computable

SSC-ICT, Dictu en DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) hebben opdracht gekregen om gezamenlijk te werken aan een meer soevereine digitale werkomgeving voor de rijksoverheid. De Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst (ICBR) heeft hiermee een belangrijke knoop doorgehakt. Binnen de opdracht van de ICBR werken de drie rijksdiensten SSC-ICT, Dictu en DUO via verschillende sporen aan een veilige en toekomstbestendige digitale werkomgeving. Het is de bedoeling om bestaande initiatieven te integreren, zoals de samenwerkingssoftware MijnBureau en de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid (Dawo). De ICBR, een soort ambtelijk voorportaal, ‘stuurt’ de bedrijfsvoering binnen de Rijksoverheid. Dit overlegorgaan spreekt van een belangrijke stap om de digitale weerbaarheid en slagkracht van de Nederlandse overheid verder te versterken. Onafhankelijke werkplek Doel is te komen tot een beveiligde, onafhankelijke digitale werkplek en it-infrastructuur voor ambtenaren. Daarmee behoudt de overheid de volledige controle over haar data, software en informatiestromen, zonder met handen en voeten vast te zitten aan grote (Amerikaanse) leveranciers. Opslag en verwerking van gegevens vindt zoveel mogelijk plaats binnen eigen datacenters van het Rijk of via streng gecontroleerde, soevereine Europese cloud-oplossingen. Het Rijk zet ook sterk in op opensource-technologie om vendor lock-in te voorkomen. Europese suite Onder regie van Open BSW (een opensourceproject van het rijksbrede programma Beter Samen Werken) wordt MijnBureau ontwikkeld. Samen met Frankrijk en Duitsland is een Europese suite van samenwerksoftware in ontwikkeling waarin ook componenten van het platform Nextcloud zitten. MijnBureau is de Nederlandse implementatie daarvan. Een aantal gemeenten wil een Linux-gebaseerde werkplek in combinatie met MijnBureau testen. Deze werkomgeving draait op de Dawo, een open source blauwdruk van SSC-ICT. SSC-ICT werkt ook aan een rijksbreed ai-platform op basis van de chat-tool Vlam (Veilige Lokale AI Modellen). Dit gebeurt in samenwerking met de AIVD.

De verwachting was dat de ai-boom vooral de makers van grote taalmodellen zou verrijken. De praktijk laat echter een ander beeld zien. Europese techgiganten als SAP, Capgemini, Sopra Steria en OVHcloud rapporteren in de ai-race sterke cijfers. Zij danken hun succes aan het complexe werk om die modellen daadwerkelijk te laten draaien binnen grote organisaties. Een model aanbieden versus het goed laten werken: het blijkt namelijk een heel andere tak van sport. De grootste uitdaging voor bedrijven ligt niet in de keus van een ai-model, maar in de integratie met bestaande software, data en werkprocessen. ‘Ai-toepassingen zijn het slagveld, en dat is waar de meeste waarde zal worden gecreëerd’, stelde UBS in een recent rapport aangehaald door Reuters. De barrière van legacy-systemen Bedrijven als SAP, Capgemini, Sopra Steria en OVHcloud bouwen aan de integratie van ai in decennia oude systemen met gefragmenteerde databases, op maat gemaakte applicaties en steeds strengere governance-eisen. Dit is precies het domein waarin deze gevestigde spelers hun expertise hebben opgebouwd. Die integratie is in de praktijk zo complex dat het de uitrol van ai vertraagt. ‘De uitrol van ai vordert sneller dan het vermogen van bedrijven om het te beheren’, merkte Boston Consulting Group recent op. Het adviesbureau wees erop dat meer dan 70 procent van de investeerders twijfels heeft over de technische en operationele capaciteiten van organisaties om ai succesvol in te zetten. De vraag naar begeleiding vertaalt zich direct in de cijfers van Europese it-dienstverleners. Zo zag SAP zijn cloud-orderboek met 26 procent stijgen naar 22,9 miljard euro.Capgemini verhoogde zijn groeidoelstelling na een stijging van de orders met 9,2 procent, terwijl Sopra Steria de organische omzetgroei zag versnellen naar 5,3 procent. Alle drie behalen ze hun voordeel uit datamanagement, governance en workflow-integratie, zeg maar het uitdagende werk dat volgt na de eerste ai-adoptie. De factor soevereiniteit Een tweede trend versterkt de positie van de Europese spelers: de roep om controle. Sectoren zoals defensie, luchtvaart en kritieke infrastructuur eisen dat AI-uitrol onder Europese controle en wetgeving valt. Dat vliegtuigbouwer Airbus kiest voor Scaleway (onderdeel van het Franse Iliad) in combinatie met ai-modellen van het Franse Mistral voor gevoelige defensie- en industriële toepassingen, onderstreept die drang naar zelfbeschikking.Ook de Franse cloudprovider OVHcloud profiteert: de omzet uit de publieke cloud steeg met 20,2 procent, gedreven door vraag naar infrastructuur die niet onder de Amerikaanse Cloud Act valt. Druk op het traditionele consultancy-model Toch is het succes met name voor integratoren niet vanzelfsprekend. Naarmate ai routinewerk automatiseert, komt het traditionele businessmodel gebaseerd op ‘uurtje-factuurtje’ onder druk te staan. Dat risico werd recent duidelijk bij it-dienstverlener Accenture. Hoewel het bedrijf solide operationele resultaten en winstcijfers presenteerde, kreeg het aandeel een flinke tik op de beurs. Zo maakten beleggers zich zorgen over hoe een consultancygigant kan blijven groeien als klanten ai gebruiken om minder consultants nodig te hebben. Voor Europese it-reuzen geldt een vergelijkbare uitdaging. Dankzij hun langdurige klantrelaties en diepe integratie-expertise hebben zij momenteel vaak best goede papieren in de AI-race, maar succes is zeker niet voorbestemd. Laat staan gegarandeerd.

Meta lanceert een nieuwe ai-codeeragent , Muse Code, die niet alleen even goed zou zijn als bijvoorbeeld GPT-5.6 Terra, Grok 4.5 en Claude Sonnet 5 maar ook qua prijs heel concurrerend is.  Het nieuwe Muse Code is bedoeld om goedkope Chinese modellen de wind uit de zeilen te nemen. Ook wil Meta marktaandeel afknabbelen van OpenAI en Anthropic door lagere gebruikskosten te bieden. Het moederbedrijf van Facebook, WhatsApp en Instagram investeerde de afgelopen maanden zwaar in ai-infrastructuur en dure ai-experts. Beleggers willen nu weleens rendement zien op die enorme kapitaaluitgaven.  Muse Code is gebaseerd op Meta’s nieuwe taalmodel Muse Spark 1.2 dat is geoptimaliseerd voor programmeertaken. Volgens het onafhankelijke benchmark-platform Artificial Analysis doet Muse Spark niet onder voor GPT-5.6 Terra, Grok 4.5 en Claude Sonnet 5. Meta wil bij de codeeragenten dichtbij de topmodellen van OpenAI en Anthropic komen. Grotere en nog krachtiger modellen zijn op komst, zo kondigt het techbedrijf aan.  Zelf programmeren Meta’s Muse Code is een slimme ai-assistent die zelfstandig grote programmeerklussen uitvoert. In plaats van dat je alles zelf moet doen, regelt deze tool het gehele proces: Het begint met plannen; uitdenken wat er moet veranderen. Vervolgens wordt de code daadwerkelijk getypt. Tenslotte komt de controle; testen of alles goed werkt. De hoofd-ai stuurt op de achtergrond een team van kleinere ai-hulpjes (subagents) aan. Zij verdelen het werk en lossen moeilijke problemen parallel op. Hierdoor is de klus sneller en met minder fouten geklaard, zonder dat de gebruiker er telkens op hoeft te letten. De prijs is ongeveer hetzelfde als die van Chinese computermodellen, zoals DeepSeek. Die kosten maar 18 cent per miljoen output-tokens. Meta zit op 20 cent per miljoen output-tokens in de goedkoopste versie waarbij gebruikers ermee instemmen feedback te geven om de agent te verbeteren. Hacken Ook het bedrijf OpenAI heeft de prijzen verlaagd van oudere modellen, zoals GPT-5.6 Luna. Eerst kostte dat model nog 6 dollar per miljoen woorden, maar nu is dat nog maar 1,20 dollar. Overigens heeft Muse Spark 1.1 bij een cybersecurity-test een ander bedrijf gehackt. Het ai-model wist zich via een lek bij een derde partij onbedoeld toegang tot internet te verschaffen. Net als eerder bij concurrent Anthropic ging het bij Meta om een configuratiefout. Bij OpenAI brak een ai-agent uit de testomgeving door een zero-day kwetsbaarheid te misbruiken.

Studenten van De Haagse Hogeschool ontwikkelen prijswinnende analysetool voor TotalTogether Hoe reageren mensen wanneer de maan de zon volledig bedekt? Die vraag stond centraal in een onderzoek van vier studenten Applied Data Science & Artificial Intelligence van de Haagse Hogeschool. In opdracht van TotalTogether ontwikkelden zij een ai-systeem dat videobeelden van totale zonsverduisteringen automatisch analyseert en patronen in menselijk gedrag en emoties zichtbaar maakt. Daarom is er nu een oproep: maak videobeelden tijdens de totale zonsverduistering van 12 augustus 2026! TotalTogether is een Nederlands initiatief dat mensen samenbrengt rondom totale zonsverduisteringen. De organisatie organiseert evenementen, bijeenkomsten en reizen naar locaties waar zulke verduisteringen zichtbaar zijn. Met de totale zonsverduisteringen van 2026 en 2027 in Spanje in het vooruitzicht wil de organisatie niet alleen bezoekers een bijzondere ervaring bieden, maar ook beter begrijpen wat die gebeurtenis emotioneel met mensen doet. Tijdens eerdere zonsverduisteringen zijn er veel videobeelden gemaakt van toeschouwers. Op die video’s zijn vaak sterke reacties te zien: mensen juichen, omhelzen elkaar, kijken vol ontzag naar de hemel of houden hun handen voor hun mond van verbazing. Toch werd dit materiaal nooit systematisch onderzocht. Het handmatig bekijken en analyseren van uren aan videobeelden kost simpelweg te veel tijd. TotalTogether zag daarom kansen in kunstmatige intelligentie. De organisatie wilde weten of ai in staat is om automatisch patronen te herkennen in de reacties van deelnemers aan eclips-evenementen. Met die praktische vraag klopte de organisatie aan bij de opleiding Applied Data Science & Artificial Intelligence van de Haagse Hogeschool, waarna vier studenten aan de slag gingen met het onderzoek ‘Eclipse Dynamiek’ binnen het vak DataLab IV. Zij onderzochten hoe moderne beeldanalyse kan helpen om grote hoeveelheden videobeelden op een consistente manier te verwerken. Het door hen ontwikkelde prototype herkent onder meer de verschillende fasen van een zonsverduistering, telt personen in beeld, detecteert gezichten en brengt veranderingen in zichtbare publieksreacties gedurende de opname in kaart. Videobeelden blijken lastig materiaal Al vroeg ontdekten de studenten – Nika de Vries, Maan Lammers, Thida Churam en Bram Veelenturf – dat zonsverduisteringsvideo’s veel minder uniform zijn dan verwacht. Sommige camera’s zijn volledig op de hemel gericht, andere tonen grote mensenmassa’s en weer andere bevatten close-ups van individuele toeschouwers. Eén analysemethode voor al deze beelden bleek onmogelijk. Daarom kozen de onderzoekers voor een modulaire aanpak (zie kader onderaan) waarin beelden eerst worden geclassificeerd voordat verdere analyse plaatsvindt. Daarnaast kampte het team met een relatief kleine dataset. Vooral beelden van bewolkte omstandigheden en overgangsmomenten rond de verduistering waren schaars. Daardoor had het classificatiemodel soms moeite met uitzonderlijke situaties. Hun advies: op toekomstige evenementen nog meer trainingsmateriaal verzamelen. Ook de gezichts- en emotieherkenning kende beperkingen. Tegenlicht, schuine camerahoeken, zonnebrillen en grote afstanden maakten het moeilijk om gezichten betrouwbaar te detecteren. Niet alle emoties zijn bovendien zichtbaar in het gezicht. Mensen kunnen diep onder de indruk zijn zonder dat hun gezichtsuitdrukking dat duidelijk verraadt. Het grootste probleem: de eclips zelf De opvallendste uitdaging bleek paradoxaal genoeg het hoogtepunt van de zonsverduistering zelf. Tijdens een totale eclips wordt het zo donker dat gewone camera’s onvoldoende licht ontvangen om gezichten nog goed vast te leggen. Daardoor werken gezichtsdetectie en emotieanalyse op dat moment niet meer betrouwbaar. Om dit probleem op te lossen ontwikkelden de studenten een speciale twee-fasenaanpak. Het systeem analyseert vooral de periode vlak vóór en vlak ná de totale verduistering. Die momenten blijken juist bijzonder interessant, omdat deelnemers dan vaak spanning, verwachting, opluchting, blijdschap en verwondering tonen. De feitelijke eclipsfase wordt automatisch herkend via een donkerte-algoritme en overgeslagen voor de gezichtsanalyse. Positieve emoties nemen duidelijk toe De resultaten van het onderzoek zijn veelbelovend, luidde de beoordeling. Het classificatiemodel behaalde een nauwkeurigheid van ongeveer 95 procent. Ook de persoon- en gezichtsdetectie presteerden goed onder geschikte omstandigheden. Het meest interessante resultaat kwam uit de emotieanalyse. Tijdens de eclipsfase en de omliggende momenten nam het aandeel gezichten dat als ‘blij’ werd geclassificeerd toe met 12,6 procentpunt. Het aandeel ‘verrast’ steeg eveneens met 12,6 procentpunt. Tegelijkertijd nam het aantal neutrale gezichtsuitdrukkingen sterk af. Volgens de onderzoekers sluit dat nauw aan bij wetenschappelijke theorieën over het gevoel van awe: een emotie van ontzag en verwondering die ontstaat bij indrukwekkende natuurverschijnselen. Het project leverde dus een werkend prototype op en nieuwe inzichten in de beleving van een van de meest indrukwekkende natuurverschijnselen. Het project werd tijdens een recente HHS Expo bekroond met zowel de Studentenprijs als de Docentenprijs. En het kreeg en krijgt een vervolg in de praktijk. Na afronding van het onderzoek heeft initiatiefnemer Marjan Schnetz van TotalTogether de methode toegepast op videobeelden van de totale zonsverduistering in Exmouth (Australië) van 20 april 2023. Op basis daarvan werd de eerste Eclipse Experience Card (ECC) ontwikkeld: een compacte rapportage waarin de analyse van een volledige eclipsvideo overzichtelijk wordt samengevat. Daarmee wordt zichtbaar hoe een gestandaardiseerde analyse van videobeelden er in de praktijk uit kan zien. Internationale praktijktest én oproep De volgende stap vindt plaats tijdens de totale zonsverduistering van 12 augustus 2026. TotalTogether organiseert die dag een ‘field test’ in Noord-Spanje, maar doet tegelijkertijd een internationale oproep aan eclipswaarnemers in het volledige pad van de totaliteit – van Groenland en IJsland tot Spanje en de Balearen – om volgens een eenvoudige opnamehandleiding videobeelden van het publiek vast te leggen. Hiervoor is de speciale app Halo Eclipse Moments ontwikkeld. Door beeldmateriaal uit verschillende locaties en omstandigheden te verzamelen ontstaat een unieke internationale dataset waarmee de analysemethode verder kan worden getest en verbeterd. Halo Eclipse MomentsDe door Marjan Schnetz ontwikkelde app Halo Eclipse Moments is beschikbaar in de Apple App Store en Google Play. Halo helpt je om de zonsverduistering op 12 augustus 2026 optimaal te beleven én je kunt meedoen aan een internationaal citizen science-project.Meer info: totaltogether.com Op weg naar 2 augustus 2027 De praktijktest van 12 augustus is bovendien de laatste mogelijkheid om ervaring op te doen vóór de totale zonsverduistering van 2 augustus 2027, die met een maximale totaliteit van ruim zes minuten de langste totale zonsverduistering boven land van deze eeuw wordt en naar verwachting honderdduizenden waarnemers naar het Middellandse Zeegebied zal trekken. Daarmee krijgt het prijswinnende studentenproject een vervolg als internationaal praktijkproject waarin onderwijs, citizen science en een unieke astronomische gebeurtenis samenkomen, aldus Schnetz. Vier stappen naar inzicht De centrale onderzoeksvraag van de vier studenten Applied Data Science & Artificial Intelligence van de Haagse Hogeschool luidde: hoe kan een ‘ai-pipeline’ (productielijn) worden ontwikkeld die videobeelden van een zonsverduistering automatisch analyseert, zodat patronen in menselijke reacties zichtbaar worden? In hun eindrapport beschrijft het kwartet hoe het tot een praktische ai-pipeline van vier opeenvolgende stappen is gekomen: De eerste stap was eclipseclassificatie. Hierbij bepaalt het systeem of een videoframe een verduistering toont, de zon zichtbaar is of dat er helemaal geen zon in beeld staat. De studenten bouwden een zogeheten Convolutional Neural Network (CNN), met de tools TensorFlow en Keras (twee opensource-softwarebibliotheken voor neurale netwerken). Als type CNN kozen ze voor MobileNetV2, een lichtgewicht, efficiënt neuraal netwerk, door Google ontwikkeld voor beeldherkenning en computervisie op apparaten met weinig rekenkracht, zoals smartphones. Zo’n CNN is speciaal ontworpen voor het herkennen van patronen in beelden. Qua werking is het te vergelijken met dat van een menselijk oog: het scant een afbeelding op vormen, kleuren en structuren, en leert na verloop van tijd te herkennen wat het ziet. De studenten trainden het ai-model op honderden handmatig gelabelde frames. Vervolgens kwam persoondetectie. Met behulp van het ai-objectdetectiemodel Yolov8 (Yolo: ‘You Only Look Once’) werd automatisch geteld hoeveel mensen in elk frame zichtbaar zijn. Zo kunnen veranderingen in groepsgrootte en publieksdynamiek worden gevolgd. Yolov8 is voorgetraind op de CoCo-dataset (Common Objects in Context), een verzameling van foto’s met labels (in onder meer tachtig objectklassen, waaronder ‘persoon’). De derde stap was gezichtsdetectie. Alleen beelden waarop daadwerkelijk gezichten zichtbaar waren, werden doorgestuurd naar de volgende fase. Hiervoor werd het gespecialiseerde model Yolov11m-face ingezet. Dat is een gespecialiseerd gezichtsdetectiemodel van Ultralytics, specifiek getraind op menselijke gezichten. Tot slot volgde emotieherkenning. De onderzoekers maakten gebruik van een Vision Transformer-model van Hugging Face dat gezichtsuitdrukkingen koppelt aan de zeven basisemoties: blij, verrast, bang, boos, verdrietig, afkeer en neutraal. Het systeem is gebaseerd op het wereldwijd bekende Facial Action Coding System van psycholoog Paul Ekman en Wallace Friesen.

Europese ambtenarenbonden vinden dat overheden niet meer in zee moeten gaan met het omstreden softwarebedrijf Palantir. De Europese Federatie van ambtenarenvakbonden (EPSU) waaronder de FNV in Nederland en de ACOD/CGSP in België vallen, wil de Amerikanen uitsluiten van aanbestedingen van de overheid. Palantir is al langer in opspraak wegens zijn spyware, surveillance-technologie, militaire software, samenwerking met het Israëlische leger en de extreme opvattingen van zijn oprichters Peter Thiel en Alex Karp. Het verzet van betrokken bonden tegen uitbesteding van diensten wordt heviger, nu blijkt dat Palantir in Europa weinig tot geen vennootschapsbelasting betaalt. En dat terwijl het bedrijf vooral dankzij overheidsopdrachten enorme winsten boekt en zijn beurswaarde sterk ziet stijgen. Cictar, een internationaal onderzoekscentrum dat de belastingstructuren en financiële constructies van grote multinationals onderzoekt, legt in een nieuw rapport grootscheepse belastingontwijking bij het softwarebedrijf bloot. Bijna geen belasting Het bedrijf betaalt in Europa vrijwel geen vennootschapsbelasting, mede omdat winsten naar de VS worden verschoven en de verloning deels op aandelen wordt gebaseerd. Volgens Cictar is de belastingstrategie van Palantir echter niet illegaal; van ontduiking is niet gebleken. Dat Palantir goud geld verdient aan Europese overheidsopdrachten maar nauwelijks belasting betaalt, schiet de Europese vakbonden in het verkeerde keelgat. Dit oneerlijke concurrentievoordeel maakt het voor Europese techbedrijven bijna onmogelijk om nog met de Amerikaanse reus te concurreren. Voormalig kamerlid Jesse Six Dijkstra zei tegenover Follow The Money dat het belastingvoordeel dat Palantir geniet, het voor de EU nog moeilijker maakt digitaal soeverein te worden. Democratische waarden EPSU steunt de oproep van Cictar aan beleidsmakers om de huidige overheidscontracten met Palantir opnieuw te beoordelen, toekomstige contracten te vermijden en de lokale dochterondernemingen van het bedrijf door te lichten. Ook wordt het volgens de federatie tijd om de EU-regels inzake overheidsopdrachten te herzien, zodat geen overheidscontracten worden gesloten met bedrijven die hun belastingen ontwijken. De Europese Commissie werkt aan nieuwe aanbestedingsregels waarbij digitale soevereiniteit en maatschappelijk verantwoord ondernemen zwaarder gaan wegen. Overheden kunnen voorrang geven aan bedrijven die meer bijdragen aan Europa en technologie gebruiken die past bij haar (democratische) waarden. Belgische zorgen In België kijkt de ACOD/CGSP, onderdeel van het ABVV (Algemeen Belgisch Vakverbond), met argusogen naar de Belgische dochteronderneming die Palantir onlangs heeft opgericht. Zijn aanwezigheid in België is mogelijk gericht op de Navo, die haar hoofdzetel in Brussel heeft en al contracten met Palantir afsluit. Hoewel het bedrijf momenteel geen contracten met de Belgische staat heeft, ontving het in 2025 een delegatie met onder meer de Belgische minister van Defensie en de chef Defensie. Premier Bart De Wever verklaarde geen juridisch obstakels te zien voor de toekenning van Belgische overheidsopdrachten aan Palantir. De belastingontwijking die het rapport van Cictar blootlegde, maakt de bond extra bezorgd over de technologische soevereiniteit, zeker nu de regering in Brussel werk maakt van een grondige hervorming van Defensie. Laurent Pirnay, voorzitter van ACOD/CGSP, zegt: ‘Wij verzetten ons tegen de uitbesteding van openbare diensten. Die uitbesteding is nog onaanvaardbaarder wanneer ze grote Amerikaanse technologiebedrijven zoals Palantir betreft, waarvan het gedrag en de waarden volledig indruisen tegen waar wij voor staan. Naast de ernstige problemen rond hun fiscale praktijken zien wij geen enkele reden om hun waarden te importeren. Als Belgische federale, gewestelijke of gemeentelijke overheden overwegen om van hun diensten gebruik te maken, zal dit voor ons van het allergrootste belang zijn om de privégegevens van werknemers en gebruikers te beschermen.’

De Duitse cloudaanbieder Schwarz Digits breidt zijn activiteiten uit naar de Benelux. Als directeur van Schwarz Digits Benelux – StackIT is Stephano Bosman benoemd. Hij krijgt de leiding over de opbouw van een lokale organisatie en een regionaal kantoor in Nederland. Stephano Bosman komt van Amazon Web Services (AWS) vandaan waar hij in Nederland de verkooptak voor de publieke overheid leidde. Daarvoor werkte hij onder meer bij Microsoft, SAP Ariba en Sogeti. Met de uitbreiding richt Schwarz Digits zich op Benelux-organisaties die hun data binnen Europese kaders willen beheren. Daarbij legt het bedrijf de nadruk op datasoevereiniteit, naleving van regelgeving en cloudprestaties. De focus ligt onder meer op de publieke sector, zorg en financiële dienstverlening. Volgens Bosman staat de Benelux voor belangrijke keuzes rond datacontrole. Hij stelt dat organisaties hun digitale transformatie willen versnellen zonder de zeggenschap over hun gegevens uit handen te geven. Voor de verdere uitbouw van zijn aanwezigheid in de regio zoekt het bedrijf naar personeel op het gebied van solution architecture, enterprise sales en business development. Het presenteert zijn activiteiten voor de Benelux ook tijdens de vierde Cloud X Summit by Stackit op 17 september 2026 in Wiesbaden. Google Het bedrijf sloot afgelopen mei nog een samenwerkingsovereenkomst met KPN voor het aanbieden van eenEuropese soevereine cloud.StackIT, het cloudplatform van Schwarz (dat dezelfde moeder heeft als supermarkt-reus Lidl), levert daarbij de Europese cloud-infrastructuur, op basis van opensourcesoftware. Even daarvoor sloot de rijksoverheid een raamovereenkomst met StackIT en maakte De Nederlandsche Bank (DNB) bekend voor clouddiensten in zee te gaan met het Duitse technologiebedrijf. Met zulke grote klanten en partners is het openen van een regiovestiging dan ook logisch. Wel blijft de hamvraag hoe onafhankelijk Schwarz Digits is van Amerikaanse dienstverleners. Voor zijn cloudbeheer en -back-up gebruikt Schwarz Google-software, maar wel op een eigen manier. Zo kan Google niet bij de data, zo kreeg Computable tijdens een bezoek afgelopen april aan de stand op de Hannover Messe te horen. Door middel van encryptie zijn de gegevens als het ware afgescheiden, aldus het bedrijf. 

COLUMN – Albert Einstein zei ooit, als je doet wat je altijd deed dan krijg je wat je altijd kreeg. Maar dan in het Duits natuurlijk. En ik moest hieraan denken toen ik het stukje las over de pijnlijke blunder van de mensen van PwC. En natuurlijk heb ik hard gelachen. Wie niet? Nou de mensen van PwC want over hen ging het nieuws. PwC heeft namelijk een pijnlijke misstap begaan door potentiële klanten rapporten te sturen waarin fictieve informatie als feit werd gepresenteerd. De Financial Times meldt dat vier rapporten over ai en elektrische voertuigen tal van zogenoemde ai-hallucinaties bevatten. In de rapporten werden op grote schaal fictieve bronnen, verzonnen artikelen en verkeerde citaten aangetroffen. Er stond zelfs een zelfbedacht onderzoek in. En niet eens zelfbedacht door PwC maar door ai. Wat blijkt nu, de mensen van PwC zijn ook lui en niet te vertrouwen Kijk, als je kantoren zoals PwC inhuurt weet je, ik betaal veel te veel. Maar je huurt ze natuurlijk ook niet zomaar in. Dat doe je omdat je lui en onzeker bent en je eigen mensen niet vertrouwt. Je wilt gewoon een stukje zekerheid. Wat blijkt nu, de mensen van PwC zijn ook lui en niet te vertrouwen. Zelfverzekerd zijn ze dan weer wel. Einstein? PWC laat zo’n duur rapport normaal altijd maken door een paar stagiaires. Maar ja, die moet je ook een stagevergoeding betalen dus waarom het niet gewoon het rapport grotendeels door ai laten genereren? Nou, omdat ai, naast dat het heel goed is in het snel in elkaar flansen van een rapport, ook heel goed is in het fout gebruiken van bronnen.  Net zoals ik aan het begin heb gedaan met een uitspraak van Einstein die helemaal niet van Einstein schijnt te zijn. Daarom hebben we een partij nodig die controleert of ai wel goed zijn werk doet. Ik weet in ieder geval één partij die daar totaal ongeschikt is. Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk voor meer informatie op www.jacobspoelstra.nl.

De omzet in de Nederlandse ict-sector steeg in het eerste kwartaal van dit jaar met 5,8 procent na een zwak vierde kwartaal van 2025 (minus 2,9 procent). Deze forse ommekeer blijkt uit het ABN Amro-rappobrt Stand van Technologie, Media en Telecom (TMT).  Ook het optimisme is terug. Na een dip in april (-4,9) is het ondernemersvertrouwen in de TMT-sector de afgelopen maand hersteld met een positieve waarde van 5,2. Geopolitieke onzekerheid drukte tijdelijk het sentiment, maar het vertrouwen is inmiddels opnieuw positief. TMT presteert daarmee beter dan alle andere sectoren, waar het ondernemersvertrouwen nog negatief scoort. Het vertrouwen ligt ook boven het langjarig gemiddelde, maar nog onder de piekniveaus van vóór 2020.Sinds 2023 is de vacaturegraad in de TMT-sector geleidelijk afgenomen door normalisatie van de arbeidsmarkt na de sterke digitaliseringsgolf tijdens en direct na de coronapandemie. De opkomst van generatieve ai versterkt deze ontwikkeling: routinematige werkzaamheden worden efficiënter uitgevoerd, waardoor organisaties terughoudender zijn geworden met het aannemen van met name junior talent. Ondanks deze afkoeling blijft TMT een van de meest krappe sectoren van de Nederlandse economie. Herstel Sinds eind 2025 laat de ict-branche een duidelijk herstel zien. De bank baseert zich daarbij op CBS-cijfers over de ontwikkeling in de categorieën ‘IT Services & Software’; ‘ICT Hardware’ en ‘Telecom IT-services & software’. De vraag blijft breed: ai-toepassingen, cloud, data, cybersecurity en integratie in kernprocessen vragen om advies, implementatie en beheer. It-diensten en software staan in het teken van ai. Generatieve ai (gen-ai) verschuift dit jaar verder van experiment naar toepassing in de bedrijfsvoering. Organisaties bouwen nieuwe ai-rollen op en zoeken vaak externe implementatiepartners. Voor it-dienstverleners en softwarebedrijven betekent dit extra vraag, maar ook druk op het verdienmodel: klanten vragen vaker om resultaat-, consumptie- of op agenten gebaseerde prijsmodellen, aldus de onderzoekers van ABN Amro. Integratie Een andere trend, signaleert de bank, is dat ai-agenten steeds vaker worden geïntegreerd in saas-applicaties en bestaande software-landschappen. Daarmee verschuift de waarde van losse softwarelicenties naar procesautomatisering, datakwaliteit en veilige orkestratie van meerdere agents. De implementatie blijft complex. Architectuurkeuzes, operationele kennis en governance bepalen of ai-projecten schaalbaar worden. Dat vergroot de behoefte aan systeemintegratie, data- en cloudarchitectuur, cybersecurity, compliance en beheer. Bij ict-hardware zet het herstel door: van +4 procent in Q3 2025 naar +12 procent in het vierde kwartaal van 2025. Bedrijven haalden investeringen naar voren vanwege verwachte prijsstijgingen en het vervangen van hardware rond het einde van de Windows 10-ondersteuning. Hogere kosten voor geheugen, opslag en processors zetten marges onder druk en kunnen doorwerken in prijzen en beschikbaarheid, ook bij resellers, hosting en it-dienstverlening. Telecom Ai houdt de structurele vraag naar rekenkracht, opslag en netwerkcapaciteit hoog. Investeringen in datacenters, cloudcapaciteit en digitale infrastructuur blijven daardoor naar verwachting stevig, al maken energieverbruik en componentenkosten de businesscase uitdagender, aldus de bank. In de telecomsector versnelde de groei na een zwak 2025 licht naar +1,1 procent in het eerste kwartaal van 2026, mede door prijsverhogingen van grote aanbieders in oktober 2025. De sector blijft echter gekenmerkt door beperkte volumegroei, hoge investeringsdruk en stevige concurrentie. ABN Amro zoomt in haar publicatie Stand van TMT ook in op de impact van ai op de boekenbranche.

Digitale soevereiniteit is in korte tijd veranderd van een abstract begrip in een belangrijk punt op de agenda van cio’s en it-managers. Waar draaien onze kritieke applicaties? Wie kan juridisch of technisch bij onze data? Hoe snel kunnen we overstappen naar een andere leverancier als dat nodig is? Tegelijkertijd schieten initiatieven met nieuwe namen als paddenstoelen uit de grond: Euro-Office, Open Cloud Alliantie, Ecofed, Dosba, noem maar op. Hoewel deze organisatie nog nauwelijks bekend zijn, tonen ze aan dat digitale soevereiniteit verschuift van ambitie naar technische, organisatorische en commerciële werkelijkheid. Vier initiatieven nader bekeken. Euro-Office: soevereine, webgebaseerde werkplek Neem Euro-Office. Dat is geen nieuwe cloudprovider en ook geen los alternatief voor Microsoft 365. Euro-Office is een Europese opensource-officesuite voor documenten, spreadsheets en presentaties, ontwikkeld als soeverein alternatief voor Microsoft Office. Het initiatief werd eind maart gelanceerd door onder meer Ionos, Nextcloud, Eurostack, XWiki, OpenProject, Soverin, Abilian en Btactic. De techpreview is beschikbaar via GitHub. Een eerste stabiele versie wordt deze zomer verwacht. Voor Jos Poortvliet van Nextcloud wil benadrukken dat Euro-Office geen product is dat organisaties simpelweg als losse desktopsoftware installeren. ‘Euro-Office is bedoeld als webgebaseerde officecomponent die je integreert in een bredere digitale werkplek’, zegt hij. Denk aan bestandsdeling, wiki’s, projectmanagement en samenwerkingsomgevingen. Daarmee is Euro-Office vooral een bouwsteen voor een soevereine werkplek. Volgens Poortvliet is die nuance belangrijk. ‘Veel organisaties zoeken niet alleen een tekstverwerker of spreadsheet, maar hebben behoefte aan een geloofwaardig alternatief voor de volledige productiviteitslaag waarvan zij nu afhankelijk zijn.’ Daarbij telt niet alleen functionaliteit, maar ook governance. Wie bepaalt de koers van de software? Waar wordt de code beheerd? Wie kan bijdragen? En onder welk juridisch regime valt de ontwikkeling? Een communitygedreven opensource-oplossing als Euro-Office past volgens hem beter bij een soevereine werkplek dan een gesloten softwaremodel. Open Cloud Alliantie: federatieve cloudinfrastructuur Een andere rol speelt de Open Cloud Alliantie. Dit samenwerkingsverband van zeven Nederlandse cloudbedrijven, met gezamenlijk twintig in Nederland gevestigde datacenters, richt zich in eerste instantie op de publieke sector. Het idee is niet dat een gemeente, ministerie of uitvoeringsorganisatie rechtstreeks met de Open Cloud Alliantie zaken doet. Het model draait juist om raamovereenkomsten met een of meerdere aanbieders, die toegang geven tot een geharmoniseerd dienstenaanbod en – belangrijk – de mogelijkheid om workloads eenvoudig te verdelen of te verplaatsen. Ludo Baauw, ceo van Intermax Groep en een van de oprichters van de Open Cloud Alliantie, vat het zo samen: ‘Stel dat een middelgrote gemeente bedrijfskritische applicaties wil onderbrengen in een Nederlandse it-omgeving. Dan moet je voorkomen dat die organisatie opnieuw afhankelijk wordt van één partij. Dat regelen we binnen de Open Cloud Alliantie met dergelijke raamovereenkomsten.’ Zo’n overeenkomst geeft toegang tot een reeks geharmoniseerde diensten en een referentiearchitectuur. Een klant sluit zo’n contract overigens niet met de alliantie zelf, maar maakt met een of meerdere individuele leden afspraken over workloads, opslaglocaties en dataverwerking. Bij grote trajecten is hiervoor een aparte juridische entiteit in te richten. Het onderliggende doel blijft hetzelfde: klanten moeten eenvoudig kunnen kiezen welke services zij bij welke aanbieder afnemen, terwijl workloads altijd eenvoudig verplaatsbaar blijven. Baauw noemt de aanpak van de alliantie ‘vendor lock-out’. Daarmee bedoelt hij dat de architectuur waarop de leden van de alliantie hun diensten baseren zodanig is opgebouwd dat klanten niet vast komen te zitten in één technische of juridische omgeving. De alliantie werkt daarvoor met een referentiearchitectuur genaamd Orca. ‘Die beschrijft hoe je een omgeving zo opbouwt dat je op elk moment van de ene naar de andere aanbieder binnen de alliantie kunt overschakelen’, aldus Baauw. In Orca hebben onder meer afspraken als Haven+ een plaats gekregen. Belangrijk is dat het aanbod van de leden van de alliantie geharmoniseerd is. ‘Vendor lock-in ontstaat wanneer een aanbieder diensten ontwikkelt die andere partijen niet bieden en waarvan klanten vervolgens volledig afhankelijk worden. Dan wordt overstappen lastig. Daarom kijken we als alliantie ook naar de manier waarop cloudservices worden benoemd. Daarbij hebben we gekeken naar het werk van Gaia-X. Soms hebben services van hyperscalers totaal verschillende benamingen, terwijl ze hetzelfde doen. In andere gevallen lijken namen juist sterk op elkaar, terwijl de functionaliteit behoorlijk verschilt. Voor klanten kan dat verwarrend zijn. Door servicenamen te standaardiseren, willen we duidelijkheid creëren.’ De urgentie bij overheden om grip te krijgen op hun digitale infrastructuur is groot, maar de angst om opnieuw afhankelijk te worden van één leverancier is minstens zo groot. Daarom is de Open Cloud Alliantie zo’n interessante ontwikkeling: het biedt de publieke sector een serieus, soeverein alternatief zonder verlies van keuzevrijheid. Bestuurders kunnen daadwerkelijk schakelen tussen aanbieders binnen Nederlands recht. En is dat niet wat digitale soevereiniteit in de praktijk betekent? Baauw wil nog een misverstand wegnemen: hij hoort regelmatig dat Nederlandse cloudbedrijven te klein zouden zijn voor grote klanten zoals overheidsorganisaties. ‘Niets is minder waar’, stelt hij. ‘Via de Open Cloud Alliantie is een omvangrijke en complexe cloudomgeving in te richten. Vaak kunnen wij dat individueel ook, maar via de alliantie werkt het nog beter. En laten we niet vergeten: alleen al de zeven leden van de alliantie hebben samen een omzet van ruim 2,5 miljard euro per jaar. Dan ben je echt niet klein meer.’ Ecofed: federatieve cloudomgeving voor eenvoudig workloadbeheer Voor het verplaatsen van workloads tussen meerdere cloudbedrijven maakt de Open Cloud Alliantie gebruik van technologie die is ontwikkeld binnen Ecofed. Die naam staat voor European Cloud Services in an Open FEDerated ecosystem. Het project valt onder IPCEI-CIS, het Europese programma voor cloudinfrastructuur en -diensten. De Europese Commissie keurde dit programma eind 2023 goed. In totaal wordt 2,6 miljard euro geïnvesteerd in Europese cloudinfrastructuur, waarvan Nederland met drie projecten en zeventig miljoen euro deelneemt. Ecofed richt zich op cloudfederatie, open interfaces en opensource-tooling om overstappen tussen aanbieders eenvoudiger te maken. De officiële doelstelling van Ecofed is de ontwikkeling van een technisch framework voor een opener en geïntegreerd cloudmodel. Clouds van verschillende aanbieders moeten zich daarbij als één samenhangend systeem kunnen gedragen. Gebruikers moeten eenvoudiger kunnen wisselen tussen clouds, terwijl data binnen de Europese Unie blijft. Alex Bik, cto van BIT en een van de deelnemers aan Ecofed, is enthousiast over het project, maar plaatst het wel graag in perspectief. ‘Als je vandaag van een hyperscaler naar een Nederlandse cloudprovider wilt migreren, heb je Ecofed eerlijk gezegd niet nodig. Dat kan nu namelijk ook al.’ Het probleem waar veel klanten van hyperscalers mee worstelen, zit volgens hem in de diensten die deze buitenlandse cloudbedrijven rond hun infrastructuur hebben gebouwd. Die services bestaan bij andere aanbieders vaak niet, en al helemaal niet in exact dezelfde vorm. ‘Daar zit de vendor lock-in. Niet in de virtuele machine of container, want die kun je eenvoudig verplaatsen. Het probleem zit in alle aanvullende diensten daaromheen.’ Ecofed is volgens Bik vooral interessant voor de volgende stap: een cloudomgeving waarin overstappen eenvoudiger, voorspelbaarder en minder ingrijpend wordt. Hij wijst erop dat de onderliggende technologie inmiddels succesvol is gedemonstreerd. ‘Het gaat erom dat workloads veel makkelijker van de ene naar de andere provider kunnen bewegen. Juist dat is nodig als je keuzevrijheid serieus neemt. Mede dankzij Ecofed is dat nu al goed mogelijk.’ Dosba bouwt coöperatie voor opensource-support Dan is er tenslotte nog Dutch Open Source Business Alliance, ofwel Dosba. Waar Euro-Office zich richt op de werkplek, de Open Cloud Alliantie op infrastructuur en Ecofed op federatieve cloudtechnologie, richt dit initiatief zich op opensource-bedrijven achter veel van deze oplossingen. Directeur Ronny Lam omschrijft de vereniging als ‘een spreekbuis voor en van opensource-gerelateerde bedrijven’. De vereniging telt 42 leden en groeit nog steeds. Het gaat om consultancybedrijven, ontwikkelaars, hosters en leveranciers die hun geld verdienen met opensource-technologie, bijvoorbeeld via implementatie, beheer, support of softwareontwikkeling. Ook Lam wil afrekenen met een hardnekkig misverstand: opensource betekent niet dat alles gratis is. ‘Ope source-software is op zich gratis, maar moet wel worden geïmplementeerd en onderhouden.’ Organisaties kunnen dat onderhoud zelf organiseren, maar kunnen ook support- en servicecontracten afsluiten met gespecialiseerde bedrijven. Daar zit ook de relevantie voor digitale soevereiniteit. Veel opensource-bedrijven zijn klein of middelgroot. Individueel zijn zij voor grote aanbestedingen soms lastig te contracteren. Daarom werkt Dosba aan samenwerkingsvormen, waaronder een coöperatie waarin meerdere bedrijven gezamenlijk implementatie, beheer en support kunnen leveren. Een coöperatie heeft als voordeel dat zij een eigen rechtspersoon is, contracten kan afsluiten en een herkenbare reputatie kan opbouwen. Lam verwacht dat rond de zomer een eerste coöperatie operationeel zal zijn. Volgens Lam draait het bij Dosba om organisatiekracht. ‘De mensen zijn er, de kennis is er, de bedrijven zijn er, we moeten het nu goed organiseren.’ Hij schat dat Nederland beschikt over circa 50.000 it-professionals met ruime ervaring in opensource-software. Ruim voldoende, volgens hem. De uitdaging ligt in het organiseren en bundelen van die kennis: zorgen dat inkopers, cio’s en it-managers niet met tientallen individuele specialisten hoeven te praten, maar met een herkenbare partij die verantwoordelijkheid kan nemen, ook bij grotere cloud- en it-projecten. Nederlandse soevereine infrastructuur Zo ontstaat langzaam maar zeker een nieuw beeld van een soevereine infrastructuur. Euro-Office bouwt aan een soevereine werkplekomgeving. De Open Cloud Alliantie maakt Nederlandse cloudinfrastructuur contractueel en technisch bruikbaar voor de publieke sector. Ecofed ontwikkelt technologie voor federatie en eenvoudig overstappen, omdat organisaties niet willen overstappen van vendor lock-in bij Amerikaanse hyperscalers naar nieuwe afhankelijkheid van Nederlandse of Europese aanbieders. En Dosba organiseert de opensource-bedrijven die met hun kennis en diensten op het gebied van softwareontwikkeling, implementatie en support de technische basis hiervoor leveren en onderhouden. Voor cio’s en it-managers is de les misschien wel dat digitale soevereiniteit geen product is dat je eenvoudig kunt inkopen. Het is tegelijk een ontwerpprincipe, inkoopvraagstuk, architectuurkeuze en beheeropgave. En dat vereist kennis. Kennis die de afgelopen jaren binnen veel organisaties minder belangrijk werd gevonden, omdat cloud simpelweg werd ingekocht bij hyperscalers. Wie echter baas wil zijn over zijn eigen digitale infrastructuur, moet beschikken over de kennis en vaardigheden om die infrastructuur te ontwerpen, te bouwen, te beheren en te onderhouden. Met steeds dezelfde gedachte in het achterhoofd: nooit meer volledig afhankelijk worden van welke monopolist dan ook. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #5.

In dit nieuwsoverzicht: Keylane koopt 360Globalnet, Techniek Nederland vraagt om actie voor Right to Repair, Deel doet eerste security-overname, Uniserver sluit samenwerking met Veeam voor Entra ID-back-ups en Luc Costers verantwoordelijk voor Nutanix Benelux. Keylane neemt Britse leverancier van schadeplatform over Keylane lijft 360Globalnet in. Met de acquisitie breidt de Utrechtse leverancier van software voor verzekeraars en pensioendienstverleners zijn aanbod voor schadeverzekeraars uit met software voor digitale schadeafhandeling. Het Britse 360Globalnet, dat actief is in Europa, Azië-Australië en Noord-Amerika, levert het no-codeplatform SiteView, waarmee verzekeraars schadeprocessen kunnen digitaliseren, workflows automatiseren en digitale schaderapportages uitvoeren. Volgens Keylane kan SiteView naast bestaande kernverzekeringssystemen, zoals Axon, worden ingezet, waardoor verzekeraars delen van hun schadeafhandeling kunnen moderniseren zonder grote aanpassingen aan hun bestaande it-landschap. De bedrijfsnaam 360Globalnet wordt geleidelijk vervangen door Keylane, terwijl de productnaam SiteView behouden blijft. In augustus 2024 nam Pollen Street Keylane over van Waterland Private Equity. De van oorsprong Britse vermogensbeheerder die ook in Texas zit, wil van Keylane een pan-Europese marktleider maken. Techniek Nederland wil financiële prikkel voor recht op reparatie Techniek Nederland pleit voor extra steun om het Europese recht op reparatie succesvol te maken. De brancheorganisatie reageert daarmee op de Europese richtlijn Right to Repair, die vanaf 1 augustus door alle EU-lidstaten in nationale wetgeving moet zijn opgenomen. Het Nederlandse kabinet stuurde op 10 juli een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. Naar verwachting treedt het recht op reparatie eind dit jaar in werking. Fabrikanten worden dan verplicht producten ook na de garantieperiode te repareren als dat technisch mogelijk is. Ook moeten zij onderdelen, gereedschappen en reparatie-informatie beschikbaar stellen. Volgens Techniek Nederland is aanvullende stimulering nodig, bijvoorbeeld via een reparatievoucher of belastingaftrek. De organisatie wijst erop dat Nederlanders jaarlijks 378 miljoen kilo elektronisch afval produceren. In het Nationaal Reparateursregister staan inmiddels bijna vierhonderd erkende reparatiebedrijven vermeld. Deel koopt specialist in identiteitsverificatie Clarity Deel uit San Francisco neemt Clarity over, een Israëlisch bedrijf dat software ontwikkelt voor identiteitsverificatie, deepfake-detectie en fraudepreventie. Met de overname breidt het hr- en payrollplatform zijn beveiligingsmogelijkheden uit voor de volledige werknemerscyclus. Deel neemt zowel de ai-technologie als het engineeringteam van Clarity over. De technologie wordt geïntegreerd in het platform van Deel. Daarmee wil het bedrijf onder meer identiteitscontroles van nieuwe medewerkers, apparaatuitgifte en toegangsbeheer samenbrengen in één proces via Deel IT. De deal heeft een waarde van 45-50 miljoen dollar en betekent de vijftiende acquisitie van Deel. Het is de eerste beveiligingsovername en moet klanten helpen wereldwijd medewerkers veilig aan te nemen, te onboarden en te beheren. Het Amerikaanse bedrijf schat in dat de omzet in de eerste helft van 2026 zo’n 1,5 miljard dollar bereikt. Dat biedt ruimte voor investeringen in ai en nieuwe overnames.   Veeam en Uniserver leveren backups voor Microsoft Entra ID Veeam Software heeft een samenwerking gesloten met Uniserver voor de levering van een beheerde back-updienst voor Microsoft Entra ID. De oplossing is per direct beschikbaar voor klanten van Uniserver. Uniserver, gevestigd in Almere, slaat de backup-data op in zijn Nederlandse cloudinfrastructuur. De dienst is gebaseerd op Veeam Backup for Microsoft Entra ID en richt zich op het beschermen en herstellen van identiteitsgegevens zoals gebruikers, groepen, rollen, app-registraties en configuraties. Volgens Veeam blijven identiteitsgegevens in veel organisaties buiten de back-upstrategie, terwijl organisaties zelf verantwoordelijk zijn voor herstel van deze gegevens. De oplossing biedt onder meer granulair herstel van specifieke objecten, ondersteuning voor meerdere omgevingen en opslag van data binnen Nederland. Met het gezamenlijke aanbod hoeven organisaties geen eigen back-upinfrastructuur voor Entra ID te beheren. De partijen richten zich daarmee op het herstel van toegang tot systemen na bijvoorbeeld configuratiefouten of cyberincidenten. Nutanix geeft Luc Costers de leiding over de Benelux-organisatie Nutanix heeft Luc Costers benoemd tot regional sales director Benelux. Daarmee is hij verantwoordelijk voor de activiteiten van de leverancier van cloud- en infrastructuursoftware in Nederland, België en Luxemburg. Sinds 2018 was hij verantwoordelijk voor de Belux-activiteiten. Nutanix, gevestigd in Hoofddorp, wil met de benoeming de samenwerking binnen de Benelux-regio versterken. Daarbij wil het bedrijf ervaringen uit verschillende markten samenbrengen. Volgens Nutanix behaalde Nederland de afgelopen jaren vooral resultaten in de publieke sector, terwijl België en Luxemburg referenties opbouwden in de private sector. Met de nieuwe organisatiestructuur kiest Nutanix voor een Benelux-brede aanpak, waarbij verkoop, technische ondersteuning en regionale samenwerking nauwer op elkaar worden afgestemd.

Duizenden advertenties voor ‘nudify’-apps, software die vrouwen digitaal kan uitkleden of in pornografische video’s kan plaatsen, worden via Facebook en Instagram verspreid. Veel advertenties tonen expliciete beelden en schenden Meta’s eigen beleid.Onderzoek van de non-profitorganisatie Tech Transparency Project (TTP) onthult dat GatherOne, één van Meta’s vooraanstaande advertentiepartners in China, achter deze campagne zit. TTP identificeerde 210 Facebook-pagina’s onder GatherOne die gezamenlijk 30.800 advertenties runnen voor dergelijke apps. Sommige apps hadden reviews waarin gebruikers mogelijke kinderporno meldden.Terwijl Meta publiekelijk een ‘zero-tolerance-beleid’ voor nudify-apps claimt, laat het bedrijf GatherOne zonder gevolgen verder opereren, stelt TTP vast.Falende handhaving, Chinese belangenDit weerspiegelt Meta’s commerciële strategie in China. Hoewel Meta’s apps daar geblokkeerd zijn, verdient het bedrijf miljarden via Chinese adverteerders. Deze advertenties lopen via gespecialiseerde partners als GatherOne, die grote vrijheid krijgen en minder toezicht ondergaan dan adverteerders in andere landen.TTP vond dat 85 procent van de GatherOne-gerelateerde pagina’s advertenties hadden lopen die Meta later verwijderde vanuit haar beleid. Toch bleven veel accounts actief na deze verwijderingen.Het incident benadrukt evenwel het spanningsveld tussen ethiek en (big) business, aldus TTP: ‘Het lijkt er op te wijzen dat Meta de enorme Chinese advertentiemarkt wil blijven aanboren, ongeacht de gevolgen voor de gebruikers.’Kleren uittrekkenReuters meldde vorig jaar dat Meta jaarlijks ongeveer 3 miljard dollar verdient aan verboden content uit China, denk aan scams, illegaal gokken en pornografie. Meta gaf vorig jaar aan om ‘agressief’ op te treden tegen nudify-apps en spande rechtszaken aan tegen ontwikkelaars.Overigens zit de uitdaging niet enkel bij Meta, maar ook bij de app-aanbieders. ‘Apple en Google verbieden apps waarmee seksueel getinte afbeeldingen kunnen worden gemaakt’, zo haalt TTP aan. ‘Maar beide bedrijven bieden tientallen apps aan waarmee je mensen hun kleren kunt uittrekken.’

Deel 6: Het datadrama onder het mislukte ict-project bij UWV WERKbedrijf OPINIE – In de voorgaande artikelen zagen we dat het UWV en 8Vance al drie jaar lang niet lukt om een standaardsoftware-oplossing voor arbeidsmarktmatching werkend te krijgen. Maar komt dat door die software of door UWV? Een groot deel van het antwoord ligt in de kwaliteit van de UWV-data en hoe UWV die aan 8Vance levert. Dit artikel gaat vrijwel geheel over de belangrijkste bijdrage die UWV moet leveren om het 8Vance-pakket te laten werken: DATA, in het bijzonder cv-data van werkzoekenden. De UWV-gegevenshuishouding vóór 8Vance Zoals eerder besproken gebruikt UWV WERKbedrijf drie decennia-oude systemen om mensen aan banen te koppelen. Werk.nl is bedoeld voor de zelfredzame mensen: vaak, maar niet altijd, mensen met een WW-uitkering. Sonar en WBS zijn bedoeld voor degenen voor wie UWV WERKbedrijf echt is bedoeld: mensen die hulp van UWV nodig hebben. De systemen hebben hun eigen databases (Oracle). Het matchen van honderdduizenden werkzoekenden aan eveneens honderdduizenden vacatures is een uitdaging, ongeacht of je dat met klassieke logica doet of met ai. UWV gebruikt daarom vanouds een gespecialiseerd in-memory databaseproduct: ELISE van het Nederlandse bedrijf WCC. Hoog-over ziet de huidige situatie er zo uit: De gegevens van verschillende populaties, zelfredzamen en hulpbehoevenden, zitten in verschillende databases. Die populaties overlappen: wie wordt begeleid via Sonar kan zichzelf in Werk.nl opvoeren. Vacatures, vaak van het internet gescrapet, komen in beide omgevingen terecht. De omgevingen hebben hun eigen implementaties van het Elise-matchproduct: Elise-Sonar, Elise-WBS en Elise-Werk.nl. De drie Elises bevatten dus in-memory de gegevens die noodzakelijk zijn om mensen aan vacatures te koppelen. Natuurlijk gaat de synchronisatie tussen de permanente Oracle-data en de vluchtige Elise-data soms mis, maar een relatief eenvoudige reload vanuit de onderliggende database lost dat op. Deze systeemarchitectuur lijkt dubbelop, maar dat komt vooral door het hoge abstractieniveau van het plaatje. Van mensen met een beperking worden meer gegevens vastgelegd dan van zelfdoeners. Bij Werk.nl (en WBS) is matching en bemiddeling de kern van het systeem, waar het bij Sonar primair gaat om planning en uitvoering van begeleidingstaken. Zo gek is de huidige constructie dus niet. De aanbesteding: Het wordt tijdelijk (?) iets complexer Al vóór de aanbesteding, in 2021, besluit UWV dat de aan te schaffen bemiddelingssoftware die Elise moet vervangen vanuit één ‘Geconsolideerde Database’ moet worden bediend. Het opzetten en vullen van deze Arbeidsbemiddeling en Re-integratie (ABR)-database wordt een apart UWV-project, onderhands gegund aan het bedrijf Valcon. Het einddoel is dat de legacy-databases verdwijnen, maar onderweg daarheen wordt het datalandschap ’tijdelijk’ complexer. Vanuit de ABR-database wordt de database gevoed waarop de 8Vance-software werkt. En de matchresultaten van 8Vance gaan dan weer via de ABR-database, direct of via de legacy-databases, terug naar de gebruiker. Het bestaande abstracte plaatje gaat er nu als volgt uitzien: De werking van 8Vance, inclusief de onderliggende database, is voor UWV een zwart gat. De communicatie tussen de Geconsolideerde Database en 8Vance gaat via 8Vance-api’s, die weer zouden werken op een voor UWV bijgebouwde ‘voorzet-database’. UWV kiest voor een hoop extra (data)complexiteit en faalgevoelige kopie-datalogistiek, zonder dat daar een harde noodzaak voor is. Toezichthouder AcICT vraagt zich dat in haar rapport ook af: ‘Motiveer de functie en toegevoegde waarde van de geconsolideerde ABR-database in het geheel‘. Drie jaar geleden zou het antwoord zijn geweest dat de drie legacysystemen snel zouden worden vervangen, grotendeels door de software van 8Vance. Nu blijft het stil. En… hoe gaat het met die Geconsolideerde Database? Het project is afgerond. De ABR-database is, zoals dat heet, bestuurlijk opgeleverd. Dat betekent dat het niet wordt gebruikt. Omdat het systeem grotendeels overbodig is en vooral extra complexiteit oplevert, is dat geen ramp. Bewijzen dat 8Vance werkt kun je ook met drie losse instances doen, net als nu met Elise. Gaat 8Vance het doen, dan wordt de tijdelijke oplossing permanent en wordt de ABR-database het zoveelste mislukte bouwproject. Ondertussen is het natuurlijk de vraag waarom het in één database onderbrengen van data uit andere databases zo moeilijk en duur is. De officiële teller van de bouwkosten staat op zeven miljoen euro en wat er nu ligt (en dus niet werkt) is nog lang niet alles dat moet gaan werken. Datalogistiek bij UWV: Fire-and-Forget Op het eerste gezicht is het consolideren van de databases van Werk.nl en Sonar/WBS geen groot probleem. Elke persoon heeft een BSN en de gegevens die worden vastgelegd zijn grotendeels complementair. Toch ontspoort het project – hoe dan? De toezichthouder geeft een reden: ‘UWV heeft gekozen voor near real-time datasynchronisatie van BMS met informatie uit de bestaande systemen, via de ABR-database en een aantal koppelmodules. Deze informatieketen wordt gebouwd door een scrumteam van UWV en is nog steeds niet af. Eenvoudiger alternatieven, zoals informatie alleen via een batchproces inlezen, zijn niet gekozen.‘ Elke UWV-veteraan herkent dit. UWV zal nooit een koppeling doen via zoiets simpels als een SQL-statement dat elke paar seconden wordt uitgevoerd op een geïndexeerd timestamp-veldje. Welnee, er moet worden gewerkt met atomaire berichten. Dat gaat met het Fire-and-Forget-principe. Komt een bericht niet goed aan of gaat er iets fout bij de vastlegging, dan zijn de data ongemerkt verdwenen. Aan periodieke validaties tussen systemen doen ze bij UWV ook vanouds niet. Dit gaat bij UWV al 24 jaar fout. Het echte probleem met de Geconsolideerde Database: de brondata Zoals gezegd zitten de data van zelfredzame werkzoekenden in de database van Werk.nl. Deze worden ingevoerd en bijgehouden door de persoon zelf. De belangrijkste regels waaraan de gegevens moeten voldoen worden ook afgedwongen door de Werk.nl-database. Verder stuurt UWV regelmatig mailtjes waarin gebruikers moeten aanloggen op straffe van verwijdering van hun gegevens. Het resultaat is dat de kwaliteit van de Werk.nl-data puik is: consistent, volledig en actueel en voor het overgrote deel juist. Maar dan Sonar. Sonar is een verbouwd pakket (Siebel) en de onderliggende database is daardoor zeer permissief: een kaartenbak, populair gezegd. Dat hoeft nog geen ramp te zijn, mits het datamanagement op orde is. Dat is het bij UWV dus niet. De ongelukkige die de Sonar-data ziet wordt geconfronteerd met een hutspot van deels verouderde sets masterdata met een overlappende betekenis. De data zelf zijn nog erger. Voor sommige UWV-cliënten ontbreken de meest basale data of heeft een luie arbeidsdeskundige steeds op een Select/Deselect ALL button geklikt. De data van de niet-zelfredzamen, de mensen voor wie UWV WERKbedrijf er in de eerste plaats is, zijn veelal onvolledig, verouderd of onjuist en gewoonweg onbruikbaar om mee te matchen. De corrupte Sonar-kaartenbak in een nette database krijgen is een grote technische uitdaging. Kaartenbakdata vangen in restrictieve datastructuren is kansloos. De Geconsolideerde Database wordt zelf ook tot een kaartenbak, of niet alle informatie wordt overgezet. En de dataconversie wordt een stuk complexer, zeker als de data ook weer terug moeten naar de Sonar-database. Wat betekent dit voor 8Vance? Laten we aannemen dat 8Vance alles doet wat het UWV heeft beloofd. In dat geval wil je als 8Vance natuurlijk dat de software primair gaat werken met Werk.nl-data. In 2023 was dat inderdaad het plan. Door ‘gedoe’ binnen de UWV-organisatie is dat niet doorgegaan. Dat is doodjammer. Het bemiddelingsalgoritme dat UWV in Elise heeft gestopt is uitermate zwak en verbetering ervan vergt niet eens de hightech-ai die 8Vance beweert te hebben. UWV had goede sier kunnen maken met een systeem waarvan de burger zelf de werking had kunnen controleren. En vervanging van het intensief gebruikte Werk.nl door 8Vance zou ook hebben bewezen dat 8Vance acceptabele responsetijden zou opleveren. Niet iedereen bij UWV is daarvan overtuigd. Het is allemaal niet gebeurd. Na alle vertraging is er in februari van dit jaar een minipilot uitgevoerd op de brakke persoonsdata van WBS. De resultaten waren dramatisch (later meer hierover). Dat kan dus liggen aan de kwaliteit van de data waarmee de pilot is uitgevoerd. In dat geval zou zelfs briljante ai-software van 8Vance stapels verkeerde matches opleveren. Tegen gecorrumpeerde, verouderde of botweg onjuiste data is geen ai opgewassen. Een realistisch vervolgscenario Recente informatie vanuit UWV suggereert dat UWV het heeft opgegeven om de bestaande bemiddelingssoftware (Elise) volledig uit te faseren. Dat kan betekenen dat UWV erkent dat het 8Vance-project nog vele jaren zal doorlopen. Maar het kan ook betekenen dat UWV met 8Vance doormoddert in de Sonar/WBS-hoek en weg blijft van Werk.nl. Politiek-tactisch zou dat slim zijn omdat alle processen zich binnen de UWV-muren afspelen en de interesse van politiek alleen uitgaat naar de WIA-hersteloperatie. Jammer voor hulpbehoevende werkzoekenden en belastingbetalers. 8Vance zelf komt er in dit scenario sowieso relatief goed uit. De forse geldstromen vanuit UWV lopen nog een aantal jaar door, terwijl UWV en 8Vance mooi weer blijven spelen. Als de 8Vance-software zo grensverleggend goed is als 8Vance beweert, dan is dit niet de beste uitkomst voor ze, maar het geld maakt dan veel goed. Maar ook bij UWV wordt na drie jaar getwijfeld of ze met 8Vance geen kat in de zak hebben gekocht. Hoe dan ook hoeft 8Vance vanwege de data-ellende die ik hier heb beschreven geen claims en rechtszaken met UWV te vrezen zolang UWV weg blijft van Werk.nl. Ik bied mij in dat geval graag als getuige-deskundige voor de verdediging van 8Vance aan. De Sonar-data zijn onbruikbaar. Serie en SubStack Dit is het zesde artikel van de serie die René Veldwijk is gestart over de ict bij het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen), in het bijzonder over een groot ict-project bij het UWV: de vervanging van drie probleemsystemen, waarmee de divisie WERKbedrijf mensen aan vacatures koppelt (Werk.nl, Sonar en WBS), door software van 8Vance (het project BMS – Bemiddelingsservice). Na drie jaar is het nog steeds niet gelukt om deze software-oplossing werkend te krijgen. De vijfde aflevering van deze serie is nog niet gepubliceerd na juridische bezwaren van 8Vance. Veldwijk gaat in op die bezwaren op zijn speciale blog op SubStack. Eerder verschenen in deze serie de afleveringen: 1) UWV is terug met een mega-ict-project 2) Het mega-ict-project van UWV Werkbedrijf 3) Het [nep?] mega-ict-project van UWV WERKbedrijf 4) Een nieuw, uniek ict-dieptepunt bij het UWV

De Europese Commissie is op zondag 2 augustus 2026 begonnen met de handhaving van de regels van de EU AI-wet (AI Act) en de nieuwe transparantie-eisen. In de praktijk betekent dit dat er vanaf nu strenge, wettelijk afdwingbare regels gelden voor het gebruik en de herkenbaarheid van kunstmatige intelligentie binnen de EU. Ze zijn niet alleen geldig maar ook van kracht of anders gezegd ‘in werking’. Bedrijven en overheden kunnen vanaf deze datum officieel gecontroleerd en beboet worden als zij de regels overtreden. Organisaties die ai-systemen ontwikkelen, aanbieden of op de werkvloer gebruiken, dragen nu juridische verantwoordelijkheid. De deadline voor verplichtingen voor ai-systemen met een hoog risico is echter verschoven naar december 2027, zo werd begin mei bekend. In de tijdlijn voor de implementatie van de AI Act is 2 augustus een mijlpaal met het van toepassing worden van veel regels en de handhaving van eerder geldende regels. De meeste impact voor bedrijven komt van de nieuwe transparantie-regels. Die regels gelden voor elk bedrijf dat ai gebruikt, ook als het ai-systeem niet zelf is ontwikkeld. Onlangs publiceerde de Commissie de richtlijnen hiervoor. Stap voor stap De implementatie van de AI Act gaat stapsgewijs. Verwacht wordt dat de belangrijkste stappen over twee jaar helemaal zijn genomen. De AI Act wordt sinds augustus 2024 gefaseerd ingevoerd. Sinds februari 2025 zijn bepaalde ai-praktijken verboden zoals ‘social scoring’. Toen gingen ook verplichtingen gelden voor ai-geletterdheid van medewerkers. Een jaar geleden kwamen daar regels bij voor general-purpose ai-modellen, terwijl ook nationale ‘governance’ structuren van kracht werden. We zetten de belangrijkste zaken die bedrijven in de nieuwe fase van implementatie moeten weten, op een rijtje. Strikte plichten gelden momenteel al voor: • Risicobeheer: systemen met een algemeen doel (zoals grote taalmodellen) moeten voldoen aan strenge EU-eisen rondom auteursrecht en technische documentatie; • Ai-geletterdheid: werkgevers moeten ervoor zorgen dat hun personeel voldoende kennis heeft om veilig en begrijpelijk met ai-tools te werken; • Informatieplicht: bedrijven moeten hun systemen zo inrichten dat de verplichte meldingen en labels automatisch aan de eindgebruiker worden getoond. Kenbaar maken Bepaalde ai-systemen dienen gebruikers kenbaar te maken wanneer ze met ai interageren en wanneer content door ai is gegenereerd of bewerkt. Volgens de nieuwe regels moeten chatbots en andere interactieve ai-systemen gebruikers laten weten dat ze met ai te maken hebben en niet met een mens. Deepfakes (afbeeldingen, video’s of audio die zijn bewerkt of gegenereerd met behulp van ai) moeten worden gelabeld. Door ai gegenereerde of bewerkte content moet ook machineleesbare markeringen bevatten, zodat deze gemakkelijker kan worden gedetecteerd. Applicaties met een beperkt risico hoeven alleen aan de transparantie-regels te voldoen. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) benadrukt dat burgers deze informatie uiterlijk moeten krijgen op het moment van eerste interactie met het ai-systeem of de ai-content. Sven Stevenson, directeur van de Directie Coördinatie Algoritmes (DCA) van de AP, zegt: ‘Chat je met de klantenservice of hoor je een stem namens de huisarts of gemeente antwoorden?  Dan moet duidelijk zijn dat je met een ai-chatbot praat. Of zie je een video waarin een politicus iets schokkends zegt? Is die met ai gemaakt of bewerkt, dan moet dat herkenbaar zijn. Heb je een perfecte match op een dating-app? Als je feitelijk met ai communiceert, moet dat ook duidelijk zijn. Zo kunnen mensen beter beoordelen wat zij zien of horen.’ Handhaving Naast de nieuwe transparantieregels zijn nu ook maatregelen toepasbaar die de innovatie moeten bevorderen. Een belangrijke stap is dat nu de handhaving van veel regels zijn beslag krijgt, zowel nationaal als op niveau van de EU. Die handhaving geldt voor: • general-purpose ai-modellen (GPAI); • strikt verboden ai-praktijken zoals schadelijke systemen; • de eerder genoemde transparantie-regels; • ai-geletterdheid. Alle aanbieders van GPAI-modellen (ook de minder geavanceerde) moeten bepaalde informatie documenteren en deze verstrekken aan bevoegde autoriteiten of downstream-aanbieders. Ze moeten ook een auteursrechtbeleid opstellen en een voldoende gedetailleerde samenvatting publiceren van de inhoud die is gebruikt om hun modellen te trainen. Hiervoor is een vrijwillige tool beschikbaar. Toezicht Het Europese AI Office houdt toezicht over aanbieders van de GPAI-modellen en systemen die zijn geïntegreerd in zeer grote online platforms of zeer grote online zoekmachines. Nationale autoriteiten controleren de andere ai-systemen. In Nederland houdt de AP (samen met andere specifieke markt-toezichthouders) toezicht op Nederlandse bedrijven en overheidsinstanties. Overtreding kan tot pittige boetes leiden. Bij ai met een hoog risico ligt het plafond op 15 miljoen euro of 3 procent van de jaaromzet wereldwijd. Verboden ai-praktijken kunnen tot 35 miljoen euro boete kosten of 7 procent van de totale omzet. Commentaren Veeam Volgens Tim Pfaelzer, general manager bij Veeam Software (data & ai trust), lijken op het eerste gezicht de transparantie-eisen op het gebied van ai-governance en operationele verantwoording eenvoudig te realiseren. In de praktijk blijken ze echter aanzienlijk complexer. ‘Veel organisaties zullen dat ondervinden zodra zij proberen hun ai-toepassingen in lijn te brengen met deze nieuwe eisen,’ zegt hij. ‘Het gaat namelijk niet om het simpelweg afvinken van een compliance-checklist, maar om het fundamenteel herzien van de volledige data-omgeving. Alleen zo kunnen organisaties de audit-trails, het governancebeleid en de solide basis creëren die nodig zijn om ai op schaal verantwoord in te zetten.’ Volgens Pfaelzer is die herziening van de data-omgeving nodig om daadwerkelijk inzicht te krijgen in waar data zich bevinden, hoe deze worden gebruikt en wie er toegang toe heeft. ‘Het proactief inrichten van transparantie, governance-kaders en strategieën voor weerbaarheid is daarbij essentieel. Zo wordt gewaarborgd dat de data waarop ai draait veilig, beheerd, beschikbaar en herstelbaar zijn. Uiteindelijk zijn ai-uitkomsten immers slechts zo betrouwbaar als de data waarop zij zijn gebaseerd.’ Bruegel Volgens Mario Mariniello, fellow bij de denktank Bruegel, is de AI Act opgezet als een traditionele ex-ante regulering ter bevordering van de veiligheid. Ai-systemen moeten vóór hun uitrol voldoen aan bepaalde vereisten. Probleem is echter dat ze in ongewisse omgevingen werken en acties ondernemen die bij de ontwikkeling van hun code niet te voorzien waren. Ai-systemen, met name die zijn gebaseerd op de eerder genoemde GPAI-modellen, zijn geen statische producten. Bij een onvoorziene of ongecontroleerde verandering in use cases kunnen systemen die als laag risico zijn gekwalificeerd, ineens in de categorie hoog risico vallen. Commvault Commvault (cyberbeveiliging) ziet dat de recente ai-incidenten bij Anthropic Claude en OpenAI het belang van de EU AI-wet benadrukken. De voorvallen laten zien hoe snel nieuwe technologie tot onverwachte veiligheids- en privacyrisico’s kan leiden. Honderden gebruikers ontdekten dat hun gedeelde chats met de chatbot Claude vindbaar waren via zoekmachines. OpenAI meldde dat een ai-agent niet alleen Hugging Face had gecompromitteerd, maar ook andere externe diensten. Het zijn recente voorbeelden van hoe ai beveiligingslekken kan creëren en gegevens in gevaar kan brengen. Volgens Commvault is het verstandig om nu te beoordelen welke verplichtingen uit de AI Act van toepassing zijn en of de bestaande governance daarop is ingericht. ‘Het beveiligingsmodel moet zich net zo snel moet ontwikkelen als de ai-toepassingen binnen de organisatie.’ De recente incidenten maken duidelijk dat organisaties niet langer kunnen uitgaan van de veronderstelling dat autonome ai-systemen altijd functioneren zoals bedoeld. De belangrijkste les is dat vertrouwen in ai nooit vanzelfsprekend mag zijn. Het moet voortdurend worden getoetst, aldus Commvault. HarfangLab Anouck Teiller, deputy ceo bij HarfangLab, ziet in de laatste update van de AI Act een belangrijke stap richting een betere balans tussen innovatie en veiligheid in Europa. ‘Nu ai steeds dieper wordt geïntegreerd in bedrijfsprocessen, is het niet langer voldoende om alleen te kijken naar wat een ai-systeem kan. Organisaties moeten ook kunnen uitleggen hoe ai wordt gebruikt, welke risico’s ermee gepaard gaan en waar menselijk toezicht plaatsvindt. Dat niveau van transparantie is essentieel om vertrouwen in ai op te bouwen.’ Volgens Teiller benadrukt de AI-wet dat organisaties niet alleen verantwoordelijkheid dragen voor de inzet van ai, maar ook voor het zorgvuldig integreren van ai in bestaande processen en het transparant en verantwoord beheren van deze systemen. Uiteindelijk draait betrouwbare ai om sterke governance, inzicht in hoe ai-modellen worden gebruikt en blijvend menselijk toezicht. OutSystems Volgens Luis Blando, chief product & technology officer bij OutSystems, verschuift met de AI Act de aandacht van ai bouwen naar ai beheersen. ‘Toch ontbreekt bij bijna twee derde van de organisaties nog altijd een centrale aanpak voor ai-governance,’ zegt hij. Een belangrijke oorzaak is dat het voldoen aan governance-eisen net zo afhankelijk is van de onderliggende it-architectuur als van beleid. ‘Tegelijkertijd proberen veel organisaties ai-oplossingen te bouwen op legacy-systemen die nooit zijn ontworpen om de zichtbaarheid, traceerbaarheid en controleerbaarheid te bieden die de AI Act vraagt. Governance kan daarom niet achteraf als extra laag worden toegevoegd. Het moet vanaf het begin onderdeel zijn van de architectuur, zodat organisaties ai-systemen centraal kunnen beheren, monitoren en orkestreren, ook wanneer deze op grote schaal worden ingezet.’

OPINIE – Iedereen voelt intuïtief aan dat onze afhankelijkheid van Amerikaanse technologie een risico vormt. Maar is dat wel zo? Het The Hague Centre for Strategic Studies maakte een raamwerk om de risico’s van zogeheten chokepoints meetbaar te maken – waarbij een chokepoint staat omschreven als een economische afhankelijkheid die tegen een land is te activeren voor economische of politieke chantage. Hierdoor geïnspireerd stellen we drie vragen rond het activeren van chokepoints door de VS: kunnen ze het, willen ze het en doen ze het ook? Over de auteur: Marcel van Kooten studeerde internationale betrekkingen en is consultant informatiestrategie bij Highberg. Kunnen ze het? ★★★★★ Kunnen de VS levering van it door een leverancier stoppen? Het antwoord luidt: ja dat kan bijvoorbeeld op basis van de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Per geval zal Nederland op het niveau van kritische infrastructuur en organisaties op het niveau van hun kritische bedrijfsprocessen moeten beoordelen hoe potentieel gevaarlijk een afhankelijkheid is, bijvoorbeeld omdat er geen alternatieven (meer) bestaan. Willen ze het? ★★★★★ Is er rivaliteit rond als kritisch beschouwde hulpbronnen? Wat is het beleid, nu en in de toekomst, van de VS in de relatie tot Nederland en de EU? Als het gaat om hulpbronnen, dan heeft Nederland in ieder geval tijdelijk een aparte positie in de toeleveringsketen van ai. Dit blijkt uit de deelname van Nederland aan het Pax Silica-initiatief. Vanuit EU-beleid is dat opvallend. Deelname aan het Amerikaanse Pax Silica heeft ongetwijfeld een rationeel verdedigbaar argument. Maar dat de VS voor dit deel van de AI-keten van Nederland afhankelijk zijn, leidt ongetwijfeld tot druk. Diverse Amerikaanse strategieën op verschillende niveaus wijzen op een streven naar technologische, economische en militaire dominantie: de National Security Strategy (NSS), het Pax Silica-initiatief, de executive order over ai (juli 2025), de militaire ai-strategie van 2026 en de Cyber Strategy van 2026. Conform de NSS steunen de VS eurosceptische (extreemrechtse) bewegingen ter ondermijning van de EU, in lijn met de politiek van Rusland, onder andere via desinformatie. Maar stel dat we de kwestie van haar deels ideologische lading ontdoen: wat zien we dan? Amerika wil zich kunnen richten op China, een beweging die al is ingezet onder het presidentschap van Obama. Daarbij horen níét een machtig, eensgezind en concurrerend Europa dat het Amerikaanse bedrijven lastig maakt als normerende supermacht, een conflict met Rusland en een conflict tussen Europa en Rusland. Daarbij horen wél een relatieve verzwakking van Europa, een ‘normalisering’ van de relatie met Rusland en inschikkelijkheid van Europa tegenover Rusland. Dat gaat ten koste van Europese soevereiniteit en opent de weg naar verdere Europese ondermijning door Rusland. Het gedrag van de VS ten opzichte van Oekraïne is in zekere zin een potentiële voorafschaduwing van wat voor heel Europa in het verschiet ligt. Afpersing, zoals bijvoorbeeld in de zaak Groenland met een beroep op de IEEPA. En het uitoefenen van druk voor concessies aan Rusland, zoals bijvoorbeeld al gebeurde bij onderhandelingen over steun aan Oekraïne. Dit laatste kan zeer problematisch worden als Rusland zijn imperialistische agenda ook tegen andere delen van de voormalige Sovjet-Unie gaat uitvoeren. Het belang van Amerikaanse technologiebedrijven is een factor op zich. Deze bedrijven hebben een eigenstandig belang om Europa te beïnvloeden op het vlak van marktregulering en normering. Zij zullen daarbij steun hebben van de Amerikaanse overheid, gelet op het gezamenlijke belang dat blijkt uit de eerder genoemde strategieën. Economische en politieke rivaliteit tussen de VS en de EU is verbonden aan Amerikaans beleid en staat voor het grootste deel los van wat Nederland of de EU doet. Het is ook niet verbonden aan de persoon Donald Trump. Kijkend naar de toekomst geldt dat hij niet de start maar het product van een ontwikkeling is. Beoogd opvolger J.D. Vance, de huidige vicepresident, loopt voorop in het willen afbreken van de EU. Daarbij geldt dat de vooruitzichten op een meer liberale democratische regering met een mogelijk mildere houding tegenover Europa op termijn niet gunstig lijken te zijn. Doen ze het? ★★★★☆ Hebben de VS een historie van interventies of het dreigen daarmee? Zijn de kosten van interventie hoog? De Amerikaanse insider Edward Fishman geeft inzicht in de grote variatie aan chokepoints die zijn en worden gebruikt. Een voorbeeld dicht bij de EU is chantage van Oekraïne om wapens van Amerikaanse bedrijven te mogen kopen in ruil voor het inleveren van grondstoffen. Een voorbeeld voor de EU als geheel is de inzet van handelstarieven, mede als poging om Europese digitale en groene regelgeving te dwarsbomen en politieke steun voor internationaal beleid af te dwingen. Een voorbeeld met betrokkenheid van Nederland betrof de dreiging met sancties in de kwestie-Groenland. Het blokkeren van het Microsoft-account van het ICC was een primeur voor het doen stoppen van leveringen door een bedrijf. Een illustratie van escalatie voor dit type sancties is het dreigen door de VS met opschorting van alle commerciële transacties met Spanje nadat dit land een beroep deed op het internationaal recht in de kwestie-Iran. Recent nog uitte de VS een ongespecificeerd dreigement na de weigering van NAVO-lidstaten militaire steun te verlenen in de oorlog tegen Iran: ‘als je ons niet helpt, zullen we dat onthouden. Denk daaraan, over een paar maanden. Mijn woorden hebben een betekenis, vergeet dat niet. We kunnen dit niet vergeten.’ Kosten van chantage kunnen hoog zijn als deze leidt tot represailles door de EU, maar kunnen bij een gerichte en beperkte actie wel degelijk laag blijven. In dat licht bezien is het categorisch blokkeren van levering door bijvoorbeeld Microsoft minder waarschijnlijk, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het blokkeren van levering van btw-software aan de Belastingdienst, of het blokkeren van levering door Solvinity voor DigiD. Conclusie Chantage van de VS jegens Nederland en de EU is gemeengoed. Voor het stoppen van leveringen is er na de zaak van het ICC sprake van een zekere mate van escalatie door dreigementen. Het is aan bestuurders om in deze tijd van steeds verder oplopende internationale spanning invulling te geven aan hun verantwoordelijkheid tegenover de samenleving, door bestaande chokepoints te verwijderen en geen nieuwe te creëren. Als de impact van een onderbroken levering groot is, geldt bij twijfel: niet inhalen. Marcel van Kooten studeerde internationale betrekkingen en is consultant informatiestrategie bij Highberg. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #5.