijk te maken, niet om de technologie te verbieden.’ Niet alle ondertekenaars zijn voorstander van ai-regulering in het algemeen. ‘Maar wie modellen wil reguleren moet dat doen op basis van wetenschappelijke evaluaties met inspraak van industrie en academici, via een transparant democratisch proces en met een evenredigheidstoets’, zo stellen zij. ‘Aan geen van die voorwaarden is in dit geval voldaan.’
computable
DigiD-beheerder Solvinity in beroep tegen overname-verbod
1 dag
Solvinity legt zich niet neer bij het verbod van het kabinet op een overname door het Amerikaanse Kyndryl. De Amsterdamse it-dienstverlener die het beheer over het DigiD-platform ondersteunt, vecht dit veto op 6 juli bij de Rotterdamse rechtbank aan. Als Solvinity in het gelijk wordt gesteld en Kyndryl de nieuwe eigenaar wordt, komt DigiD toch onder invloedssfeer van de regering Trump. Solvinity stelt in een verklaring de zorgen van de overheid serieus te nemen, maar wil wel weten waarom de overname niet kan doorgaan. Via een kort geding hoopt Solvinity meer helderheid te krijgen over de beweegredenen van staatssecretaris Willemijn Aerdts (EZK) de transactie te verbieden. De feitelijke en juridische grondslag van het besluit is nu in nevelen gehuld. Pas als daarover meer duidelijkheid komt zegt de it-dienstverlener samen met de overheid ‘weloverwogen vervolgstappen’ te kunnen zetten richting de best mogelijke uitkomst. Geheim advies Aerts gaf in haar brief van 25 mei een wel zeer beknopte toelichting op haar besluit. De beoogde overname leidt mogelijk tot risico’s voor het publieke belang, was het argument. Ze ging niet nader in op de aard van het veiligheidsrisico. Haar verbod is gebaseerd op een geheim advies van het Bureau Toetsing Investeringen (BTI). Deze toezichthouder onderzocht de veiligheidsrisico’s van de voorgenomen transactie. De Tweede Kamer werd onlangs in een vertrouwelijk overleg hierover bijgepraat.  Belangenafweging Solvinity en Host Lux, vertegenwoordiger van de Britse investeerder Vitruvian die de meerderheid van het Amsterdamse bedrijf bezit, hebben een voorlopige voorziening aangevraagd. De rechter heeft ook drie stichtingen (Privacy First, Human Rights in Finance en the Firewall) gevraagd hun zienswijze te geven. Dit kan bijdragen tot een goede belangenafweging. Betrokken stichtingen hebben eerder tegen de overname geprocedeerd. Ook zal het ministerie processtukken op tafel moeten leggen die de motivatie verduidelijken. 
computable
Nieuwe EU‑licentieregels zetten techsector aan het werk
1 dag
Er zijn nieuwe regels van kracht geworden voor technologie-licenties. De meeste gevolgen zijn te verwachten voor technologie-intensieve en innovatieve sectoren, zoals de ict. De Europese Commissie wil innovatie stimuleren door overeenkomsten voor technologie-overdracht eenvoudiger te maken. Bij standaardcontracten lijkt de commissie hier wel in te slagen.  Kevin Zuidhof, oprichter en managing director van het public affairs kantoor IvCB uit Den Haag, is deels positief. Hij verwacht dat de vernieuwde Ttber‑regels (Technology Transfer Block Exemption Regulation) tot meer zekerheid leiden. ‘Maar zodra het complexer wordt, is het een ander verhaal,’ zegt hij. Dan zullen de administratieve lasten eerder toenemen dan afnemen.  De nieuwe regels gelden voor afspraken waarbij een bedrijf met technologierechten – zoals patenten of auteursrechten op software – een ander bedrijf toestemming geeft om die technologie te gebruiken. Zulke licenties helpen innovatie en concurrentie, maar kunnen ook risico’s opleveren als bedrijven elkaar te veel beperken.  Richtsnoeren De Ttber‑regels bepalen wanneer zulke afspraken automatisch zijn toegestaan onder het EU‑mededingingsrecht. De bijbehorende richtsnoeren leggen uit hoe bedrijven moeten beoordelen of hun licenties binnen de regels vallen, ook wanneer ze niet automatisch zijn vrijgesteld. Zie de Ttber als een veilige haven. Als je daaraan voldoet val je onder de vrijstelling. Voorheen diende alles getoetst te worden aan artikel 101 van het EU-werkingsverdrag (VWEU). Belangrijke wijzigingen zijn:   een nieuw hoofdstuk over gegevenslicenties. Het licentiëren van databanken wordt meestal gezien als positief voor de concurrentie;   Duidelijke regels over groepen bedrijven die samen onderhandelen over licenties (LNG’s): wat mag wel, wat niet, en hoe voorkom je dat zo’n groep een kartel wordt;   verduidelijkingen over marktaandelen. De voorwaarden voor technologiepools zijn aangescherpt zodat alleen eerlijke, transparante pools profiteren van de vrijstelling. Extra administratieve lasten Kevin Zuidhof, wiens kantoor is gespecialiseerd in onder meer de techsector, vreest dat toch nog wel wat techbedrijven op extra administratieve lasten zullen stuiten. Allereerst moeten bedrijven intern toetsen of hun licentie-overeenkomsten voldoen aan de voorwaarden van de Ttber. ‘Wanneer dat niet zo is, zal de overeenkomst getoetst moeten worden aan artikel 101 van het EU-werkingsverdrag (VWEU). Dat is best complex.’ Een ander punt is dat bedrijven niet alleen hun eigen marktaandeel maar ook dat van hun licentienemers goed in de gaten moeten houden om te garanderen dat ze binnen de marges van de verordening blijven. Zuidhof: ‘Als het marktaandeel te hoog is, valt je overeenkomst immers niet meer onder de Ttber. Aan de andere kant zullen onzekerheid en de kosten van individuele mededingingsrechtelijke beoordelingen worden verminderd. Naar welke kant de balans zal omslaan zal de praktijk moeten uitwijzen. In ieder geval zullen bedrijven een Ttber-proof contract- en compliance-systeem moeten opzetten én onderhouden. Daarin gaan zeker kosten zitten en ook moet dit goed ingeregeld worden.’ Msp’s Bedrijven die software of data licentiëren, kunnen overeenkomsten hebben die onder de Ttber vallen. Ook die bedrijven moeten dan wel de toets doen. Zuidhof ziet clausules in software en datalicenties wel risicovoller worden, als die de mededingingsruimte sterk beperken. Dit is vooral het geval indien ze als harde beperkingen of als potentieel concurrentiebeperkend kunnen worden gezien. Ook voor managed service providers kan er wat veranderen. Msp’s zullen eerst moeten controleren of gedeelde operationele data of telemetrie-data onderdeel zijn van een technologische licentie.  Zuidhof: ‘Zijn het vooral data zonder duidelijke technologische rechten, dan valt de afspraak niet automatisch onder de veilige haven die de Ttber biedt. In dat geval zul je de mededingingsrisico’s zelfstandig weer moeten toetsen. Let vooral op data die commercieel gevoelig zijn of concurrentie-informatie bevatten. De Europese Commissie wijst met nadruk op collusie-risico’s en op mogelijke problemen met vergaande verwerkings- of gebruiksbeperkingen.’ LicentieWatch is een rubriek over licenties, tarieven, abonnementen en andere afrekenmodellen voor ict-diensten, hard- en software. Tips, vragen of opmerkingen? Mail ons op redactie@computable.nl.
computable
SpaceX koopt Cursor-maker Anysphere voor 60 miljard
1 dag
Elon Musk jaagt op ai-talent. SpaceX lijft de nog maar drie jaar bestaande ai-startup Anysphere, bekend van de ai-tool Cursor, in voor zestig miljard dollar. De overname van de Amerikaanse leverancier van ai-programmeertools komt vier dagen na de spectaculaire beursgang van SpaceX, waarbij het bedrijf meer dan twee biljoen dollar waard werd. Dit blijkt uit een melding van SpaceX bij de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC. SpaceX betaalt in aandelen. De acquisitie moet xAI naar de top stuwen. Deze ai-divisie zit onder het ruimtevaartbedrijf SpaceX en concurreert met Anthropic’s Claude Code en OpenAI’s Codex. De markt voor ai-agenten en copiloten maakt een consolidatie-fase door. Naar verwachting zal de markt zich stabiliseren en zullen posities zich verder verankeren, waarbij zakelijke contracten gebruikers voor langere tijd vastleggen. Sterke programmeertool Tot nog toe kon xAI’s eigen ai-assistent Grok weinig potten breken tegenover de tools van beide mededingers. Maar de acquisitie van Cursor die naar verwachting in het derde kwartaal van dit jaar wordt afgerond, moet daar verandering in brengen. Door de ‘ai-native code editor’ Cursor binnen te halen, krijgt SpaceX toegang tot een sterke programmeertool én een grote groep professionele softwareontwikkelaars. Beide bedrijven werken overigens al langere tijd samen. Ontwikkelaars kunnen met de codeertool Cursor schakelen tussen verschillende ai-modellen waaronder die van OpenAI, Anthropic en xAI zelf. In de concurrentieslag met andere ai-grootmachten heeft SpaceX/xAI het voordeel een enorme capaciteit op gebied van hyperscale-computing te hebben. In Tennessee stampte xAI Colossus, een zeer groot rekencentrum voor het trainen van ai-modellen, uit de grond. In de (verre) toekomst moeten daar de datacenters in de ruimte bijkomen.
computable
Fiasco rond medische gegevensuitwisseling: AcICT fileert IGF‑programma van VWS
1 dag
Het ministerie van VWS kan het beste meteen stoppen met bijna de gehele ontwikkeling van functies die de uitwisseling van medische gegevens veiliger en makkelijker moeten maken. Het programma Implementatie Generieke Functies (IGF) heeft nauwelijks tot resultaat geleid. Tot dit harde oordeel komt het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT).  Minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) reageert in een brief aan de Tweede Kamer vrij summier op de pijnlijke conclusies en vergaande adviezen van het Adviescollege. Een diepgaande inhoudelijke beleidsreactie op een aantal belangrijke aanbevelingen zoals het overstappen op een aanpak gericht op concrete belemmeringen ontbreekt. Het ministerie lijkt het advies tot het bijna volledig stopzetten van de generieke functie-ontwikkeling in de wind te slaan.  Sterk merkt op dat het Adviescollege zijn onderzoek eind februari jongstleden afsloot, toen de realisatie van generieke functies nog in volle gang was. Ze acht de resultaten voldoende om de volgende implementatiefase te starten. Het huidige programma IGF wordt per 1 juli aanstaande beëindigd, omdat dan de overstap volgt naar beproevingen in en met het veld. Weinig gerealiseerd Het IGF-programma had zes bruikbare digitale basisfuncties zoals identificatie, toestemming en adressering moeten opleveren. Deze functies zouden helpen bij vijf belangrijke gegevensuitwisselingen uit de Wegiz (Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg) waaronder medicatieoverdracht en verpleegkundige overdracht.  In het Integraal Zorgakkoord (IZA) was afgesproken dat deze functies in 2025 klaar en in gebruik zouden zijn. Als het programma stopt zoals het Adviescollege aanbeveelt, komt daar voorlopig weinig van. Alleen de onderdelen Dezi (digitale zorgidentiteit) en Mitz (toestemmingsvoorziening) kunnen wat de AcICT betreft doorgaan, maar dan wel duidelijker aangestuurd. Volgens het Adviescollege is in de afgelopen drie jaar heel weinig gerealiseerd van wat in het Integraal Zorgakkoord is toegezegd. De doelen waren te ambitieus, de organisatie was versnipperd en het ministerie van VWS had onvoldoende grip op het zorgveld. Ook werkten beleidsdirecties en het programma zelf niet goed samen, waardoor andere zorgprojecten vertraging opliepen. VWS krijgt zwarte piet  Dat Mirjam Sterk weinig concreet reageert, heeft ook te maken met het feit dat het adviescollege de schuld voor het fiasco in hoge mate bij haar ministerie legt. Zo’n rapport komt niet lekker aan. De vier hoofdproblemen zijn:  Te ambitieuze doelen: er werd tevergeefs geprobeerd om in korte tijd generieke functies voor alle zorgaanbieders te ontwikkelen, terwijl eisen en wensen sterk uiteenliepen; Gebrek aan sturing vanuit beleidsdirecties: De Wegiz-programma’s (die zorgaanbieders verplichten om gezondheidsgegevens elektronisch en gestandaardiseerd uit te wisselen) konden hun behoeften niet goed doorzetten naar het IGF-programma; Zwakte in interne aansturing: de directie Informatiebeleid/CIO (DI/CIO) had te veel rollen tegelijk en werkte zonder duidelijke overkoepelende architectuur of realistische planning. DI/CIO stuurt haar software-ontwikkelafdeling iRealisatie onvoldoende aan. Zij stelt te weinig eisen en ziet onvoldoende toe op het tot stand komen van werkbare procesafspraken. Gevolg is dat de software voor de Nationale Verwijs Index (NVI) en Dezi weinig bruikbaar is;  Onvoldoende regie op het zorgveld: VWS had te weinig kennis, te weinig formele sturingsmiddelen en moest omgaan met botsende belangen tussen zorgsectoren en leveranciers. Stap voor stap In plaats van grote generieke oplossingen moet VWS kleine, concrete belemmeringen per stap oplossen, samen met zorgaanbieders en leveranciers. Ook moet de interne organisatie professioneler worden ingericht.  Bovendien moet VWS doorgaan met het ontwikkelen van juridische instrumenten om partijen te kunnen verplichten mee te werken. De minister zegt de regierol van VWS te zullen versterken. Vooruitlopend daarop zouden verschillende verbeteringen te zijn aangebracht in de governance, normering, architectuur en uitvoering. 
computable
Kort: Unilever geeft met Accenture gas op twins, noodpatch Oracle voor Peoplesoft (en meer)
1 dag
In dit nieuwsoverzicht: Accenture bouwt meer twins voor Unilever, noodpatch Peoplesoft, BB Capital neemt zorgsoftwareleverancier Logis.P over en proefschriften over tekortschietende EU-regelgeving en het sturend gedrag van techplatformen. Unilever schaalt inzet digital twins met ai wereldwijd op Unilever breidt het gebruik van ai-gestuurde digital twins uit in zijn productienetwerk. Het bedrijf werkt daarbij samen met Accenture Nederland om de technologie wereldwijd op te schalen. Digital twins zijn virtuele modellen van productielijnen die realtime-data gebruiken. Ze helpen bij het volgen van prestaties, het voorspellen van afwijkingen en het optimaliseren van processen. Door inzet van ai en ai-agents kunnen productieteams sneller knelpunten herkennen en bijsturen. Unilever wil in de komende achttien maanden meer dan veertig nieuwe digitale tweelingen bouwen. De technologie levert volgens het bedrijf al meetbare resultaten op, zoals minder afval, lager energieverbruik en minder productiestops. De uitbreiding past binnen een bredere strategie om ai toe te passen in de volledige productieketen. Oracle brengt noodpatch uit voor Peoplesoft Oracle heeft onlangs een noodpatch uitgebracht voor een kritieke kwetsbaarheid in PeopleSoft, nadat cybercriminelen van ShinyHunters claimden data te hebben buitgemaakt van honderden PeopleSoft-omgevingen wereldwijd. Volgens de groep zijn meer dan honderd organisaties getroffen. Volgens Alex Pembrey, team leader, Cyber Threat Volgens Intelligence bij NCC Group, het moederbedrijf van Fox-IT, is het op dit moment nog te vroeg om vast te stellen hoeveel Nederlandse organisaties zijn getroffen. ‘Wat deze aanval vooral benadrukt, is dat bedrijfsapplicaties zoals erp- en hr-systemen een aantrekkelijk doelwit blijven voor aanvallers. Deze systemen bevatten vaak grote hoeveelheden gevoelige bedrijfs- en persoonsgegevens en spelen een cruciale rol binnen organisaties. Wanneer kwetsbaarheden in dergelijke omgevingen niet snel worden verholpen, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn.’ BB Capital stapt in zorgsoftwareleverancier Logis.P Investeerder BB Capital Investments uit Den Haag neemt een meerderheidsbelang in Logis.P uit Zwolle, een softwareleverancier voor logistieke en administratieve processen in de zorg. Logis.P ontwikkelt modulaire software voor onder meer afspraakplanning, wachtrijsturing en zorgdeclaraties. De oplossingen worden gebruikt door ziekenhuizen, laboratoria en ggz-instellingen in Nederland en Duitsland. Met de investering wil het in 2011 opgerichte bedrijf de volgende groeifase ingaan, gericht op professionalisering en schaalvergroting. Oprichter en directeur Remco van Duuren draagt een deel van zijn belang over. Het managementteam krijgt een grotere rol in de verdere ontwikkeling. BB Capital richt zich op investeringen in groeiende mkb-bedrijven en heeft ervaring in de zorg- en onderwijssector. Volgens de investeerder sluit Logis.P aan bij de focus op digitalisering en efficiëntie in de zorg. EU schiet tekort bij aanpak online-tracking door bedrijven De Europese regelgeving biedt onvoldoende bescherming tegen online-surveillance door bedrijven. Dat stelt rechtswetenschapper Ana-Maria Hriscu op basis van haar promotieonderzoek aan de Universiteit Tilburg. Volgens Hriscu loopt de toepassing van privacywetgeving achter bij de praktijk van gerichte online-advertenties. Bedrijven verzamelen op grote schaal gegevens om gedrag van gebruikers te voorspellen en te beïnvloeden. Dit kan gevolgen hebben voor wat mensen zien, kopen en hoe zij zich gedragen. Voorbeelden, zoals dataverzameling door TikTok, tonen aan dat gegevens ook buiten apps en buiten Europa worden verwerkt. Onderzoek heeft deze praktijken in verband gebracht met manipulatie, discriminatie, verslaving en psychische gezondheidsproblemen. Het huidige systeem maakt het volgens Hriscu moeilijk voor gebruikers om geïnformeerde toestemming te geven, omdat het gebruik van data onvoorspelbaar is. Tegelijkertijd leggen Europese regels veel verantwoordelijkheid bij individuen, terwijl de macht van grote platforms buiten beeld blijft. Hriscu pleit in haar proefschrift Domination by default voor strengere verplichtingen voor technologiebedrijven en een breder debat over alternatieven voor gerichte advertenties. Big Tech stuurt gedrag via data en ontwerp Platformen van technologiebedrijven sturen het gedrag van gebruikers via data en ontwerpkeuzes. Dat stelt mediawetenschapper Bjorn Beijnon, die promoveert aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) in Amsterdam. Bedrijven als Google, Meta, Microsoft, Amazon en Apple verzamelen continu data over zoekopdrachten, klikken en aankopen. Deze gegevens worden gebruikt om gedrag te voorspellen en bepalen welke informatie, advertenties en aanbevelingen gebruikers zien. Volgens Beijnon gaan mensen zichzelf daardoor zien als ‘data subject’: iemand die zijn leven vertaalt naar data, terwijl diezelfde data het zelfbeeld en keuzes beïnvloeden. De invloed van platforms werkt vaak via gebruiksgemak, waardoor sturing niet als dwang wordt ervaren. ‘Slimme’ technologieën – zoals telefoons, speakers of horloges – sturen gedrag via ontwerpkeuzes die als handig of vanzelfsprekend aanvoelen. Zijn onderzoek Data Subjects of Big Tech laat ook zien dat gepersonaliseerde informatie kan leiden tot een gefragmenteerd wereldbeeld. Beijnon pleit daarom voor meer aandacht voor de maatschappelijke impact van digitale infrastructuren, naast privacy.
computable
Werk aan Uitvoering versnelt vernieuwing publieke dienstverlening
2 dagen
Van datamodellen tot digital twins Het programma Werk aan Uitvoering (WaU) dat de overheid vijf jaar geleden is gestart met als doel om de publieke dienstverlening flink te verbeteren, begint resultaten op te leveren. Staatssecretaris Eric van der Burg (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) meldt in de voortgangsrapportage 2025  dat de impact steeds beter zichtbaar is: dienstverlening wordt sneller, begrijpelijker en beter uitvoerbaar. Een aantal voorbeelden: Het Kadaster kon een nieuw datamodel ontwikkelen waarmee onder- en bovengrondse obstakels in kaart worden gebracht. Het model houdt daarbij ook rekening met factoren als toekomstig overstromingsgevaar. Dit helpt overheden en bedrijven om realistischer te plannen. Daarmee besparen ze kosten en tijd. Het 3d-basismodel van de Nederlandse leefomgeving vormt de basis voor ‘digital twins’ (digitale replica’s). Die kunnen gebruikt worden voor specifieke thema’s of gebieden. Bijvoorbeeld voor het analyseren van stikstofbelasting, woningbouw of infrastructuurprojecten. De 3D Basisvoorziening werkt met een verzameling van ruimtelijke bestanden met hoogte informatie. Door verschillende data te koppelen en te verrijken met onder meer beeldmateriaal en satellietbeelden, ontstaat een actueel en compleet 3d-beeld van Nederland. De data zijn open en gestandaardiseerd toegankelijk, zodat overheden, bedrijven en wetenschap er direct gebruik van kunnen maken. Om gebruikers beter te helpen, ontwikkelt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) digitale hulpmiddelen naast de reguliere website. Denk aan interactieve regel- en zoekhulpen die mensen stap voor stap door regels leiden. Veel mensen hebben een concrete vraag. Ze willen weten: wat moet ik doen in mijn situatie? Dan helpt een lange pagina met tekst niet altijd. Daarom ontwikkelde de NVWA toepassingen die direct helpen bij dat soort vragen, én breder inzetbaar zijn. De toepassingen zijn generiek. Daardoor kunnen ook andere overheidsorganisaties die oplossingen gebruiken en verder ontwikkelen. Door vernieuwing van de digitale infrastructuur zijn doorlooptijden bij de Raad voor Accreditatie verkort en administratieve lasten voor bedrijven verminderd. Ook blijft meer ruimte over voor maatwerk en inhoudelijk contact. Ambities Het programma Werk aan Uitvoering loopt van 2021 tot 2031 en sluit aan bij de ambities van het huidige kabinet voor een ‘slagvaardige overheid’ waarbij eenvoudigere regels, betere samenwerking en uitstekende dienstverlening centraal staan. Jaarlijks is zeshonderd miljoen beschikbaar voor ministeries en publieke dienstverleners om deze doelen te realiseren. Bij de overheid blijkt vooral samenwerking over organisatie- en domeingrenzen heen lastig. Juist daar worden hardnekkige belemmeringen in financiering, gegevensdeling en besluitvorming zichtbaar.
computable
Mijn laptop is al soeverein, nu mijn telefoon nog
2 dagen
In de rubriek De Overstap gidst ict‑journalist Robbert Hoeffnagel de ict-pro en -beslisser naar alternatieve zakelijke oplossingen. Deel 6: Hoe je van iOS of Android afkomt, apps maken met Mistral Vibe, de Sovereign Cloud Stack wordt omarmd door grote spelers en Amerikanen zien iets gebeuren in Europa. De overstap naar digitaal soeverein werken klinkt vaak groter dan hij in de praktijk hoeft te zijn. Dat merk ik iedere dag aan mijn laptop. Ik werk zoals eerder al gemeld inmiddels op een Slimbook Evo van de Spaanse fabrikant Slimbook, met Linux Mint als besturingssysteem. Geen spectaculaire migratieverhalen, geen nachtenlang prutsen aan drivers, geen ingewikkelde workarounds. Hij doet het gewoon. Sterker nog: hij doet het uitstekend. Dat is misschien wel de belangrijkste constatering. Open source op de laptop voelt niet langer als een compromis. Linux Mint is stabiel, snel, overzichtelijk en voorspelbaar. De machine start vlot op, updates verlopen probleemloos (interessant voor Windows-gebruikers: er is vrijwel nooit een reboot van de laptop nodig) en de dagelijkse werkzaamheden gaan zonder gedoe. Voor tekstproductie, browsen, research, mail, beeldbewerking op basisniveau en documentbeheer mis ik eigenlijk niets. De laptop is daarmee het eenvoudige deel van De Overstap geworden. Maar dan de telefoon nog Mijn huidige telefoon is een iPhone van een paar jaar oud. De batterij wordt wat minder, maar verder werkt het apparaat nog prima. Dat is ook precies het lastige aan Apple: de hardware is goed, de software is prettig en het ecosysteem is comfortabel. Alleen past het steeds minder goed bij de richting waarin ik met mijn digitale gereedschap wil bewegen. Tegelijkertijd heb ik een CMF Phone van Nothing liggen. CMF is het budgetmerk van deze Britse fabrikant en de telefoon kostte, als ik het goed heb, nog geen 300 euro. Het merkwaardige is: ik vind die CMF in het dagelijks gebruik eigenlijk fijner dan mijn iPhone. Het scherm is helderder, het toestel is dunner en lichter, en het geheel voelt verrassend volwassen. NothingOS werkt soepel en oogt strak. Bovendien doet het bedrijf leuke, innovatieve dingen. Zo kun je met ai die lokaal op de telefoon draait heel makkelijk een handig appje voor jezelf maken. Gewoon met een prompt en je hebt razendsnel een appje dat precies doet wat jij wilt. Dat lukt op die iPhone niet zo makkelijk, vrees ik. Op de CMF Phone van Nothing kun je snel een eigen appje maken Er is alleen één belangrijk nadeel: NothingOS is gebaseerd op Android inclusief Google Play en dergelijke. Daarmee stap ik nog steeds niet uit de bekende Apple-Google-tweedeling. Ik zwabber dus een beetje heen en weer tussen twee (eigenlijk drie, zie verder) werelden. In de praktijk is inmiddels bijna als vanzelf een tussenoplossing ontstaan. Ik gebruik beide telefoons naast elkaar, elk voor specifieke taken. Dat werkt beter dan verwacht, maar het voelt niet als eindstation. Wat ik eigenlijk wil, is een open, bij voorkeur Europees mobiel en/of open source besturingssysteem. GrapheneOS is technisch interessant, zeker door de sterke focus op beveiliging, maar vraagt in de praktijk om een Pixel-telefoon. En die komt weer van Google. Dan kom je al snel uit bij twee Europese alternatieven: /e/OS van het Franse Murena en Sailfish OS van het Finse Jolla. /e/OS is eigenlijk een gedeGoogelde Android-variant. Het systeem gebruikt de open source Android-basis, maar vervangt veel Google-componenten door alternatieven, waaronder microG voor apps die normaal Google Play Services verwachten. Via App Lounge zijn Android-apps, open source apps en webapps te vinden, terwijl Advanced Privacy inzicht geeft in trackers en de mogelijkheid biedt om locatie- en IP-gegevens af te schermen. Interessant is ook dat Murena verder kijkt dan consumenten. Er is Murena Workspace, een soort mobiele cloudomgeving waar binnenkort ook een zakelijke variant van komt. En inmiddels heeft het bedrijf ook MDM-functionaliteit beschikbaar voor organisaties die toestellen centraal willen beheren. Murena bouwt stap-voor-stap een alternatief mobile OS Ik keek onlangs naar een webinar van Murena over de nieuwe 4.0-versie van /e/OS. Dat was erg verfrissend. Geen gelikte Apple- of Google-show, maar een paar Europeanen, inclusief de Nederlandse CEO van Murena, die in een kleine studio vertellen waar ze mee bezig zijn. Juist daardoor werd zichtbaar dat hier geen marketingmachine bezig is, maar een bedrijf dat stap-voor-stap een alternatief voor Big Tech aan het bouwen is. Mijn neiging was dan ook om direct een Murena-compatibele telefoon te regelen. Je kunt /e/OS zelf op honderden ondersteunde toestellen flashen. Of je koopt een telefoon waarop het systeem al vooraf is geïnstalleerd, bijvoorbeeld van Murena zelf of van het Nederlandse Fairphone. Toch heb ik me ingehouden. Ik heb namelijk enkele maanden terug voor nog geen 400 euro een Jolla C2 met Sailfish OS als besturingssysteem besteld. Sailfish OS is geen Android-variant, maar een op Linux gebaseerd mobiel besturingssysteem met een eigen interface en eigen filosofie. Tegelijk ondersteunt het via Android AppSupport veel Android-apps, al blijft compatibiliteit naar verluidt per app iets om rekening mee te houden. De Finnen zijn kennelijk wat overvallen door het grote aantal pre-orders, want mijn C2 komt pas in september. Tot die tijd blijft mijn mobiele overstap dus in een tussenfase hangen. Mijn laptop bewijst al dagelijks dat digitaal soeverein werken prima kan. Mijn telefoon laat vooral zien dat de overstap daar nog iets rommeliger is. Maar misschien hoort dat er op dit moment ook gewoon nog bij. Soevereiniteit begint zelden met perfecte producten. Soms begint het gewoon met twee telefoons op je bureau en de vraag welke je vandaag eigenlijk het liefst gebruikt. Op zoek naar Europese applicaties? Er zijn er zo ontzettend veel! Maar wat doen ze precies en kun je er als bedrijf of consument wat mee? De website apps.eu kan helpen. De site is net een appstore. Je kunt zoeken op categorieën, maar je ook laten verrassen door een serie featured apps. Er is veel beschikbaar en daar zit misschien ook een (klein) gevaar: voor je het weet zit je een uur lang te doomscrollen in deze appstore. Windows apps op Linux gebruiken Ik kom zelf nauwelijks applicaties tegen waarvan de functionaliteit niet via een Linux-variant beschikbaar is. Natuurlijk werkt het allemaal net even anders, maar na een half uurtje weet je niet beter.  En zolang het standaard bestandsformaten ondersteund is er eigenlijk geen enkel probleem. Van mensen om mij heen die (nog) in de Windows-wereld leven, hoor ik dat dit toch wel een serieus obstakel is voor hen. Ze hebben geen zin, tijd of kennis om te veranderen. Dat kan natuurlijk, maar laten we niet vergeten dat er volop mogelijkheden bestaan om Windows-applicaties op Linux te draaien. Laten we er eens een paar op een rij zetten. Een bekende is natuurlijk Wine. Dat biedt een compatibiliteitslaag die het mogelijk maakt Windows-applicaties rechtstreeks op Linux te gebruiken zonder dat een virtual machine of zelfs maar een reboot van de laptop nodig is. Het functioneert prima bij veel Windows-toepassingen, maar ik geef toe, heel soms werkt het minder goed. Een kwestie van proberen dus. PlayOnLinux kan wellicht helpen om het installeren van Windows-applicaties nog wat verder te vergemakkelijken. Bottles vormt een vergelijkbare frontend voor Wine. Een andere optie is om een virtual machine te gebruiken. Klinkt ingewikkeld voor de gewone gebruiker, maar valt in de praktijk reuze mee. En op zakelijke laptops kan een systeembeheerder het inrichten van een VM natuurlijk voor zijn of haar rekening nemen. Dan is het starten van een Windows-app op Linux slechts een kwestie van op een snelkoppeling klikken. En voor we nu meteen VMware gaan roepen als VM-oplossing, dat is dus closed software. Gebruik dan liever Virtual Box. En ja, ik weet het, ontwikkeld in Duitsland, maar tegenwoordig eigendom van Oracle. Maar het is grotendeels open source. Wie 100% open source wil gebruiken, komt uit bij QEMU of KVM, maar dat zijn oplossingen met een behoorlijk steile learning curve. Je kunt verder containers gebruiken waar je Windows in installeert. Dat werkt uitstekend, bijvoorbeeld via Docker Desktop. En inderdaad, ook dat product is maar deels open source (de engine wel, de desktopfunctionaliteit niet). Laten we tenslotte niet de misschien wel eenvoudigste oplossing vergeten: een dualboot laptop. Wie Linux op een laptop wil installeren waar al Windows op staat, krijgt automatisch de vraag of Windows vervangen moet worden of dat je liever een dualboot laptop wilt. Zo makkelijk kan het zijn. Soevereine cloud is geen theorie meer Wie overstapt van closed source naar open source software, begint vaak dichtbij huis. Maar De Overstap speelt natuurlijk niet alleen op het niveau van de individuele gebruiker. Minstens zo belangrijk is de laag daaronder: de cloudinfrastructuur waarop bedrijven, overheden en publieke organisaties hun digitale diensten draaien. Daarom is Sovereign Cloud Stack, kortweg SCS, zo interessant. Het is een van de meest concrete Europese initiatieven rond digitale soevereiniteit. De welbekende Deutschland-Stack is er bovendien op gebaseerd. We hebben het dus over een heel serieus project. Het probeert niet wéér een nieuwe cloudprovider te bouwen, maar wil vooral een open standaard zijn en een herbruikbare software stack voor soevereine cloudomgevingen. Denk aan open source bouwblokken voor Infrastructure as a Service en Kubernetes as a Service, met afspraken over compatibiliteit, beheerbaarheid, veiligheid en interoperabiliteit. Dat klinkt technisch, en dat is het ook. Maar de gedachte erachter is eenvoudig. Organisaties moeten cloudomgevingen kunnen gebruiken zonder volledig afhankelijk te worden van één leverancier, één platform of één juridisch regime. SCS wil daarom zorgen dat verschillende aanbieders cloudomgevingen kunnen leveren die volgens dezelfde open standaarden werken. Daarmee wordt overstappen tussen aanbieders realistischer en wordt vendor lock-in kleiner. De SCS Summit 2026 in Berlijn liet zien dat dit verhaal inmiddels een stuk minder theoretisch is geworden. Op 21 mei kwamen zo’n tweehonderd mensen bijeen rond één boodschap: digitale soevereiniteit is niet langer alleen een toekomstvisie, maar komt in de praktijk aan. Een belangrijke mijlpaal is dat de Duitse IT-Planungsrat de SCS-standaarden zoals gezegd in maart 2026 bindend heeft opgenomen in de Deutschland-Stack, het Duitse nationale technologieplatform. Daarmee krijgt SCS niet alleen erkenning vanuit de community, maar ook politieke en bestuurlijke relevantie. Minstens zo interessant zijn de praktijkvoorbeelden. DATEV, de grote Duitse it-dienstverlener voor onder meer belastingadviseurs en accountants, heeft sinds 2025 een SCS-conforme iaas-omgeving in productie. Dat is geen proefballonnetje meer, maar serieuze infrastructuur voor een organisatie met hoge eisen aan betrouwbaarheid en controle. Ook migraties van bestaande OpenStack-omgevingen naar SCS-gebaseerde platformen kwamen in Berlijn aan bod. Juist dat soort verhalen is belangrijk, omdat ze laten zien dat soevereine cloud niet alleen iets is voor nieuwe projecten, maar ook kan aansluiten op bestaande omgevingen. De grote Duitse it-dienstverlener DATEV heeft een iaas-omgeving in productie conform de Sovereign Cloud Stack Verder kwam het onderwerp kunstmatige intelligentie nadrukkelijk aan de orde. De vraag is niet alleen waar ai-modellen draaien, maar ook op welke infrastructuur, met welke afhankelijkheden en onder welke voorwaarden. De SCS-positionering wordt daarmee breder dan cloud alleen: het gaat om een open fundament waarop ook ai-toepassingen onafhankelijker kunnen worden beheerd. Voor deze rubriek is dat precies de kern. Digitale soevereiniteit begint misschien met een andere laptop of een open source applicatie, maar eindigt daar natuurlijk niet. Uiteindelijk moet ook de infrastructuur onder onze digitale werkplek opener, controleerbaarder en beter uitwisselbaar worden. SCS laat zien dat die overstap langzaam maar zeker uit de beleidsnota’s kruipt en in echte productieomgevingen terechtkomt. Concrete migraties: teveel om te onthouden We zijn in Nederland en Europa natuurlijk al een tijdje lekker bezig met digitale soevereiniteit. Veel klassiek denkende Amerikanen zullen er vermoedelijk wat meewarig naar kijken – als ze zich  al bewust zijn van deze trend. Dat ‘handjevol migraties’ en het ‘gedoe’ rond het internationale strafhof staat ver af van de dagelijkse beleving van veel Amerikanen, zelfs als ze in de it werken. Toch lijkt dat inmiddels wat te veranderen. Tijdens de Nextcloud Enterprise Summit in Munchen die vorige week werd gehouden, kwam ik meerdere Amerikanen tegen die aangaven dat ze erg nieuwsgierig zijn geworden naar wat er in Europa allemaal gebeurt rond digitale soevereine clouds en open source. Ook een journalist van Wired begon het op te vallen dat er iets aan het gebeuren is in Europa. Een trend die op termijn wel eens enorme impact zou kunnen gaan hebben – op Europese overheden en bedrijven, maar, zo lijken meer en meer Amerikanen zich te realiseren, ook voor Amerikaanse it-aanbieders. Deze journalist kon het aantal migratieprojecten waar hij over las of hoorde inmiddels niet meer goed onthouden. Het zijn er inmiddels gewoonweg teveel. En wat doe je dan? Precies, je zet al die projecten in een mooie spreadsheet. Hij was wel zo vriendelijk om daar een publiek toegankelijk spreadsheet van te maken. En nog mooier, het werd een Proton Sheet. Inderdaad: een online spreadsheet bij een Europese en digitaal soevereine aanbieder. Die spreadsheet is hier te vinden. Zoeken via Google zonder ads? Voeg “udm=14” toe Eerlijk gezegd kan ik mij de laatste keer niet herinneren dat ik een zoekmachine heb gebruikt. Google gebruik ik al jaren niet meer en zoeken via Qwant (ik zie dat ik deze als mijn standaard zoekmachine in mijn browser heb ingesteld) of Ecosia doe ik al tijden niet meer. Al mijn vragen stel ik via Mistral Vibe, de nieuwe naam van Mistral Le Chat. Ik ben een best wel fan van Mistral Vibe, omdat het niet alleen snel en behoorlijk goed antwoord geeft op vragen, maar dat bovendien doet zonder die enorme hoeveelheid advertenties. Heat is gewoon echt een handige assistent. Voor deze rubriek heb ik zojuist toch weer eens Google gebruikt en het aantal advertenties en met AI gegenereerde tekst is enorm. Ik kan er niet veel mee. Het grappige is dat Google onlangs zelf een interessante oplossing publiceerde voor wie gewoon kale, cleane links wil zien als je een zoekvraag instelt. Ik kwam deze truc tegen via Tedium en eigenlijk is het heel simpel. Gebruik deze url: https://www.google.com/search?q=%s&udm=14 en stel deze in als standaard zoekmachine. En voila, ineens hebben we weer die oude Google-pagina met zoekresultaten. Mistral Vibe voor coding Nu we het toch even over het Franse Mistral Vibe hebben, die toevoeging ‘Vibe’ is er niet voor niets. Je kunt er namelijk ook prima apps mee maken. Daar ben ik best wel een fan van. Ik doe dat voor allerlei kleine maar veel voorkomende taken in mijn werk. Je schrijft op wat je precies wilt aan functionaliteit en twee minuten later heb je daar een app voor. Ik zag ooit een video-interview met iemand die hier op een universiteit mee aan de slag was en die sprak van “mallable apps”. Met andere woorden: wegwerpapps. Computable schreef er al eens over. Dat klinkt alsof het appjes zijn die je snel even maakt en na gebruik weer weggooit. Dat kan, maar je kunt ze ook veel langer gebruiken natuurlijk. Zo heb ik op deze manier een appje gemaakt om in een keer een flink aantal foto’s die op een hobbywebsite geplaatst moeten worden snel kleiner te maken en het juiste liggende formaat mee te geven. Maar je kunt er ook wat ingewikkelder dingen mee doen. Zo heb ik een eigen rss-reader gemaakt die over allerlei onderwerpen online content voor me verzamelt. Dat draait prima. De volgende stap wordt dat ik de zoekterm die ik gebruik om onderwerpen aan te geven automatisch laat vertalen naar meerdere talen zodat ik (eindelijk) weg kan uit de overdosis Engelstalige content die we dagelijks tegenkomen. De vertaling gaat straks naar Frans, Duits, Spaans en Italiaans. De stap die daarna gaat komen? Dat alle Italiaanse en Franse en Spaanstalige content automatisch wordt vertaald naar in eerste instantie het Nederlands. Ik ben daar al mee bezig. Uiteindelijk wil ik dat je als gebruiker zelf kunt instellen in welke taal je de gevonden content wilt lezen. Past wat mij betreft prima bij het idee dat we liever zelf onze keuzes maken in plaats van afhankelijk te zijn van wat Big Techaan functie beschikbaar stelt.
computable
TCS en DXC worden Global Premier-partner van Anthropic
2 dagen
Anthropic heeft twee grote it-dienstverleners aan zich gebonden als Global Premier-partner in het Claude Partner Network: TCS en DXC Technology. Beide samenwerkingen zijn gericht op het inzetten van Claude-modellen in bedrijfskritische omgevingen. Vooral de plannen van TCS vallen op.De meest ingrijpende Anthropic-deal komt namelijk van TCS, voluit Tata Consultancy Services, de Indiase it-dienstverlener met meer dan een half miljoen medewerkers wereldwijd. Zij richten een aparte business unit op rond de Claude-modellenreeks.Het bedrijf rust vijftigduizend eigen medewerkers uit met Claude en gaat gezamenlijk met Anthropic ai-oplossingen ontwikkelen voor sterk gereguleerde sectoren als financiële dienstverlening, gezondheidszorg, life sciences, luchtvaart, telecom en de publieke sector.TCS krijgt vroege toegang tot nieuwe Claude-modellen en werkt aan branchespecifieke toepassingen, waaronder geautomatiseerde claimafhandeling en kredietadvies via het Claude Code-ecosysteem. DXC DXC Technology, actief in meer dan zeventig landen met ruim 115.000 medewerkers, bouwt voort op een al lopende samenwerking met Anthropic. Het bedrijf gebruikte Claude als primaire ontwikkeltool voor DXC Oasis, een ai-native orkestratieplatform voor managed services. Oasis werd in april 2026 geïntroduceerd en draait inmiddels bij meer dan vijftig klanten. Claude fungeert nu als het standaard basismodel achter de agentische workflows van het platform.In het kader van de nieuwe samenwerking leidt DXC tienduizenden it-specialisten en ontwikkelaars op tot gecertificeerde Claude-experts, die rechtstreeks bij klanten worden ingezet. Strategie Beide partnerschappen illustreren een bredere strategie van Anthropic om via grote systeemintegratoren door te dringen tot de ondernemingen die de meest complexe en gevoelige it-infrastructuren beheren. Want deze dienstverleners zijn zowat het belangrijkste distributiekanaal voor enterprise ai-adoptie.Vooralsnog zijn de aangekondigde resultaten grotendeels intern of beperkt in schaal, ook al zijn de plannen en ambities best groot. De vraag is hoe snel beide partijen de stap naar brede productie-uitrol kunnen maken.
computable
Kort: Europese netwerktech-alliantie ziet licht, Futureproof Group lijft WSB Solutions in (en meer)
2 dagen
In dit nieuwsoverzicht: SafeNet opgericht, positief advies AG aan Ondernemingskamer, Manhattan Associates lanceert Sightline, ShinyHunters stelt Raad van Europa te hebben gehackt en Futureproof Group neemt WSB Solutions over.Routerfabrikanten richten Safenet op voor Europese netwerktechnologieFritz! heeft samen met Devolo, Lancom en TDT de Sovereignty Alliance for European Network Technology (SafeNet) opgericht. De routerleverancier, gevestigd in Berlijn, wil met de nieuwe alliantie bijdragen aan de digitale onafhankelijkheid van Europa op het gebied van netwerktechnologie.Volgens SafeNet groeit de afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers van netwerkapparatuur. De alliantie vraagt daarom aandacht voor de rol van routers in het debat over digitale en technologische soevereiniteit. Daarnaast wil het samenwerkingsverband inzetten op meer transparantie, gerichte inkoop en de ontwikkeling van een Europese ‘Router and Network Technology Security Toolbox’.SafeNet verwijst ook naar onderzoek van YouGov onder 16.000 Europeanen. Daaruit blijkt dat 55 procent het label ‘Made in Europe’ belangrijk vindt bij de aanschaf van een router. In Nederland wantrouwt circa 60 procent van de consumenten Chinese routerfabrikanten en 47 procent Amerikaanse leveranciers.Advies AG: uitspraken Ondernemingskamer over Nexperia kunnen standhoudenDe advocaat-generaal (AG) bij de Hoge Raad adviseert om vijf eerdere uitspraken van de Ondernemingskamer in de zaak rond chipfabrikant Nexperia in stand te laten. Volgens de AG heeft de Ondernemingskamer haar beslissingen voldoende gemotiveerd en juridisch juist gehandeld bij het treffen van ingrijpende maatregelen binnen het bedrijf.De zaak draait om een conflict tussen het Europese management van Nexperia en de Chinese aandeelhouder Wingtech. Eerder werden onder meer de Chinese topman geschorst, aandelen onder beheer geplaatst en een onderzoek naar het beleid van de onderneming gelast. De aandeelhouder en de voormalige bestuurder stelden cassatieberoep in en voerden aan dat hun recht op een eerlijk proces was geschonden. De AG verwerpt die bezwaren. De Hoge Raad doet op een later moment uitspraak.Sightline van Manhattan Associates vervangt spreadsheet bij planningManhattan Associates introduceert Sightline, een nieuwe functionaliteit binnen ActivePlanning. De toevoeging maakt inzichtelijk op basis van welke factoren ai-gestuurde prognoses, aanbevelingen en voorraadbeslissingen tot stand komen.Decennialang moesten planners buiten het systeem werken met spreadsheet-tools zoals Microsoft Excel om de logica achter planningsbeslissingen te begrijpen. Sightline brengt hier verandering in door in realtime en binnen de applicatie analyses te leveren. Volgens de leverancier van logistieke software krijgen planners hiermee rechtstreeks in de applicatie uitleg over onder meer prognose-input, veiligheidsvoorraden, minimale bestelhoeveelheden, levertijden en de invloed van promoties.De functionaliteit bevat daarnaast configureerbare werkruimten die zijn afgestemd op verschillende rollen en activiteiten van planners. Daarmee kunnen gebruikers prognoses, orderverwachtingen en voorraadniveaus vanuit verschillende perspectieven bekijken. Manhattan stelt dat dit de behoefte aan externe business-intelligence-tools en spreadsheets vermindert.Hackgroep claimt datalek bij Raad van EuropaDe hackgroep ShinyHunters claimt te hebben ingebroken bij de Raad van Europa in Straatsburg, Frankrijk, meldt Cybernews. Volgens de aanvallers is daarbij circa 297 gigabyte aan gegevens buitgemaakt, verdeeld over meer dan 429.000 bestanden. Het zou onder meer gaan om hr- en salarisgegevens, personeelsdossiers, bankinformatie, belastinggegevens en medische documenten. De Raad van Europa heeft de claim vooralsnog niet bevestigd.Cybersecurityonderzoekers wijzen erop dat de vermeende buitgemaakte gegevens kunnen worden misbruikt voor identiteitsfraude, phishingaanvallen en afpersing. ShinyHunters stelt dat ook contracten, declaraties, beoordelingsverslagen en cv’s zijn buitgemaakt. De organisatie onderzoekt de melding. De Raad van Europa is een internationale organisatie van 46 Europese landen die zich richt op mensenrechten, democratie en de rechtsstaat.Futureproof Group neemt WSB Solutions overFutureproof Group heeft WSB Solutions gekocht. Met de toevoeging van de it-dienstverlener uit Hardinxveld-Giessendam breidt het it-huis uit Utrecht zijn activiteiten binnen het Microsoft-ecosysteem uit.WSB Solutions ondersteunt organisaties op het gebied van cloud, moderne werkplekken, cybersecurity en business applications. Het bedrijf telt circa tachtig medewerkers en is Microsoft Solutions Partner. Met de overname voegt Futureproof Group ook expertise toe op het gebied van Microsoft Dynamics Business Central.Volgens Futureproof Group krijgen klanten van beide organisaties hierdoor toegang tot een breder dienstenaanbod. WSB blijft onder eigen naam actief. De bedrijven binnen Futureproof Group opereren in belangrijke mate zelfstandig, met hun eigen specialisaties en identiteit. Tegelijkertijd werken zij nauw samen en profiteren zij van de schaalgrootte van de groep, onder meer op het gebied van kennisdeling, inkoop, opleidingen en innovatie.
computable
Beursgang SpaceX verandert ai‑­land­schap
2 dagen
Van datacenters in de ruimte tot Terafab‑gok De record-beursgang van SpaceX die het techbedrijf van Elon Musk 75 miljard dollar in het laatje bracht, heeft impact op de hele ai-wereld. Het landschap van ai-leveranciers is er in één klap anders gaan uitzien.  De nieuwe grootmacht op gebied van hyperscale-computing kan dankzij deze gigantische kapitaalinjectie een vuist maken. Het is maar afwachten of de komende beursgangen van de concurrenten OpenAI en Anthropic even succesvol zullen verkopen.  Mogelijk heeft het verliesgevende SpaceX, dat nu meer dan twee biljoen dollar waard is, zoveel kapitaal van beleggers aangezogen dat er voor OpenAI en Anthropic minder overblijft. SpaceX’s beursgang sprak ook extra tot de verbeelding met zijn plannen voor datacenters in de ruimte, kolonies op Mars, exploitatie van de Maan alsmede het al winstgevende satellietnetwerk Starlink.  Dagobert Duck Ook de reputatie en invloed van Tesla-oprichter en serie-ondernemer Musk speelt mee. Zelf werd hij de eerste biljonair uit de geschiedenis. En 4.400 SpaceX-werknemers waarvan vele software-ontwikkelaars werden miljonair. Bij zo’n vierhonderd medewerkers gaat het zelfs om bedragen boven de honderd miljoen dollar.  Beleggers in SpaceX krijgen niet alleen een aandeel in een ruimtevaartbedrijf maar delen via xAI ook mee in de groei van ai-infrastructuur. Wie met ai-rekencapaciteit een kansje wil wagen, kan nu naast AWS (Amazon), Azure (Microsoft) en Google Cloud ook SpaceX kiezen. Want sinds Elon Musk begin februari xAI met SpaceX liet samengaan, omvat het techbedrijf een verticaal geïntegreerd ai-platform dat ook nog het sociaal medium X omvat.  Gpu-capaciteit SpaceX/xAI is overigens weinig succesvol met het grote taalmodel Grok. Ook de ai-oplossingen voor consumenten en bedrijven moeten zich nog bewijzen. De meeste indruk maakt de ai-computerinfrastructuur. SpaceX heeft al zoveel ai-rekencapaciteit dat Google en Anthropic voor meer dan dertig miljard dollar aan afname-contracten hebben getekend.  Beide klanten krijgen toegang tot de gpu-capaciteit die oorspronkelijk bedoeld was voor het taalmodel Grok. De komst van SpaceX/xAI vergroot de concurrentie. Deze grootmacht kan Anthropic, OpenAI, Google en anderen dwingen hun kostenstructuren en financieringsstrategieën te herzien. De toch al roerige ai-wereld krijgt er extra dynamiek bij. SpaceX heeft niet alleen een zeer grote schaal, maar kan ook scherpe prijzen hanteren. Orbitale infrastructuur  De grote doorbraak kunnen in de toekomst de ai-datacenters in de ruimte worden, zo denkt Musk. Microsoft en Google zullen die infrastructuur niet snel zelf kunnen opbouwen. Musk gokt op de ruimte, want de groei van ai-datacenters loopt tegen fysieke beperkingen aan. Water en stroom vormen steeds meer een bottleneck. De beursgang brengt kapitaal binnen waarmee deze datacenters minder sciencefiction worden.  Maar uit de prospectus bij de beursgang blijkt nog eens hoe groot de risico’s zijn bij de orbitale infrastructuur voor ai-computing. De kans bestaat dat het helemaal niets wordt. Het plaatsen van datacenters in de ruimte is financieel alleen haalbaar als dit op een enorme schaal gebeurt. Elon Musks plannen vereisen de exploitatie van zeer grote satelliet-constellaties, mogelijk tot wel een miljoen satellieten. ‘s Werelds eerste biljonair draait zijn hand daar niet voor om, maar het blijft een gigantische klus.  Zeer complex Om de satellieten in een baan om de aarde te krijgen is de raket Starship nodig. Groot is het risico dat de commerciële ontwikkeling hiervan, de verwachte prestaties, de lanceer-frequentie of de kostenbesparingen die met Starship gepaard gaan, te lang op zich laten wachten. Het zal veel kapitaal en moeite kosten om die lanceer-frequentie op peil te krijgen. Technisch moet er nog heel veel gebeuren. De uitdagingen zijn enorm groot. Ook het bijtanken in een baan om de aarde brengt technische complexiteiten met zich mee. Ai-computersatellieten op grote schaal hebben volledige herbruikbaarheid van Starship nodig om economisch rendabel te zijn. De technische complexiteit strekt op vele gebieden uit, waarschuwt SpaceX. Genoemd worden:  de grootschalige ai-berekeningen in een baan om de aarde; de productie van ai-chips op grote schaal; de oprichting van een economie op de maan waaronder asteroïdemijnbouw; de ontwikkeling van systemen voor menselijke augmentatie;  het transport van mensen en vracht naar de maan en Mars. Het gaat hier om onbewezen technologieën of technologieën die nog niet bestaan of aanzienlijke vooruitgang vereisen. Dergelijke initiatieven zullen mogelijk niet commercieel levensvatbaar zijn. Uiteindelijk kunnen ze dan ook mislukken. Het zal jaren duren voordat de ai-producten en -diensten en andere strategische initiatieven winstgevend worden. Dat geldt in het bijzonder voor de ai-computerinfrastructuur en industrialisatie-inspanningen in de ruimte, op de maan en tussen planeten. Bovendien hangt de haalbaarheid van ai-berekeningen in een baan om de aarde mede af van de kostenvoordelen van zonne-energie ten opzichte van bestaande aardse energiebronnen. Ook op aarde staat de techniek niet stil. Vooruitgang in kernenergie kan de energiekosten aanzienlijk verlagen. Ook kan de vraag naar ai-toepassingen zo tegenvallen dat aardse datacenters voldoende capaciteit overhouden. Conclusie is dat er geen enkele garantie is dat de gigantische investeringen van SpaceX rendabel worden.  Terafab Helemaal speculatief zijn de plannen met Terafab, een chipfabriek waar Musk $25 miljard in wil steken. Musk noemt deze episch omdat de vervaardiging van logic (logische schakelingen), geheugen en ‘packaging’ onder één dak komt. Uit de prospectus blijkt dat SpaceX/xAI met Tesla alleen maar een algemeen raamwerk, een soort sjabloon voor de productie hebben gemaakt.  Duidelijke afspraken, voorwaarden of definitieve contracten ontbreken. Aan het project liggen geen ip-overeenkomsten ten grondslag wat een chip-project van een dergelijke omvang ongebruikelijk is. Onduidelijk is wie de chipontwerpen bezit en welke lithografieprocessen en packaging worden gebruikt. Kortom, dit project verkeert nog in een zeer vroeg stadium. Het is meer uitgesproken ambitie. Tesla zal Terafab nodig hebben voor zijn robots en auto’s, xAI voor de datacenters en SpaceX voor berekeningen bij de lanceringen en hardware die de ruimte ingaat. Qua technologie, tijdlijnen, kosten en leveringsketens zijn er grote onzekerheden. Musk wil alles in één hand houden: het ontwerp van de chips, de productie en de machines die daarvoor nodig zijn. Dat lijkt een onmogelijke opgave. 
computable
Delftse Qualinx in volledig Europese productieketen
3 dagen
Qualinx heeft een van de eerste volledig Europese end-to-end productieketens voor halfgeleiders gerealiseerd. De Delftse ontwikkelaar laat zijn energiezuinige, veiligheidskritische chips vervaardigen in de fabriek van GlobalFoundries in Dresden (Duitsland).  Deze halfgeleiders vinden toepassing in de lucht- en ruimtevaart, defensie en kritieke infrastructuur. Ze kunnen volledig binnen Europa worden ontworpen, geproduceerd en geleverd. GlobalFoundries heeft geen Amerikaanse eigenaar. Mubadala, het staatsinvesteringsfonds van de Verenigde Arabische Emiraten, heeft de meerderheid van de aandelen (82 procent). Mede gefinancierd via de European Chips Act die binnenkort fase 2.0 ingaat, werkt GlobalFoundries aan de realisatie van Europese soevereine productie. Veiligheidskritische stappen in het productieproces – van de ontvangst van klantontwerpen tot veilige maskerdiensten en waferproductie – worden volledig binnen Europa uitgevoerd.  Veiligheidskritisch Hierdoor ontstaat een puur Europese toeleveringsketen voor veiligheidskritische halfgeleiders. Volgens Tom Trill, ceo van Qualinx, behoudt zijn bedrijf de totale controle over ip, data en de toeleveringsketen binnen Europa. Gevoelige ontwerpgegevens van klanten en fysieke materialen blijven volledig binnen de Europese Economische Ruimte (EER). Qualinx onderscheidt zich met energiezuinige herconfigureerbare chips voor positionering en tracking. GlobalFoundries ziet de samenwerking met Qualinx als een referentieproject. Het bedrijf voert met meerdere Europese systeem- en modulefabrikanten gesprekken om toekomstige productgeneraties onder te brengen binnen zijn programma voor Europese soevereine productie.
computable
Washington grijpt in: exportstop op Anthropic’s krachtigste ai‑modellen na vrees voor ‘jailbreak’
3 dagen
De regering‑Trump heeft de toegang tot Anthropic’s meest geavanceerde ai‑modellen Mythos en Fable voor alle niet-Amerikaanse burgers opgeschort, of die nu in de VS dan wel daarbuiten werken. Nadat Amazon‑ceo Andy Jassy alarm sloeg over mogelijke misbruik-scenario’s, besloot de Amerikaanse overheid meteen tot een exportcontrole.  De brief waarin Washington de richtlijn aankondigde, bevat geen nadere details over de aard van de bezorgdheid over de nationale veiligheid. Volgens Anthropic denkt de overheid een methode te hebben ontdekt om Fable 5 te omzeilen, ofwel te ‘jailbreaken’. Anthropic zegt een demonstratie te hebben bekeken van deze specifieke ai-techniek, waarmee een klein aantal reeds bekende, kleine kwetsbaarheden werden geïdentificeerd. ‘Deze kwetsbaarheden lijken relatief eenvoudig en we hebben vastgesteld dat andere openbaar beschikbare modellen ze ook kunnen opsporen zonder dat een omzeiling nodig is.’  Maar het Amerikaanse ai-bedrijf waarschuwde onlangs zelf voor de verdere ontwikkeling van geavanceerde ai. Dit gaat zo snel dat systemen binnenkort zichzelf kunnen verbeteren zonder menselijke tussenkomst. Eind mei werd bekend dat Mythos bij het project Glasswing al tienduizenden kwetsbaarheden had opgespoord. De CISO Community Nederland waarschuwde daar meermalen voor. Anthropic zei zelf dat hun model te krachtig en risicovol is. Maar nu de Amerikaanse overheid de buitenlandse toegang blokkeert, zegt Anthropic het een misverstand is. Oren laten hangen Om technische redenen heeft Anthropic beide ai-modellen tijdelijk helemaal afgesloten; dus ook voor Amerikanen. Andere modellen van Claude zijn wel toegankelijk. Het ai-bedrijf wil zo snel mogelijk Mythos en Fable weer openstellen.  Volgens de Wall Street Journal heeft de regering in Washington de oren laten hangen naar Amazon, overigens een grote investeerder in Anthropic. De zakenkrant citeert ingewijden die zeggen dat Amazon‑onderzoekers aantoonden dat het Fable 5‑model onder specifieke omstandigheden informatie kon vrijgeven die bruikbaar is voor cyberaanvallen. Amazon-topman Andy Jassy zou dit hebben gemeld aan hoge Amerikaanse functionarissen, onder wie minister van Financiën Scott Bessent. Amazon wil hier niet in detail op ingaan.  Politisering Afgelopen weekeinde regende het kritiek op de nieuwe Amerikaanse richtlijn. Gevreesd wordt voor een politisering van het ai-beleid die Europese gebruikers van beide ai-modellen op achterstand zet. Op 11 juni waarschuwde een groep Europese ai-experts waaronder assistent-professor (MIT) en ai-onderzoeker (DeepMind) Michiel Bakker wat er zou gebeuren als de VS de toegang tot frontier-ai zou stoppen. Tot hun ontzetting werd hun toekomstscenario al na een paar dagen bewaarheid. Volgens Bakker moet Europa toegang hebben tot de beste ai-modellen. En dat streven wordt nu al doorkruist.
computable
Bouw Amsterdams Microsoft-datacenter verstoord
4 dagen
De actiegroep Geef Tegengas heeft vrijdagochtend in de Amsterdamse Houthavens de bouwplaats bezet van een hyperscale-datacenter van Microsoft. Een deel van de activisten is volgens NRC ook betrokken bij protesten van Extinction Rebellion.  Ze beschuldigen Microsoft ervan data op te slaan voor het Israëlische leger en de Amerikaanse immigratiepolitie ICE. Volgens de actievoerders vertraagt de aanleg van het datacenter de bouw van tienduizenden woningen. Door de energiecongestie komen veel bouwprojecten niet van de grond. Nieuwe bedrijven moeten lang wachten op een aansluiting. Behalve stroom slokt het project ook veel water op. Omzeilen Rond de bouw van het datacenter woedt al langer een discussie. Door het project in drie data-torens te splitsen en daarvoor aparte vergunningen aan te vragen wist Pure DC, de Britse bouwer en exploitant, het landelijk verbod op hyperscalers te omzeilen. Sinds 2022 mogen die alleen verrijzen in de Wieringermeerpolder en de Eemshaven.  Met de acties probeert Geef Tegengas invloed uit te oefenen op de Amsterdamse gemeentepolitiek. Ook in België groeien de twijfels over de economische en maatschappelijke effecten van hyperscale datacenters. Onlangs kondigde Google aan 5 miljard euro extra in Wallonië te investeren. Maar volgens milieufederatie Canopea blijft daarvan maar 200 miljoen euro in dat deel van België hangen.  Beleidsaanpak De Dutch Data Center Association (DDA) pleitte in het rapport, de State of the Dutch Data Centers, onlangs voor een meer gedifferentieerde beleidsaanpak. Deze branche-organisatie vindt dat bij vergunningverlening meer rekening moet worden gehouden met het soort datacenter en de afnemers.
computable
7 tips om ai-agents beter te beveiligen
5 dagen
Hackers meldden begin juni dat ze maandenlang Instagram-accounts konden stelen door gebruik te maken van Meta’s ai-chatbot. Ze misleidden de bot om een wachtwoordherstel uit te voeren en kregen zo volledige controle over accounts. Het incident toont aan hoe snel een ai‑agent kan ontsporen wanneer bevoegdheden niet goed zijn afgebakend. Ook maakt het duidelijk dat ai‑agents digitale medewerkers zijn die dezelfde beveiliging verdienen als menselijke collega’s. In dit artikel op basis van adviezen van securitybedrijven en eigen research bieden we zeven tips om ai-agents net zo streng te beveiligen als medewerkers. #1 Beperk bevoegdheden tot het absolute minimum Ai‑agents krijgen vaak te brede toegang tot systemen, terwijl ze net zo goed kunnen worden gemanipuleerd als mensen, stelt Open Web Application Security Project (OWASP). De stichting voor het verbeteren van softwarebeveiliging waarschuwt in een privacy-paper dat te ruime permissies van ai-agents direct leiden tot escalaties en misbruik van api’s. ‘Ai-agents horen alleen toegang te krijgen tot de specifieke handelingen die nodig zijn voor één taak – niet meer’ , is het advies. #2. Verifieer elke kritieke actie via een vertrouwd kanaal Het Meta‑incident laat ook zien wat er misgaat als een ai‑agent zelfstandig e‑mailadressen mag wijzigen. Elke wijziging aan accounts, inloggegevens (credentials) of machtigingen moet worden bevestigd via een bestaand, vertrouwd kanaal. Niet als extra beveiliging, maar als basisontwerp, stellen experts. Een ‘vertrouwd kanaal’ is een eerder gevalideerd communicatiemiddel dat aantoonbaar bij de rechtmatige gebruiker hoort, zoals het bestaande e-mailadres, het geregistreerde telefoonnummer, een authenticator‑app of DigiD. Kritieke wijzigingen moeten altijd via zo’n kanaal worden bevestigd. Een ai‑agent mag dus nooit vertrouwen op nieuwe, niet geverifieerde gegevens of op instructies uit een chatvenster, omdat die eenvoudig te manipuleren zijn. 3. Behandel ai‑agents als niet‑vertrouwde identiteiten Security‑onderzoekers van cloudsecurity-platform Wiz stellen dat ai‑agents moeten worden gezien als digitale identiteiten zonder menselijke gebruiker, maar met echte permissies. Ze horen dezelfde controles te krijgen als externe opdrachtnemers of dienstverleners, namelijk: beperkte toegang, audit‑logging en verplichte verificatie. 4. Bescherm tegen prompt‑injectie en contextvergiftiging Ai‑agents zijn gevoelig voor misleidende instructies, zowel direct als via documenten, websites of klantinput. Prompt‑injectie is inmiddels één van de belangrijkste aanvalsvectoren. Het proces van het beveiligen en robuuster maken van een taalmodel (llm), ook wel hardening genoemd is steeds belangrijker. Het doel is om te voorkomen dat de ai zich laat manipuleren door kwaadaardige instructies (promptinjectie) of onbetrouwbare externe data als waarheid gaat beschouwen (contextvergiftiging). Hardening, input‑validatie en regelmatige tests met bekende jailbreak‑technieken zijn noodzakelijk, stelt OWASP. 5. Monitor gedrag continu en blokkeer afwijkende acties Omdat ai‑agents autonoom redeneren, kunnen ze onverwachte stappen zetten. Realtime monitoring van alle tool‑calls, api‑acties en afwijkende patronen is essentieel, stelt Wiz-Research. Tool calls ook wel function calling genoemd, zijn de momenten waarop een ai-model zelfstandig externe software, databases of systemen oproept om een taak uit te voeren. Het model gebruikt zijn ‘denkkracht’ om te bepalen welke tool er nodig is en stelt daar automatisch de juiste vragen of parameters voor op. Security‑analyses tonen aan dat veel organisaties al risicovol ai-agentgedrag zien, maar nauwelijks detectie of monitoring hebben ingericht. 6. Voorkom dat agents gevoelige data lekken Ai‑agents kunnen onbedoeld persoonlijk identificeerbare informatie, inlog-infromatie of bedrijfsgeheimen delen via logs of outputs. Er zijn verschillende richtlijnen voor automatische detectie en filtering van gevoelige data in alle in‑ en uitgaande communicatie. 7. Pas zero‑trust toe op alle ai‑agents Ai‑agents voeren echte acties uit, niet alleen conversaties. Daarom moeten ze binnen een zero‑trust‑architectuur worden geplaatst. Stel segmentatie, strikte authenticatie tussen services en validatie van elke stap die een agent uitvoert, in. Nieuwe aanvalsvectorAi‑agents zijn geen softwaremodules meer, maar digitale medewerkers met echte bevoegdheden. Het Meta‑incident bewijst hoe snel een agent kan worden misleid wanneer organisaties geen duidelijke grenzen stellen. Wie ai inzet zonder dezelfde controles als bij menselijke medewerkers, creëert een nieuwe aanvalsvector en een directe route naar gevoelige processen.
computable
Belgisch slacht­of­fer van online-fraude verliest gemiddeld 4.000 euro, Ne­der­lan­der 820 euro
5 dagen
Belgische slachtoffers van online-oplichting verliezen gemiddeld 3.984 euro per incident. Dat blijkt uit het nieuwe rapport van de Global Anti-Scam Alliance. Daarmee behoort België tot de Europese landen met de hoogste gemiddelde schade. In Nederland bedraagt het gemiddelde verlies slechts 820 euro.De Global Anti-Scam Alliance (Gasa) is een organisatie die techbedrijven, overheden en consumentenorganisaties verenigt in de strijd tegen de vele vormen van online oplichting.Uit hun jaarlijks rapport blijkt dat het aantal gevallen van bijvoorbeeld phishing, investeringsfraude en cryptoscams in Europa opnieuw is toegenomen. ‘We staan in heel Europa voor een duidelijke en steeds grotere uitdaging’, aldus Andrei Skorobogatov,  policy director bij Gasa.Volgens het rapport van Gasa kwam drie op de vier Europese volwassenen het afgelopen jaar op een of andere manier in contact met een vorm van online-fraude, zoals phishing, investeringsfraude of cryptoscams. Met resultaat: in heel Europa maakten online oplichters het voorbije jaar naar schatting bijna 50 miljard euro buit.België versus NederlandDe financiële impact is aanzienlijk, zeker ook voor Belgische slachtoffers met een gemiddeld verlies van 3.984 euro. Enkel Denemarken (4.300 euro verlies) en Zwitserland (5.226 euro) rapporteren hogere gemiddelde verliezen per slachtoffer dan België. Opvallend is dat 49 procent van de Belgische slachtoffers meer dan één keer werd opgelicht, tegenover 42 procent gemiddeld in de Europese Unie. Als we inzoomen op Nederland, dan blijkt dat het hoog staat in de lijst van landen met het laagst gemiddelde verlies aan oplichting (op plek twee na Roemenië). Gemiddeld bedraagt het verlies 820 euro per slachtoffer, dus bijna vijf keer minder dan bij Belgische slachtoffers.Al is er voor Nederland wel een aandachtspunt: het aandeel van de slachtoffers dat meerdere keren slachtoffer is van online-fraude ligt in Nederland opvallend hoog: op 65 procent.Gedrag bankenVanwaar deze verschillen? Volgens jurist Jean-Philippe Gakwaya van Boomerang.legal, aangehaald in Gazet van Antwerpen, kan het hoge Belgische schadebedrag deels samenhangen met de manier waarop banken omgaan met fraudegevallen. Belgische banken zijn wettelijk verplicht slachtoffers in bepaalde gevallen te vergoeden, tenzij ze kunnen aantonen dat sprake is van grove nalatigheid. In de praktijk ontstaat daar regelmatig discussie over.Daarnaast plaatsen experts vraagtekens bij de algemene effectiviteit van fraudedetectie. Hoewel banken naar schatting driekwart van de verdachte transacties onderscheppen, blijft het aantal slachtoffers in absolute aantallen jaar na jaar stijgen. 
computable
‘Brief staatssecretaris over Fast Enterprises is half werk’
5 dagen
Het is een positief signaal dat de staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) nu stappen zet, in het algemeen door nadruk te leggen op zelfbouw dan wel Europese oplossingen, concreet rond het contract met Fast Enterprises voor de omzetbelasting. Voor dit laatste lijken met name twee zaken echter belangrijk. In de aanbestedingstukken van het OB-contract werd gezegd dat beheer en onderhoud van de op de datacenters van Belastingdienst geïnstalleerde software door Fast worden uitgevoerd. Uitwerking van de details is opgenomen in stukken die we niet kennen, het wordt nu anders, hoe weten we niet precies. De aangekondigde audit moet hier duidelijkheid geven. Voorts werkt men met de leverancier aan een constructie waarmee escrow ook wordt geactiveerd bij toepassing van extraterritoriale wetgeving: als dat lukt dan krijgt de Belastingdienst de code als door een actie van de Amerikaanse regering de levering door Fast wordt onderbroken. De escrow aanpassing zal heel moeilijk zijn te implementeren. Maar de waarde van de aankondiging van de Staatssecretaris kan het best worden beoordeeld in het licht van de deze week op de 3 juni door de Europese Commissie aangekondigde wet genaamd Cloud and AI Development Act (Cada). Deze wet zal na te zijn geïmplementeerd verplichten ook bestaande voorzieningen onder Cada te brengen, lees: te ontmantelen en te migreren naar een oplossing Made in Europe. Ogenschijnlijk gaat Cada over Clouddiensten. Maar ook software uit de VS die (bijvoorbeeld in Nederland) on premises draait valt qua doel en deels ook letter binnen Cada in zoverre dat het er om gaat welke jurisdictie geldt, wie control heeft en of er blootstelling is aan interventie door derde-landen. Niet om waar de it draait. Twee vereisten Het gaat met name om twee vereisten in Cada: a) geen control vanuit een derde land of entiteit welke het vermogen tot levering van de dienst beperkt, of beperkingen oplegt aan infrastructuur, assets en personeel (met name als gevolg van de eigendomsstructuur; annex III onder G wetsvoorstel Cada) en b) geen control door een derde land of entiteit over de provider op een wijze die de provider verplicht mee te werken aan beperkende maatregelen zoals sancties, embargo’s. De stappen die nu met Fast worden gezet zorgen nog niet voor compliance met deze criteria en voor afdekking van de risico’s waar Cada op doelt. Het blijft immers proprietary software uit de VS. Afronding van het Europese wetgevingsproces voor Cada kan nog leiden tot enkele wijzigingen, bijvoorbeeld verduidelijking rond on-premises constructies. Maar de wet werpt zijn schaduw nu al vooruit. Het lijkt onverstandig om nu geen rekening te houden met Cada met het risico om straks in een juridische fuik en problematiek van ontvlechting en migratie te belanden. Voor bestaande contracten, ook on-premises- constructies, is het van belang om een ‘autonomie en exit-plan’ te gaan maken (zoals financiële instellingen dit deels nu al moeten doen op basis van de Digital Operational Resilience Act (Dora). Projecten met een hoog risicoprofiel die in een beginstadium van implementatie verkeren kunnen maar beter worden beëindigd. Zo bezien is de brief van de staatsecretaris een stapje in de goede richting, Men heeft het contract met Fast wel degelijk deels afgekocht want tegenover verkleining van de scope heeft ongetwijfeld een vergoeding aan Fast gestaan. Maar in het licht van het bovenstaande is de vraag: waarom half werk geleverd, en er niet volledig een streep doorgehaald? Marcel van Kooten studeerde internationale betrekkingen en is consultant informatiestrategie bij Highberg. Lees ook: Digitale soevereiniteit blijft loze belofte
computable
Kort: Wantrouwen in niet‑Europese routers, cybercrimineel dol op remote access-tools (en meer)
5 dagen
In dit nieuwsoverzicht: geen vertrouwen consumenten in routers buiten Europa, Simac PHI Data neemt Blyott over, Ricoh werkt samen met Closing the Loop, Reverse IT bevoorraadt Dille & Kamille met handhelds en HP waarschuwt voor remote access-tools.Nederlanders wantrouwen vooral niet‑Europese routersNederlandse consumenten hebben weinig vertrouwen in routerfabrikanten buiten Europa. Dat blijkt uit een enquête van markt- en opinieonderzoeksinstituut YouGov onder ruim 16.000 respondenten in veertien Europese landen. In Nederland wantrouwt 71 procent Russische fabrikanten, 60 procent Chinese en 47 procent Amerikaanse. Europese fabrikanten worden door 12 procent gewantrouwd.In heel Europa ligt het wantrouwen tegenover Chinese en Russische partijen eveneens hoog, terwijl slechts 10 procent Europese aanbieders als onbetrouwbaar ziet. Tegelijk vindt 55 procent van de respondenten het label ‘Made in Europe’ belangrijk bij de aankoop.Veel consumenten weten niet waar hun router vandaan komt. Ook denken velen dat via providers geleverde apparatuur Europees is. FRITZ!, van fabrikant AVM uit Berlijn, wordt door 35 procent van de Nederlandse respondenten correct als Europees herkend.Simac PHI Data koopt BlyottSimac PHI Data, onderdeel van de Nederlandse it-huis Simac, heeft Blyott overgenomen, een specialist in realtime asset tracking op basis van Bluetooth Low Energy (BLE). Met deze stap versterkt Simac zijn positie in smart asset tracking binnen de Benelux.De combinatie van Blyott’s schaalbare saas-platform en Simac’s expertise in iot en rfid maakt het mogelijk om organisaties – met name in de zorg – realtime inzicht te geven in assets, met directe impact op kosten, efficiëntie en kwaliteit van dienstverlening. Simac PHI Data heeft zijn hoofdzetel in het Belgische Wemmel; Blyott in Oostkamp.Ricoh sluit e-waste-reductie-samenwerking met Closing the LoopRicoh, met het Nederlandse hoofdkantoor in ‘s-Hertogenbosch, integreert voortaan e-waste-reductie in printcontracten. Het bedrijf werkt hiervoor samen met Closing the Loop, een circulaire dienstverlener uit Amsterdam. Per geplaatste A3-multifunctional wordt circa 2,5 kilo elektronisch afval ingezameld en gerecycled, wat over de looptijd van de overeenkomst neerkomt op 12.500 kilo wereldwijd.De inzameling vindt plaats in regio’s waar e-waste vaak onveilig wordt verwerkt. Door gecontroleerde recycling wordt schadelijke verwerking voorkomen. De Nederlandse rijksoverheid past de aanpak al toe in een aanbesteding om de printomgeving te verduurzamen.Ricoh hanteert sinds 1994 het Comet Circle-principe voor circulaire producten. De samenwerking met Closing the Loop voegt daar een extra element aan toe: naast hergebruik van materialen wordt nu ook actief e-waste uit de keten gehaald.Dille & Kamille versnelt afrekenen met mobiele handhelds Reverse ITRetailketen Dille & Kamille heeft zijn winkelprocessen vernieuwd met handheldterminals van Reverse IT, gevestigd in Emmen. Medewerkers kunnen klanten voortaan direct op de winkelvloer laten afrekenen via Android Tap to Pay, waardoor wachtrijen bij vaste kassa’s afnemen.De Zebra TC22-handhelds ondersteunen naast mobiel betalen ook voorraadbeheer, bestellen en schapcontrole. De oude apparaten draaiden op verouderde Android-versies die niet meer werden geüpdatet en voldeden niet aan actuele beveiligingseisen.Reverse IT levert ook een mobile device management-oplossing waarmee Dille & Kamille alle apparaten centraal kan configureren en beheren. Nieuwe apparaten zijn na het scannen van een qr-code binnen enkele minuten gebruiksklaar. Dat maakt opschalen in bestaande en nieuwe winkels eenvoudiger.Aanvallers misbruiken remote access-tools als digitale achterdeurOnderzoekers van HP Threat Research zien dat cybercriminelen steeds vaker legitieme software inzetten om toegang tot pc’s te krijgen. Volgens het nieuwste Threat Insights Report verspreiden aanvallers remote access-tools via phishing rond belastingaangiftes en via nepdownloads van datingapps. Zo verkrijgen zij langdurige controle over systemen.Daarnaast circuleren frauduleuze cryptowallet-hersteltools die inlog- en walletgegevens stelen. Ook worden ClickFix-campagnes ingezet waarbij malware wordt vermomd als audiobestanden en wordt geactiveerd via realistische Captcha-verzoeken.HP waarschuwt dat deze aanvallen lastig te herkennen zijn omdat ze lijken op normale it-processen. Organisaties moeten volgens HP Wolf Security software-installaties strenger controleren en risicovolle activiteiten isoleren.
computable
Flinke impuls voor Deep Tech Fonds 
6 dagen
Het Deep Tech Fonds krijgt een financiële impuls van 360 miljoen euro. Het geld komt van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en financieringsinstelling Invest-NL. Het fonds groeit daarmee naar een fondsvermogen van 610 miljoen euro.  Minister Heleen Herbert (EZK) heeft daarover donderdag de Tweede Kamer geïnformeerd. Dankzij het fonds krijgen baanbrekende technologieën die voortkomen uit wetenschappelijk onderzoek en complexe innovaties, eerder toepassingen. Voor innovaties die kennisintensief zijn – en daarom ook veel kapitaal vragen – is het vaak moeilijk om financiering te vinden. Deep-tech-bedrijven hebben langere ontwikkeltijden van hun innovaties. Vaak gaat het om nieuwe technologieën die zich nog niet (volledig) bewezen hebben en waar voor investeerders relatief grote risico’s aan kleven. Bijvoorbeeld in sectoren als fotonica, halfgeleiders, ai, quantumtechnologie en nanotechnologie.  Tot de bedrijven die het fonds ondersteunt, behoren Axelera AI (ai-chips voor edge computing), Nearfield Instruments (precisie-metrologie voor chipproductie), Qualinx (energiezuinige gnss-chips), Sandgrain (chips voor beveiliging van kritieke infrastructuur), QuiX Quantum (quantumcomputer), Eyeo (beeldsensoren), QuantWare (quantum processoren) en EclecticIQ (cybersec).  
computable
Fiscus draait uitbesteding btw-systeem aan Amerikaanse Fast deels terug 
6 dagen
De Belastingdienst neemt bij de modernisering van de omzetbelasting het beheer van de infrastructuur over van Fast Enterprises, inclusief hosting en kanalen voor updates. De zaak kwam aan het rollen door een Computable-artikel. Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) meldt de koerswijziging in een brief aan de Tweede Kamer. Aanvankelijk zou het nieuwe systeem, geheel in handen gelegd van Fast, op 1 juli a.s. gaan draaien. Deze uitrol wordt nu uitgesteld. Voor ondernemers heeft dat volgens Financiën geen gevolgen.  De heroverweging volgt op een artikel in Computable waarin it-deskundige Marcel van Kooten op persoonlijke titel een reconstructie van het besluitvormingsproces bij Financiën maakte, die leerde dat strategische, geopolitieke en continuïteitsaspecten nauwelijks waren meegewogen bij de uitbesteding aan Fast. Digitale autonomie Het streven naar meer digitale autonomie ligt aan de basis van deze omwenteling. Eerenberg wil minder afhankelijk worden van Amerikaanse technologie. Het is niet de bedoeling om alle afhankelijkheden te elimineren, wel om deze te beheersen en waar mogelijk gericht af te bouwen. De risico’s rondom de vertrouwelijkheid van gegevens en de continuïteit van de dienstverlening worden te groot geacht wanneer Fast Enterprises het beheer en onderhoud van de infrastructuur verzorgt. Deze risico’s kunnen niet afdoende gemitigeerd worden in de huidige geopolitieke context, aldus de staatssecretaris. Eigen datacenters De Belastingdienst kiest voor servers in eigen datacenters, terwijl eigen mensen het beheer gaan doen. Fast Enterprises blijft verantwoordelijk voor de software-oplossing, waardoor de structurele afhankelijkheid niet wordt opgeheven. Eerenberg tekent hierbij aan dat de Amerikaanse leverancier geen directe toegang zal hebben tot de productiegegevens. De Tweede Kamerleden Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA) en Jan Struijs (50PLUS) vroegen Financiën om een onderzoek naar de mogelijkheid met het project te stoppen en alternatieven voor de Amerikaanse leverancier te onderzoeken. Dat blijkt nu voor een belangrijk deel haalbaar te zijn. Eerenberg verzette zich eerst tegen het terugdraaien van het contract met Fast. Dat zou volgens hem een paar honderd miljoen euro kosten. Financieel en juridisch zag hij grote consequenties.  Terugdraaien Maar it-expert Marcel van Kooten toonde aan dat terugdraaien wel degelijk mogelijk was. Grootste gevaar was dat Nederland voor de overheidsfinanciën afhankelijk werd van de regering Trump, want Fast staat als Amerikaans bedrijf onder de invloedsfeer van Washington. Bij een overgang naar een (Amerikaanse) cloud zou Nederland nog minder autonoom worden. De koersverandering bij de modernisering van het systeem van de omzetbelasting staat niet op zichzelf. De Belastingdienst wil ook op andere terreinen meer eigen it-beheer en ook zelfbouw. Ook zijn investeringen nodig in de uitbreiding van de eigen datacentercapaciteit. Verder is er inzet op open source. De Belastingdienst wil zoveel mogelijk gebruik maken van Europese leveranciers. Dit vraagt om een herziening van het inkoopbeleid en de aanbestedingsregels.
computable
AIVD mag effectiever filteren
6 dagen
De AIVD moet wettelijk ruim baan krijgen om streaming- en downloadverkeer gericht te selecteren. Het VVD-kamerlid Verkuijlen en het CDA-kamerlid Tijs van den Brink (CDA) vragen de regering in een motie zo’n systeem van positieve filtering snel mogelijk te maken. De geheime dienst kan dan effectiever onderzoek doen naar dreigingen vanuit landen met een offensief cyberprogramma. Negatieve filtering blijkt namelijk niet de meest effectieve manier is om download- en streamingsverkeer te reduceren. Bij deze methode kunnen gegevens met potentiële inlichtingenwaarde verloren voor het inlichtingenproces. Positieve filtering werkt beter. Dat wil zeggen dat de gegevens niet van tevoren al worden weggefilterd, maar dat de filtering later in het proces plaatsvindt. Uitsluitend de gegevens die naar verwachting van waarde kunnen zijn voor de onderzoeken van de diensten worden opgeslagen en beschikbaar gesteld voor het inlichtingenproces voor verdere analyse en verwerking.  De Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD maakte deze methode al mogelijk. Nu vragen VVD en CDA positieve filtering ook toepasbaar te maken voor onderzoeken die beide diensten doen onder de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017. De toezichthouders (TIB en CTIVD) hebben hier geen bezwaar tegen.
computable
VivaTech tovert Champs-Élysées om in een immersieve techshow
6 dagen
Van 17 tot en met 20 juni 2026 vindt de tiende editie plaats van VivaTech, het Parijse evenement op het gebied van startups en technologie. In het kader van het jubileum krijgt de Champs-Élysées op 14 juni een eenmalige metamorfose. De beroemdste avenue van de Lichtstad wordt volgens de organisatie ‘een immersieve tech-tentoonstelling in de open lucht’.Met deze vrij toegankelijke, autovrije tijdelijke expo wordt technologie tastbaar voor een breed publiek. Gebaseerd op de letters V‑I‑V‑A‑T‑E‑C‑H is elke letter op de laan een thematische stop waar demo’s worden gegeven over bijvoorbeeld slimme steden, sporttech, gaming, e-health, ai én beroepsmogelijkheden. Deze ‘semantische promenade’ met acht stops biedt een verhalende route door de toekomst van technologie. Daarmee zet de organisatie van VivaTech direct de toon: technologie moet niet alleen zichtbaar zijn op de beursvloer, maar ook midden in de samenleving.De stunt op de Avenue des Champs-Élysées onderstreept de groei en ambitie van VivaTech, dat in tien jaar tijd is uitgegroeid tot een van de grootste techbeurzen van Europa. Waar het evenement in 2016 nog 45.000 bezoekers trok, waren dat er in 2025 al meer dan 180.000, afkomstig uit 171 landen.Explosieve groei van de beursDe ontwikkeling van VivaTech laat zich niet alleen in bezoekersaantallen meten. De beurs groeit ook inhoudelijk en fysiek. In 2026 betrekt het evenement op de Paris Expo (Porte de Versailles) een nieuwe locatie (Hal 7) met een totale expositieruimte van zeventigduizend vierkante meter, een uitbreiding van circa 30 procent.Die schaalvergroting vertaalt zich in een grotere focus op zakelijke interactie. Nieuwe ‘business spaces’ moeten zorgen voor duizenden extra ontmoetingen tussen bedrijven en innovators. VivaTech positioneert zich daarmee nadrukkelijk als marktplaats waar deals worden gesloten en samenwerkingen ontstaan, in plaats van alleen een showcase van technologie, aldus algemeen directeur François Bitouzet tijdens een kortgeleden gehouden persconferentie.Ook het aantal startups groeit stevig door: van circa vijfduizend in de beginjaren naar verwachting veertienduizend deelnemers aan de editie dit jaar. Daarnaast zijn er circa vierduizend andere partners, 1.500 live-demo’s en talloze productlanceringen. Europese invalshoek centraalHoewel er op 20 juni het VivaTech Festival voor een breed publiek plaatsvindt (met onder andere humanoïde robotshows, ai‑gegenereerde kunst, uitleg over nieuwe tech en security en futuristische mobiliteit) profileert VivaTech zich nadrukkelijker als een zakelijk techplatform van Europa, met een sterke focus op samenwerking tussen EU-landen en op technologische autonomie. Die insteek sluit aan bij bredere geopolitieke ontwikkelingen. Technologische soevereiniteit – minder afhankelijkheid van Amerikaanse en Aziatische spelers – is een kernprioriteit geworden voor Europa. Daarbij hoort een eigen model, waarin regulering, burgerbescherming en duurzaamheid centraal staan, stelt directeur Bitouzet. ‘Als Europa één enkel team naar de Olympische Spelen zou sturen, zou het continent bijna alles winnen. Het is tijd om diezelfde teamgeest naar de techwereld te brengen. Dit jaar zullen negentien Europese landen vertegenwoordigd zijn op VivaTech.’Ook vertegenwoordigers van de Europese Commissie zullen aanwezig zijn op VivaTech. Daarnaast krijgt Duitsland een speciale rol als ‘land van het jaar’. Met grote bedrijven als SAP en Siemens en een delegatie van honderden startups en partners laat het land zien hoe industrie en technologie samenkomen binnen Europa.Startups en investeerders als motorDe kern van VivaTech blijft de dynamiek tussen startups en investeerders. Het evenement brengt in 2026 zo’n 3600 investeerders samen met duizenden jonge bedrijven. De organisatie claimt dat de beurs voor hen een springplank vormt naar internationale expansie.  De inhoudelijke agenda van VivaTech kent verder twee hoofdthema’s: kunstmatige intelligentie (ai) met aandacht voor productiviteit en praktische toepassingen, en cybersecurity en defensie. Technologie wordt hier nadrukkelijk gepositioneerd als essentieel instrument voor nationale veiligheid en democratische stabiliteit. Daarnaast komen thema’s als robotica, mobiliteit, klimaat en gezondheid aan bod, zowel op de beursvloer als tijdens de vele conferenties en sessies.
computable
Blockchain in software: een nieuwe generatie data-architectuur
6 dagen
Digitale soevereiniteit, compliance by design en fors lagere kostenTerwijl Nederland en Europa zich steeds luider afvragen hoe lang we nog afhankelijk kunnen blijven van Amerikaanse cloudreuzen, eisen wetgevingen zoals NIS2 en DORA onomstotelijke data-integriteit en sluitende audit-trails. Toch bouwen we onze kritieke applicaties nog altijd op traditionele relationele of NoSQL-databases. Dit brengt fundamentele risico’s met zich mee: logbestanden zijn niet volledig tamper-proof, en de index-bloat maakt cloud-repatriering bijna onmogelijk. Tijd voor een radicaal andere aanpak.Blockchain in software is net even een andere ‘ball-game’Wie aan blockchain denkt, associeert het vaak direct met cryptocurrencies en grote, gedistribueerde open netwerken. In essentie is blockchain echter niets meer dan een krachtige methode voor immutabele en verifieerbare data-opslag. Satoshi Nakamoto koos voor een blockchain-structuur bij Bitcoin omdat hij een protocol nodig had dat zowel extreem veilig was voor gebruik in een volledig openbaar, onbetrouwbaar netwerk als lichtgewicht genoeg om te draaien op duizenden nodes, beheerd door willekeurige particulieren over de hele wereld. Publieke netwerken zijn weinig geschikt voor bedrijfs- en overheidstoepassingen, maar als data opslagmechanisme heeft de blockchain zich zeker bewezen. Juist wanneer blockchain wordt ingezet als interne datalaag binnen reguliere softwareapplicaties komen de fundamentele eigenschappen van blockchain – immutabiliteit, tamper-evidence en cryptografische integriteit – tot hun recht. Zo ontstaat een nieuwe, lichtgewicht software-architectuur met een extreem lean en performant data-protocol dat lichtgewicht genoeg is om applicaties weer on-premise te draaien. Binnen de vertrouwde bedrijfscontext zijn validatieprotocollen overbodig, volstaat één leader node in plaats van een netwerk van duizenden nodes en fouten hoeven niet bediscussieerd te worden, maar worden behandeld als gewone softwarebugs tijdens reguliere testcycli.Compliance by designChain Solutions heeft deze architectuur doorontwikkeld tot Chain Engine. Hierin wordt blockchain dataopslag gecombineerd met een in-memory replica die via event-sourcing de actuele applicatiestatus opbouwt. Historische data aanpassen is in deze architectuur extreem moeilijk. Een manipulator heeft niet alleen diepgaande cryptografische kennis en volledige schrijftoegang tot het systeem nodig. Om de wijziging ook echt effect te laten hebben, moet hij de aanpassingen doen na het laatste cryptografisch beveiligde snapshot. Wijzigingen van vóór dat snapshot hebben namelijk geen invloed meer op de status in de in-memory replica. Daarnaast moet de manipulator de applicatie herstarten om de gewijzigde events in de replica te effectueren. Tijdens die herstart voeren de recovery- en replicatiemechanismen echter een volledige validatie uit. Om deze mechanismen te laten slagen, moet de manipulator alle opvolgende blocks (van na de snapshot) opnieuw hashen en cryptografisch consistent maken. Dit maakt een succesvolle manipulatie in de praktijk vrijwel onmogelijk. Audits worden met deze data architectuur een formaliteit in plaats van een punt van zorg. De stand-alone auditor binaries dragen hier nog eens extra aan bij.Standaardisatie als fundament voor snelheid en kostenbesparingDe blockchain-kern van Chain Engine is sterk gestandaardiseerd en gemoduleerd. Daardoor is de applicatie eenvoudig schaalbaar en kunnen ontwikkelteams zich volledig richten op businesslogica, zonder zich eerst bezig te hoeven houden met infrastructuur en database-inrichting. In combinatie met meegeleverde AI-prompts kunnen flinke besparingen op de ontwikkeltijd worden behaald. Tegelijk dalen de totale eigendomskosten significant door lagere opslag- en licentiekosten, minder operationele complexiteit en sterk gereduceerde compliance- en auditkosten. Het resultaat: enterprise software die veiliger, beter controleerbaar, wendbaarder én goedkoper is over de gehele levensduur.Nieuwe strategische keuzesHet gesprek in bestuurskamers hoeft niet langer te gaan over “Welke cloudprovider kiezen we?” of “Wat is onze optimale multi-cloudstrategie?” De fundamentele vraag wordt: Voelen we ons comfortabel bij het permanent uitbesteden van ons meest gevoelige bezit, onze bedrijfsdata, en de lock-in die daarbij hoort? De nieuwe generatie software, gebouwd op de beste ideeën uit blockchain maar ontdaan van de complexiteit van publieke netwerken, biedt eindelijk een geloofwaardig, performant en soeverein alternatief. De cloud verdwijnt niet, maar hoeft niet langer de privacy-gevoelige kerngegevens te bevatten. Meer weten over Chain Engine? Vraag een vrijblijvende demo aan via contact@chainsolutions.ioDownload onze whitepaper
computable
Kort: Pact Centric en Nextcloud voor soevereine werkplek overheid, Zwitsers succes voor Netinium (en meer)
6 dagen
In dit nieuwsoverzicht: Centric en Nextcloud werken aan publieke soevereine werkplek, fusie Findest en Hives.co, Netiniumsuccesvol met open smart metering, Fairbanks in Duitse handen en vier miljoen voor Tap Electric. Centric en Nextcloud bouwen soevereine werkplek voor overheid Centric gaat samenwerken met Nextcloud aan een digitale werkplekomgeving voor Nederlandse overheidsorganisaties. De partijen richten zich op een oplossing waarmee organisaties meer controle houden over hun data en minder afhankelijk worden van externe platforms. De werkplek combineert de it-diensten van Centric met Nextcloud Hub, een open‑sourceplatform voor samenwerking en communicatie. Gebruikers kunnen onder meer documenten delen en bewerken, chatten en videobellen, en e-mail en agenda’s beheren binnen één omgeving. Centric verzorgt beheer, beveiliging en ondersteuning. Organisaties houden daarbij controle over opslag, toegang en databeheer. De open‑sourceopzet maakt controle en auditing van de software mogelijk. De oplossing is bedoeld voor onder meer rijksoverheid en gemeenten die moeten voldoen aan strengere eisen rond privacy en databescherming. Centric en Nextcloud willen de samenwerking uitbreiden met aanvullende technologieën en partners om een breder digitaal ecosysteem op te zetten. Findest en Hives.co fuseren voor gecombineerd r&d-aanbod Findest uit Amsterdam en het Zweedse Hives.co uit Stockholm zijn gefuseerd. Met de samenvoeging willen de bedrijven hun aanbod voor onderzoek en ontwikkeling (r&d) integreren en internationaal groeien. Hives.co, opgericht in 2020, ontwikkelt een saas-platform waarmee organisaties ideeën van medewerkers en klanten verzamelen en beheren. Investeerder Partech stapte in 2021 in het bedrijf. In 2024 investeerde Partech ook in Findest, dat software levert om r&d-teams te ondersteunen bij het identificeren van technologieën en innovaties met behulp van ai en expertkennis. Door de fusie combineren de partijen interne en externe informatiebronnen in één aanbod. Hives.co richt zich op het verzamelen en prioriteren van ideeën, terwijl Findest technologie zoekt om plannen uit te voeren. Volgens Partech levert die combinatie meerwaarde op voor klanten. Beide bedrijven blijven onder hun eigen naam opereren.   Netinium werkt met Zwitserse partners aan open smart metering Netinium uit Wormer gaat samenwerken met Enersuisse uit Zürich en EWZ, het energiebedrijf van de stad Zürich, om smart metering in Zwitserland verder te ontwikkelen. De partijen richten zich op een leveranciersneutrale en interoperabele meetinfrastructuur. De samenwerking is langjarig en moet energiebedrijven helpen minder afhankelijk te worden van gesloten systemen. Ook willen de partners nieuwe toepassingen ontwikkelen voor smart metering en het gebruik van netdata. Netinium levert software die onafhankelijk is van specifieke meterleveranciers en kan koppelen met verschillende systemen. Enersuisse en EWZ gebruiken dit platform al. Volgens de partijen groeit de vraag naar open oplossingen door de grootschalige uitrol van slimme meters in Europa. Energiebedrijven zoeken daarbij systemen die kunnen meegroeien met regelgeving en beveiligingseisen. Pride Capital verkoopt Fairbanks aan Synaforce Pride Capital Partners verkoopt Fairbanks International Group uit Baarn aan het Duitse Synaforce, een managed cloud servicesprovider. Met de transactie komt een einde aan de samenwerking die in 2021 begon, toen de Nederlandse investeerder instapte om een management buy-out te financieren. Fairbanks levert beheerde it-diensten voor open cloudinfrastructuren op basis van technologieën als OpenStack, Kubernetes en Ceph. Het bedrijf richt zich op klanten die controle willen houden over data en it-omgeving. Sinds de instap van Pride schakelde Fairbanks van consultancy naar een model met terugkerende managed services. Daarbij verdubbelde de omzet en groeide het aandeel terugkerende inkomsten tot meer dan 75 procent, aldus de investeerder. Tap Electric haalt 4 miljoen op voor uitbreiding laadplatform Tap Electric uit Amsterdam heeft vier miljoen euro opgehaald in een investeringsronde onder leiding van No Such Ventures. Bestaande investeerders Shamrock Ventures, Fair Capital Impact Fund en Lumo Labs deden opnieuw mee. Tap ontwikkelt software die inzicht geeft in laadprijzen, energiegebruik en netcapaciteit. Het platform wordt maandelijks door bijna honderdduizend gebruikers gebruikt. De investering is bedoeld om laden goedkoper te maken en het elektriciteitsnet efficiënter te benutten. Met het kapitaal wil Tap zijn laadbeheerplatform uitbreiden in Nederland, België, het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Ook wordt geïnvesteerd in de verdere ontwikkeling van de laadapp. Volgens het bedrijf wordt openbaar laden relatief duurder. In Nederland kost een laadsessie aan een publieke AC-lader gemiddeld 0,47 euro per kWh, tegenover 0,26 euro per kWh voor thuisladen. Voor gebruikers zonder eigen laadpunt kan dat honderden euro’s per jaar schelen.
computable

Pagina's

< Alle nieuwsberichten
Abonneren op computable