computable

Interview | Kurt Rommens, Google Benelux De adoptie van artificiële intelligentie in de publieke sector komt op gang, zij het versnipperd. Dat zegt Kurt Rommens, head of government & public sector Benelux bij Google Cloud. ‘We zien te vaak dat de discussie gaat over de infrastructuur, die veilig en soeverein moet zijn. Allemaal correct, maar daarmee alleen krijg je geen waarde.’We spraken Kurt Rommens naar aanleiding van Google Cloud AI Live- event in Zaandam over onderwerpen als ai, hybride cloud en soevereiniteit. Volgens het Google-hoofd publieke sector groeit de belangstelling voor ai bij overheden, zorginstellingen en onderwijsorganisaties snel. Tegelijk verschilt de maturiteit sterk tussen organisaties en landen. Nederland en België bevinden zich volgens Rommens ongeveer in dezelfde fase. In beide landen bestaan tal van proefprojecten en taskforces, maar een grootschalige uitrol blijft voorlopig beperkt. ‘In Luxemburg is dat iets beter, omdat daar een push is vanuit de overheid die expliciet investeert in ai en start-ups.’ Toch is de potentiële impact groot. Volgens door Google aangehaald studiewerk kan ai-adoptie in de Belgische publieke sector ongeveer vier miljard euro extra waarde per jaar creëren. ‘Als je dan weet dat onze overheid nu ook weer zeven miljard op zoek is, dan denk ik: laat het dat eerst optimaliseren en efficiënter maken’, zegt hij. Adoptie Kurt Rommens, head of government & public sector Benelux bij Google Cloud. Binnen de verschillende domeinen ziet Google duidelijke verschillen. In de zorg is de nood het hoogst en daardoor ook de adoptie. Ai helpt er vandaag al bij personeelsplanning, administratieve taken en medische ondersteuning. ‘Een planning die soms weken duurde, is nu met ai op twee minuten rond’, stelt hij.Daarnaast verwijst hij naar toepassingen bij AZ Delta, UZ Leuven en het Prinses Máxima Centrum in Nederland. In dat laatste centrum werd een bibliotheek met miljoenen medische publicaties via ai ontsloten, zodat artsen tijdens overlegmomenten sneller tot relevante inzichten komen. ‘Daarvoor hadden ze de board, dan twee weken onderzoek en dan terug een board. Nu doen ze dat in één sessie.’Ook in het onderwijs groeit de interesse. Rommens verwijst naar de universiteiten van Groningen en Hasselt, die met Google Workspace werken, naar onderzoek met Google-technologie aan KU Leuven en naar de VUB, die logistieke SAP-processen op Google Cloud laat draaien om data met ai-inzichten te verrijken.Volgens Rommens zijn het uiteindelijk de instellingen zelf die het tempo bepalen, en gaat het niet zozeer om verschillen tussen landen. ‘De ene instelling is de andere niet, en de ene gaat wat sneller.’ De grootste rem zit daarbij volgens hem niet altijd in de technologie, maar in het veranderingsproces. Verkeerd Het debat over digitale soevereiniteit is de voorbije maanden alleen maar belangrijker geworden. Toch vindt Rommens dat de discussie vaak verkeerd begint. ‘Waar wij willen inspelen is de waardecreatie. Wat kan ai gaan betekenen? En dan is er die andere vraag: kunnen we die innovatie op een soevereine, veilige manier doen landen?’ Een partij als Google benadrukt de waarde van ai. ‘We zien al te vaak dat de discussie gaat over de infrastructuur, die veilig en soeverein moet zijn. Allemaal correct, maar daar alleen krijg je geen waarde mee.’ Tegelijk erkent hij dat beide discussies – infrastructuur en soevereiniteit – niet los van elkaar staan. ‘Als je dat eerste niet goed hebt, wordt het heel moeilijk om die waarde te bereiken. Dus het hangt wel aan elkaar.’ Voor Google betekent digitale soevereiniteit bovendien niet voor elke organisatie hetzelfde. Voor de ene overheid draait het vooral om de plaats waar data wordt opgeslagen, voor de andere om wie toegang kan krijgen, wie de infrastructuur beheert of hoe snel men naar een andere leverancier kan overstappen.Ook de politieke context speelt mee. Rommens erkent dat het soevereiniteitsvraagstuk wel sterker op de voorgrond is gekomen door geopolitieke spanningen en de houding van de regering-Trump. Volgens hem is de discussie over digitale soevereiniteit vandaag met name in Nederland gevoeliger dan enkele jaren geleden. ‘Daar speelt het soevereine sentiment meer op’, stelt Rommens vast. Hybride model Google verwacht niet dat overheden volledig voor publieke cloud of volledig voor eigen infrastructuur zullen kiezen. ‘Het zal een hybride model zijn, afhankelijk van de noden die men heeft.’ Om daarop in te spelen, biedt Google verschillende niveaus van soevereiniteit aan. De eerste variant bestaat uit de publieke cloud met aanvullende controles. Klanten kunnen bijvoorbeeld zelf hun encryptiesleutels beheren of bepalen wanneer Google-medewerkers bij een supportvraag toegang krijgen. Voor organisaties met strengere eisen werkt Google onder meer met lokaal beheerde, Europese cloudomgevingen. Rommens verwijst naar de samenwerking met Thales in Frankrijk, waarbij de omgeving onder Franse wetgeving draait en door Franse medewerkers wordt beheerd. ‘Google heeft als Amerikaans bedrijf geen enkel contact inzake operaties, omdat die volledig onder Franse wetgeving vallen.’ Een derde model is een volledig geïsoleerde, zogenoemde air-gapped omgeving. Die kan in het eigen datacenter van een klant draaien en hoeft niet met Google Cloud verbonden te zijn. Dit model richt zich vooral op defensie, inlichtingendiensten en andere organisaties met uiterst gevoelige data. Omdat dit model vooral bedoeld is voor zeer gevoelige workloads, is het technologische aanbod beperkter dan in de publieke cloud. De omgeving beschikt volgens Rommens wel over ingebouwde AI-mogelijkheden. Volgens Rommens bestaat er geen oplossing die alle risico’s uitsluit. ‘Er bestaat geen zero risk, laat dat ook duidelijk zijn.’ Wel moeten klanten volgens hem de technologie, controlemaatregelen en restrisico’s feitelijk kunnen beoordelen, samen met hun juridische diensten en data protection officers. Concurrenten Opvallend is dat Google Europese cloudinitiatieven niet uitsluitend of zozeer als concurrenten beschouwt. Volgens Rommens kunnen platformen zoals StackIT juist een aanvulling vormen op het eigen aanbod. ‘Wij vinden het goed dat er nu Europese alternatieven zijn. Wij zien hen inderdaad als een partner.’ Hij verwijst naar Europese partijen die een soevereine werkplek aanbieden op basis van Google-technologie, maar de dienstverlening zelf beheren. Volgens Google creëert dat extra mogelijkheden voor klanten die lokale operationele controle willen combineren met technologie van een wereldwijde hyperscaler. ‘Het is een verrijking van ons portfolio en het beantwoordt aan de noden van Europa’, stelt Rommens. Tegelijk waarschuwt hij ervoor om Amerikaanse technologie volledig uit te sluiten. ‘Ik denk dat het niet wijs zou zijn van Europa om Amerikaanse technologie volledig te negeren.’ Volgens hem zal de Europese cloudmarkt de komende jaren steeds meer bestaan uit samenwerkingen tussen hyperscalers en lokale aanbieders. Daarbij kunnen Europese partners extra garanties rond juridische controle, beheer en continuïteit bieden, terwijl ze tegelijk gebruikmaken van technologie die wereldwijd wordt ontwikkeld. Volgens Rommens ligt het antwoord daarom niet in één dominant cloudmodel, maar in keuzevrijheid. ‘We hebben altijd oplossingen gebouwd samen met Europa.’

Microsoft en zijn partnerkanaal gaan bij hun klanten de komende maanden sterk aansturen op daadwerkelijke groei van het ai-gebruik en alles wat daarvoor nodig is. Bij contractverlengingen zullen zij afnemers verleiden tot een grotere ai-adoptie, workload-uitbreiding en meer cloudconsumptie. De onderhandelingsdynamiek rondom Microsoft-contracten staat voor sterke veranderingen, stellen Martijn Meekel en Kevin Pastor, beiden managing partner bij Be Sharp Experts. Het licentie-adviesbureau ziet de contractonderhandelingen er in het ai-tijdperk zeker niet gemakkelijker op worden. Ai moet voor Microsoft dé melkkoe worden. Aan de klantzijde is goed beheer van ai nodig om te voorkomen dat de kosten niet door het dak gaan. Als je te veel licenties hebt, krijg je niet meer zoals vroeger daarvan een melding. Het geven van instructies aan een ai-bot vereist niet alleen een gebruikerslicentie, maar ook voor de consumptie in de vorm van credits betaal je. Vaak is moeilijk in te schatten hoeveel een ai-bot moet doen om tot het gewenste resultaat te komen. Ook het terugpraten van de bot kost credits. Het aan het werk zetten van een ai-assistent is nog te overzien. Moeilijker wordt het met ai-agenten die zelfstandig werken en niet meer aan een gebruiker zijn gekoppeld. Naast Copilot Chat (voor vragen, het maken van content en samenvattingen binnen Microsoft 365) en Copilot Cowork (voor het uitvoeren van langlopende taken in meerdere stappen in M365) is er nu ook Microsoft Scout, een autopilot die lokaal als desktop-app werkt of binnen M365 E7. Ai duwt kosten verder omhoog Om het gebruik van deze nieuwe enterprise-suite voor het ai-tijdperk aan te zwengelen, geeft Microsoft op E7 percentueel de grootste kortingen. Klanten met een E5-bundel worden ontmoedigd bij zo’n variant te blijven. Meer agressief worden klanten naar duurdere bundels met ‘veel’ ai gepusht. Over de hele linie heeft Microsoft de prijzen afgelopen juli verhoogd. Volgens Martijn Meekel zijn de onderhandelingen over verlengingen moeilijker geworden. Resellers gaan organisaties met minder dan 2.400 werkplekken bedienen. Microsoft doet zelf alleen nog de hele groten. Veel korting wordt niet meer gegeven. De volumekortingen krimpen. Aan het begin van een nieuwe contractperiode zijn de kortingen relatief het hoogst, ook om klanten snel te laten innoveren en het gebruik te stimuleren. Elk jaar worden die kortingen minder. Bij een nieuwe verlenging herhaalt zich dit patroon. Als de klant eenmaal vastzit aan ai, is er weinig prikkel meer nodig. De komende maanden richt de verkoopinspanning van Microsoft zich vooral op de introductie van nieuwe ai-oplossingen, uitbreiding van het aantal gebruikers en meer adoptie binnen bestaande klantomgevingen. De nadruk ligt op de promotie van Microsoft 365 Copilot, Copilot Chat, Azure ai Services en Microsoft Fabric. Partners die het gebruik bij klanten weten aan te zwengelen, worden beter beloond dan partners die uitsluitend softwarelicenties verkopen. Microsoft heeft er alle belang bij dat klanten ai structureel integreren in hun dagelijkse bedrijfsvoering. Roadmap Kevin Pastor ziet ai steeds vaker onderdeel worden van commerciële gesprekken, roadmapdiscussies en contractverlengingen. Azure-consumptie blijft het fundament onder Microsofts strategie. De laatste kwartaalcijfers lieten zien dat Azure enorm snel groeit en Microsofts financiële motor is. Microsoft blijft nadrukkelijk sturen op Azure-consumptie, Marketplace-omzet, Azure ai Services, dataplatformen, cloudmigraties en langlopende Azure-commitments. De relatie tussen ai en Azure wordt daarbij steeds sterker. Vrijwel iedere ai-oplossing binnen het Microsoft-portfolio genereert aanvullende consumptie van cloudcapaciteit, opslag, dataverwerking en ai-services. Een ai-initiatief reikt vaak verder dan Copilot alleen en kan leiden tot aanvullende investeringen in dataplatformen, integraties, governance en Azure-consumptie. Ai kost doorgaans veel meer dan alleen de software. Als je begint met een klein ai-project, ga je ongemerkt veel meer data opslaan en clouddiensten gebruiken. Hierdoor lopen de totale kosten snel op. Kijk daarom niet alleen naar de prijs van de ai-software zelf. Let ook goed op de kosten voor de cloud (zoals Azure), de dataopslag en de regels voor het beheer ervan. Meekel noemt als voorbeeld een organisatie die vijfhonderd Copilot-licenties aanschafte. ‘Vervolgens groeide de Azure-opslag met dertig procent, werd Purview ingericht voor governance en ontstond behoefte aan ai Foundry. De totale investering bleek uiteindelijk drie keer hoger dan alleen de Copilot-licenties.’ Meekel onderstreept dat investeringen in ai niet per se verkeerd hoeven uit te pakken. Voor organisaties met een duidelijke ai-roadmap en goede governance kan deze investering juist veel rendement opleveren. Het probleem ontstaat wanneer technologie de strategie gaat bepalen in plaats van andersom. Grip op ai-kosten en contracten Bedrijven moeten dus goed nadenken voordat ze geld uitgeven aan ai. Ze moeten niet alleen naar de techniek kijken, maar naar het totale plaatje. Dat betekent dat ze vooraf moeten checken wat het betekent voor: Extra kosten voor opslag in de cloud; Regels over wie de software mag gebruiken; Veiligheid van de bedrijfsgegevens; Contracten waar ze voor langere tijd aan vastzitten. Veel organisaties nemen onder tijdsdruk grote Microsoft-beslissingen zonder de risico’s en totale kosten te kennen. Hierdoor spelen ze de leverancier in de kaart, in plaats van hun eigen organisatiedoelen te behalen. De kwestie is niet langer uitsluitend welke technologie beschikbaar is. De vraag wordt steeds vaker: Welke workloads leveren daadwerkelijk bedrijfswaarde? Welke ai-oplossingen worden daadwerkelijk gebruikt? Welke Azure-commitments zijn realistisch? Welke contractuele verplichtingen beperken toekomstige flexibiliteit? Welke investeringen worden gedreven door bedrijfsbehoeften en welke door strategieën van de leverancier? Dat onderscheid wordt steeds belangrijker naarmate softwareleveranciers overstappen op modellen die gebaseerd zijn op consumptie, gebruik en adoptie. Juist daardoor verschuift de uitdaging van licentiebeheer steeds vaker naar het beheersen van gebruik, governance en langetermijnverplichtingen binnen het cloud-ecosysteem. LicentieWatch is een rubriek over licenties, tarieven, abonnementen en andere afrekenmodellen voor ict-diensten, hard- en software. Tips, vragen of opmerkingen? Mail ons op redactie@computable.nl.

Vind je route naar een weerbare kritieke omgeving op Cybersec Netherlands 2026Wanneer een cyberaanval een fabriek, brug, kerncentrale of andere operationele technologie (ot)-omgeving raakt, gaat het al snel over meer dan data en systemen. Dan staat ook fysieke veilgheid op het spel. Hoe beheers je die risico’s? Op Cybersec Netherlands vind je antwoorden als je onderstaande route volgt langs workshops en stands. Moderne ot-omgevingen worden steeds sterker verbonden met it-netwerken, cloudplatformen, externe leveranciers en remote beheeroplossingen. Daardoor groeit het aanvalsoppervlak, terwijl systemen vaak niet zomaar kunnen worden stilgelegd, vervangen of gepatcht.Wie op 9 en/of 10 september naar Cybersec Netherlands 2026 in Jaarbeurs Utrecht gaat, kan die uitdaging vanuit verschillende invalshoeken bekijken: van netwerkisolatie en segmentatie tot supply-chain security, toegangsbeheer en monitoring. Samen vormen ze een route naar de vraag die er uiteindelijk toe doet: hoe maak je kritieke infrastructuur weerbaarder zonder de operatie zelf in gevaar te brengen?Kom naar Cybersec Netherlands 2026!Wil je zelf ontdekken hoe je jouw collega’s weerbaarder maakt?Registreer je voor Cybersec Netherlands 2026 op 9 en 10 september 2026 in Jaarbeurs Utrecht.Gebruik deze route als startpunt voor je bezoek.👉🏼 Registreer je gratis.Security mag de operatie niet brekenIn een klassieke it-omgeving kun je een kwetsbaar systeem vaak patchen, vervangen of tijdelijk offline halen. Bij ot-security ligt dat anders. Een systeem kan onderdeel zijn van een productieproces, laboratorium of andere kritieke omgeving die permanent beschikbaar moet blijven.Beveiligen betekent hier daarom niet simpelweg zo veel mogelijk maatregelen implementeren. Het draait om de balans tussen vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid. Vooral die laatste is in kritieke omgevingen een voorwaarde voor de bedrijfsvoering. De centrale vraag is dan ook niet hoe je een omgeving maximaal dichtzet, maar hoe je de weerbaarheid verhoogt zonder de continuïteit in gevaar te brengen.Stap 1: breng eerst in kaart wat je moet beschermenIedere ot-securitystrategie begint met de vraag welke assets, installaties en verbindingen eigenlijk onderdeel uitmaken van de operationele omgeving. Een logische eerste stop is de sessie ‘Securing critical infrastructures through open-source network isolation’ (10 september van 15.30 tot 16.00 uur in Tech Theatre 6). Rogier Spoor, productmanager bij Surf, kijkt daarin naar de bescherming van kritieke infrastructuur vanuit netwerkisolatie. Encryptie, identity federation en open-source tooling worden gecombineerd om onder meer operationele technologie (ot) en onderzoeksinfrastructuur af te schermen van publieke netwerken en externe dreigingen. Dat brengt de discussie terug naar de fundamentele securityvraag van welke verbindingen een kritieke omgeving eigenlijk nodig heeft.Armis Security Netherlands sluit daar goed op aan (stand 11.C082). De organisatie richt zich op asset intelligence en het inzichtelijk maken van apparaten, systemen en hun onderlinge risico’s. Voordat je beveiligingsmaatregelen kunt bepalen, moet je immers weten wat er daadwerkelijk in de omgeving aanwezig is en hoe onderdelen met elkaar verbonden zijn.Wat levert deze stop op?Een scherper beeld van de kritieke infrastructuur die je moet beschermen en van verbindingen die noodzakelijk zijn versus verbindingen die vooral extra risico opleveren.Stap 2: maak van netwerkisolatie geen eilandOt-omgevingen volledig isoleren klinkt aantrekkelijk, maar in de praktijk moeten productieomgevingen communiceren met leveranciers, engineers en onderhoudspartijen. Het gaat daarom niet alleen om of een netwerk is afgeschermd, maar vooral om hoe verkeer tussen verschillende omgevingen wordt gecontroleerd.Compumatica secure networks past hier goed bij (stand 11.C024). De organisatie richt zich op netwerkbeveiliging en beveiligde communicatie en biedt daarmee een praktische invalshoek op de vraag hoe noodzakelijke verbindingen beschikbaar blijven zonder de operationele omgeving onnodig bloot te stellen.De sessie ‘Maximale uptime in een zero trust wereld: hoe balanceer je tussen cybersecurity en efficiënte service’ (9 en 10 september, 10.15 – 10.45 uur, OT Security Dome 1) sluit hier direct op aan. Stefan van Dooren, productmanager bij IXON Cloud, schetst de spanning tussen het beperken van externe verbindingen en het beschikbaar houden van toegang voor machinebouwers en onderhoudspartners. Zero trust betekent in een ot-omgeving niet dat alle externe verbindingen worden geblokkeerd, maar dat toegang gerechtvaardigd en gecontroleerd wordt ingericht.Wat levert deze stop op?Een concreter beeld van hoe je kritieke systemen kunt isoleren zonder ze onbereikbaar te maken voor de mensen en systemen die ze nodig hebben.Stap 3: kijk ook buiten je eigen netwerkEen goed beveiligde ot-omgeving staat niet op zichzelf. Leveranciers van machines, industriële software, onderhoud en remote support maken tegenwoordig onderdeel uit van dezelfde digitale keten. Een leverancier met toegang tot een kritieke omgeving kan daarmee een aanvalspad vormen dat buiten de directe controle van de organisatie ligt.L2P sluit aan bij dit deel van de route (stand 11.C018). De organisatie richt zich op informatiebeveiliging, risicomanagement en compliance en benadert security daarmee ook als een kwestie van governance en aantoonbare beheersing.De sessie ‘Chain resilience in practice: making cybersecurity work for SMEs’ (9 september, 13.55 – 14.15 uur, Mainstage) sluit hierop aan. Anne Visser, senior programmamanager cybersecurity- en weerbaarheid bij Security Delta (HSD), kijkt naar cyberweerbaarheid vanuit het perspectief van organisaties die onderdeel zijn van complexe ketens. Leveranciers, serviceproviders en technologiepartners zijn geen losse schakels. De beveiliging van de ene organisatie heeft direct invloed op de weerbaarheid van andere partijen.Wat levert deze stop op?Een bredere kijk op cyberrisico, want niet alleen de eigen systemen tellen mee, maar ook de leveranciers, technologie en verbindingen waarvan de continuïteit afhankelijk is.Stap 4: houd toegang tot kritieke systemen onder controleEen kritieke omgeving kan nog zo goed zijn gesegmenteerd, uiteindelijk moeten mensen en externe partijen er toegang toe hebben. Juist in ot-omgevingen is remote access vaak noodzakelijk voor machinebouwers, integrators en onderhoudspartijen. Daardoor is toegangsbeheer een van de belangrijkste ot-securityvraagstukken.De sessie ‘Identity at the core: building cyber resilience for 2026 and beyond’ (9 september, 10.15 – 10.45 uur, Masterclass theater 4) sluit hierop aan. Vivin Sathyan, chief technology evangelist bij ManageEngine, benadert identity als een belangrijk onderdeel van de security perimeter. De vraag is niet alleen wie toegang heeft, maar wat er gebeurt wanneer een aanvaller met gestolen inloggegevens, te ruime rechten of via een onbeheerd endpoint toegang krijgt.Uniqkey sluit hier als exposant goed op aan (stand 11.C041). De organisatie richt zich op password- en access management en biedt inzicht in toegangen, het beheren van rechten en het snel intrekken daarvan. Daarmee raakt Uniqkey aan het praktische vraagstuk achter least privilege: wie krijgt toegang tot welke systemen en wanneer moet die toegang weer verdwijnen?Wat levert deze stop op?Meer grip op de digitale voordeur van de kritieke omgeving, want wie heeft toegang, waarom en hoe snel kun je die toegang weer intrekken?Stap 5: bewijs dat de beveiliging ook in de praktijk werktUiteindelijk komt iedere securitystrategie uit bij dezelfde ongemakkelijke vraag: werkt het ook? Een architectuur kan er op papier uitstekend uitzien, maar wat gebeurt er wanneer een aanvaller daadwerkelijk probeert binnen te komen? En hoe snel merkt de organisatie dat er iets misgaat?Monitoring en periodiek testen zijn daarom noodzakelijk. Kritieke omgevingen veranderen voortdurend. Nieuwe PLC’s, HMI’s, sensoren en industriële verbindingen veranderen de ot-omgeving continu, waardoor periodieke validatie essentieel blijft. Een beveiligingsmaatregel die vandaag effectief is, kan daardoor morgen minder effectief zijn.De sessie ‘Live risk, real security: bridging the gap between SecOps and GRC’ (10 september, 11.00 – 11.30 uur, Masterclass theater 2) sluit hierop aan. Berry Rijnbeek en Diederik Schouten, senior security solutions engineers bij Rapid7, laten zien hoe security operations en governance, risk en compliance dichter bij elkaar kunnen worden gebracht. Door actuele dreigingsinformatie te koppelen aan assets, exposure en security controls ontstaat een continu beeld van risico’s en van de vraag of beveiligingsmaatregelen daadwerkelijk effectief zijn.Ook Fox-IT sluit goed aan bij deze laatste stap van de route  (stand 11.E037). Met expertise in cybersecurity, incident response en onderzoek naar digitale aanvallen biedt de organisatie een praktische aanvulling. Daarbij gaat het niet alleen om de vraag welke maatregelen nodig zijn, maar ook om wat er gebeurt wanneer die maatregelen worden omzeild of tekortschieten.Wat levert deze stop op?Een praktische manier om van ‘we hebben beveiliging ingericht’ naar ‘we weten dat onze kritieke omgeving daadwerkelijk weerbaar is’ te komen.Weerbaarheid zonder stilstandWie deze route volgt, ziet dat ot-security veel verder gaat dan het beveiligen van industriële netwerken. Het begint met inzicht in de ot-omgeving en de verbindingen met it, leveranciers en externe partijen. Daarna volgen netwerkisolatie, veilige verbindingen tussen it en ot, supply-chain security en gecontroleerde toegang. Monitoring en toetsing maken de cirkel rond.Cyberweerbaarheid betekent uiteindelijk niet dat er nooit iets misgaat. Het betekent dat een organisatie een aanval waar mogelijk kan voorkomen, snel kan detecteren wanneer dat niet lukt en de impact op kritieke processen beheersbaar kan houden.Kom naar Cybersec Netherlands 2026!Wil je zelf ontdekken hoe je jouw collega’s weerbaarder maakt?Registreer je voor Cybersec Netherlands 2026 op 9 en 10 september 2026 in Jaarbeurs Utrecht.Gebruik deze route als startpunt voor je bezoek.👉🏼 Registreer je gratis.

Iedere organisatie heeft een crisisplan voor een cyberincident. Draaiboeken liggen klaar, crisisteams worden geactiveerd en technische specialisten weten welke stappen ze moeten zetten zodra het alarm afgaat. Maar vrijwel geen enkele organisatie bereidt de persoon voor die tijdens zo’n crisis de belangrijkste beslissingen moet nemen: de ciso. De organisatie heeft een crisisplan’, zegt Ashish Shrestha, ‘maar niemand bereidt de leider voor die uiteindelijk de verantwoordelijkheid draagt.’ Voormalig groeps-ciso van Jaguar Land Rover Shrestha stond aan het roer tijdens een van de meest spraakmakende cybercrises van de afgelopen jaren.Ashish Shrestha op Cybersec Netherlands 2026Tijdens Cybersec Netherlands 2026 verzorgt Ashish Shrestha de keynote over de menselijke kant van cyberleiderschap: When the alarm sounds: the call no leader wants – The human side of being a CISO (based on true events). Daarnaast neemt hij deel aan een paneldiscussie over de mentale belastbaarheid van ciso’s en de vraag hoe organisaties hun cyberleiders beter kunnen ondersteunen tijdens en na een crisis.Ontdek de nieuwste ontwikkelingen in cybersecurity tijdens Cybersec Netherlands op 9 en 10 september 2026 in Jaarbeurs Utrecht. Laat je inspireren door experts, praktijkcases en innovatieve oplossingen.👉🏼 Registreer je gratis!Het is een uitspraak die de kern vormt van zijn verhaal. Wie hem spreekt, merkt al snel dat hij nauwelijks over technologie begint. Natuurlijk, hij werkte bijna twintig jaar in de internationale cybersecuritywereld en bekleedde sleutelposities bij onder meer Shell en Jaguar Land Rover. Tegenwoordig is hij ceo en medeoprichter van Zyn Global. Maar als Shrestha terugkijkt op zijn carrière, spreekt hij liever over mensen dan over systemen. ‘Cybersecurity is niet langer uitsluitend een technologievraagstuk’, zegt hij. ‘Het is steeds vaker een vraagstuk van besluitvorming met diep menselijke gevolgen.’Juist hij zou kunnen vertellen over ransomware, geavanceerde dreigingsactoren of de nieuwste ai-aanvallen. Toch kiest hij bewust een andere invalshoek. ‘Technologie blijft zich ontwikkelen. De menselijke natuur verandert veel langzamer. Uiteindelijk zijn het mensen die de kwaliteit bepalen van de beslissingen die onder onzekerheid worden genomen.’Geen rechte lijnWie denkt dat Shrestha al vroeg wist dat hij chief information security officer (ciso) zou worden, heeft het mis. Zijn loopbaan ontwikkelde zich niet volgens een strak uitgestippeld plan. ‘Ik heb nooit gezegd: ik wil ooit groeps-ciso worden. Mijn ambitie was altijd om betekenisvol werk te doen en telkens de volgende uitdaging aan te gaan.’Die houding bracht hem in uiteenlopende internationale omgevingen, waar hij leerde dat cybersecurity veel verder gaat dan firewalls en detectiesystemen. Vooral zijn jaren bij Shell vormden daarin een belangrijk fundament. ‘Je leert daar omgaan met een enorme complexiteit. Verschillende landen, verschillende culturen, verschillende risico’s. Maar vooral leer je dat veiligheid nooit alleen een technisch vraagstuk is. Uiteindelijk draait het altijd om mensen.’Juist daar ontstond zijn fascinatie voor leiderschap. ‘In het begin van je carrière denk je vooral na over oplossingen. Later realiseer je je dat de echte uitdaging niet zit in de techniek, maar in het meenemen van mensen.’De nieuwe cisoVolgens Shrestha verandert de rol van de ciso fundamenteel. Wat vroeger vooral een it- en gegevensbeveiligingsdiscipline was, verschuift nu naar het bieden van een veilige, betrouwbare en onderling verbonden ervaring, een stabiele wereldeconomie en het beschermen van onze manier van leven in de digitale paradigmaverschuiving waarin we ons nu bevinden.‘De vraag is niet langer of een organisatie bescherming nodig heeft en wat we moeten beschermen, maar iets fundamentelers: waarom is deze bescherming eigenlijk belangrijk? Wie beschermen we? Wat proberen we te behouden en wat is de impact als we dit verkeerd aanpakken?’‘Technische kennis blijft belangrijk, maar het onderscheid wordt steeds minder gemaakt op basis van wie de beste techneut is.’ Volgens hem worden andere vaardigheden steeds belangrijker. ‘Kun je complexe risico’s begrijpelijk uitleggen? Kun je vertrouwen opbouwen? Kun je mensen meenemen in moeilijke beslissingen? Kun je rust brengen wanneer iedereen naar jou kijkt? Dat zijn uiteindelijk leiderschapskwaliteiten. Geen technische.’OordeelsvermogenOpvallend genoeg denkt Shrestha niet dat organisaties een tekort hebben aan informatie. Integendeel. ‘We hebben steeds meer data, dashboards en ai. Tijdens een crisis ontbreekt het zelden aan informatie.’‘Goed oordeelsvermogen.’ Hij formuleert het bijna als een levensles: ‘Meer informatie leidt niet automatisch tot betere beslissingen.’ Juist daar ziet hij de grootste uitdaging voor de komende jaren. ‘Ai kan ons helpen patronen te herkennen en cognitieve belasting te verminderen. Maar context, ethiek en verantwoordelijkheid blijven menselijke eigenschappen.’Die overtuiging vormt ook de basis van Zyn Global. ‘We moeten technologie gebruiken om mensen betere beslissingen te laten nemen. Humans must lead. Technology must augment.’Jaguar Land RoverHalverwege het gesprek komt Jaguar Land Rover ter sprake. Als Group CISO in de afgelopen twee decennia heeft Shrestha enkele van de meest complexe cybercrises van de afgelopen jaren geleid. Hij vermijdt bewust operationele details.‘Uit respect voor mijn voormalige werkgevers en professionele vertrouwelijkheid ga ik niet in op operationele details.’ Toch bevestigde die periode de leiderschapsprincipes waar hij al lang in geloofde. ‘Tijdens een crisis verandert je rol volledig. Mensen kijken niet meer naar je functie; ze kijken naar jou.’Voor Shrestha draait leiderschap op zulke momenten niet om het hebben van alle antwoorden. ‘Leiderschap betekent voor mij duidelijkheid creëren wanneer onzekerheid overheerst, kalm blijven wanneer anderen onrust voelen en mensen helpen samen goede beslissingen te nemen. Ik heb leiderschap altijd gezien als een vorm van dienstbaarheid. Als mensen een moeilijke situatie verlaten met meer vertrouwen, meer verbondenheid en meer handelingsperspectief dan toen ze binnenkwamen, heb je als leider je werk goed gedaan.’Eenzame verantwoordelijkheidVoor veel buitenstaanders eindigt een cybercrisis op het moment dat systemen weer online komen. Voor de ciso begint dan vaak pas de verwerking. ‘De druk verdwijnt niet zodra de technische respons op gang komt’, zegt Shrestha. ‘Sterker nog, voor de leider begint het dan pas.’Organisaties investeren miljoenen in business continuity, disaster recovery en crisismanagement. Maar wie bereidt de leider voor die onder grote tijdsdruk beslissingen moet nemen waarvan de gevolgen soms pas maanden of jaren later duidelijk worden? ‘We bereiden organisaties voor op operationeel herstel, maar nauwelijks op de menselijke tol die zo’n crisis vraagt van de mensen die de verantwoordelijkheid dragen.’Rust uitstralenAshish Shrestha zal op de eerste dag van Cybersec Netherlands 2026 (9 en 10 september, Jaarbeurs Utrecht) het podium betreden als keynotespreker om zijn praktijkervaring en thought leadership te delen over de menselijke kant van cyberleiderschap en cyberweerbaarheid. ‘De meeste ciso’s herkennen dit onmiddellijk. Tijdens een crisis staat alles in dienst van de organisatie. Je adrenaline neemt het over. Je slaapt nauwelijks, leeft op koffie en beslissingen en probeert tegelijkertijd rust uit te stralen naar je team, de directie, toezichthouders en externe partners.’Maar zodra de crisis voorbij is, volgt vaak iets waar niemand het over heeft. ‘Dan verwacht iedereen dat je gewoon weer doorgaat.’ Hij noemt het één van de grootste blinde vlekken binnen het vakgebied. ‘We hebben het veel over cyberweerbaarheid. Maar hoe weerbaar zijn de mensen die die weerbaarheid moeten organiseren?’Vertrouwen opbouwenOp de vraag welke eigenschap een goede ciso onderscheidt van een uitstekende ciso hoeft Shrestha niet lang na te denken. ‘Vertrouwen.’ Niet technologie. Niet certificeringen. Niet ervaring. Vertrouwen. ‘Vertrouwen bouw je vóór een crisis. Tijdens een crisis wordt het getest.’Juist daarom besteedt hij zoveel aandacht aan relaties met bestuurders, collega’s en teams. Niet omdat dat ‘zacht’ leiderschap zou zijn, maar omdat vertrouwen volgens hem de belangrijkste versneller is tijdens een incident. ‘Wanneer bestuurders je vertrouwen, hoef je tijdens een crisis niet eerst je geloofwaardigheid te bewijzen. Dan kunnen alle gesprekken gaan over de juiste beslissingen.’Volgens Shrestha wordt de kwaliteit van een ciso uiteindelijk niet bepaald door het aantal aanvallen dat wordt tegengehouden. ‘Je wordt beoordeeld op de kwaliteit van je leiderschap wanneer de druk maximaal is.’ Dat vraagt volgens hem om iets wat in cybersecurity nog te weinig wordt ontwikkeld: oordeelsvermogen. ‘Cybersecurity is geen wedstrijd waarin je alle antwoorden hebt. Integendeel. Juist tijdens een crisis beschik je zelden over volledige informatie.’ Daarom gelooft hij ook niet dat organisaties vooral meer data nodig hebben. ‘We hebben behoefte aan betere besluitvorming, niet aan meer dashboards.’Misvatting over cybersecurityTijdens het gesprek komt Shrestha zelf met een onderwerp dat hij graag aan het interview wilde toevoegen. ‘Als ik één misvatting zou mogen wegnemen’, zegt hij, ‘dan is het dat cybersecurity nog steeds te vaak wordt gezien als een technisch probleem.’ Volgens hem ligt de echte uitdaging ergens anders. ‘Cybersecurity gaat uiteindelijk over menselijk gedrag. Over vertrouwen. Over samenwerking. Over verantwoordelijkheid.’Hij ziet nog steeds organisaties die cybersecurity behandelen als een afdeling in plaats van een gezamenlijke verantwoordelijkheid. ‘Zolang medewerkers denken dat cybersecurity iets is van ‘de security-afdeling’, lopen we achter de feiten aan.’ Hij hoopt dat de sector de komende jaren een fundamentele omslag maakt. ‘We beschermen niet alleen organisaties, maar ook de samenleving die steeds afhankelijker wordt van digitale infrastructuur. Cybersecurity is uitgegroeid tot een maatschappelijke verantwoordelijkheid.’Vijf loopbaanlessen van Ashish ShresthaBouw vertrouwen voordat je het nodig hebt.Leer het bedrijf kennen, niet alleen de technologie.Zoek actief feedback, juist wanneer het ongemakkelijk is. En blijf nieuwsgierig en adaptief.Laat je functietitel nooit belangrijker worden dan je doel.Onthoud dat leiderschap draait om dienen, niet om status.Je doel bepaal je zelfNa bijna twintig jaar in internationale leidinggevende functies richtte Shrestha Zyn Global op. ‘Ik wilde iets bouwen waarmee we leiders helpen betere beslissingen te nemen.’Juist daarom spreekt hij tegenwoordig veel over leiderschap met een duidelijk doel. ‘Verwar je functietitel nooit met je doel.’ Dat is misschien wel de belangrijkste loopbaanles die hij zelf heeft geleerd. ‘Een titel krijg je van een organisatie. Je doel bepaal je zelf.’Leider van morgenTot slot vraagt Computable hem welk advies hij jonge cybersecurityprofessionals zou willen meegeven. ‘Blijf nieuwsgierig, investeer in communicatie, leer luisteren en zoek bewust mensen op die anders denken dan jij. Verlies nooit uit het oog waarom je dit werk doet.’Technologie blijft zich volgens Shrestha ontwikkelen. ‘De menselijke natuur verandert veel langzamer. Daarom wordt de toekomst van cybersecurity niet gevormd door technologie alleen, maar door leiders die vertrouwen bouwen, oordeelsvermogen versterken en mensen samenbrengen rond een gedeeld doel.’De ciso van morgenVolgens Ashish Shrestha worden dit de belangrijkste competenties voor toekomstige cybersecurityleiders:Strategisch denkvermogen om commerciële en organisatorische context op te bouwenOordeelsvermogen en kwaliteit van besluitvormingCommunicatie om vertrouwen en snellere besluitvorming te bevorderenEmpathie en emotionele intelligentie zijn essentieel om effectief leiding te gevenInvloed die wordt bereikt door vertrouwen, samenwerking en een gedeeld doel, niet door autoriteitNieuwsgierigheid en levenslang leren, afleren en herleren‘Technologie blijft belangrijk, maar uiteindelijk zullen organisaties het verschil maken met leiders die mensen weten te verbinden.’

Netbeheerder TenneT heeft het datacenter van ITB2 in Apeldoorn gekocht. Uit documenten van het Kadaster blijkt dat TenneT eind december 2025 zowel het erfpachtrecht op het terrein als de bijbehorende datacenteractiva heeft overgenomen. De totale transactiewaarde komt uit op ruim 20,5 miljoen euro. Computable berichtte eerder dat ITB2 Datacenters na dertig jaar gaat stoppen. Alle klantcontracten zijn opgezegd. Het datacenter in Apeldoorn is verkocht; dat in Deventer staat nog te koop. Directeur/eigenaar Niels Hensen mag echter contractueel niet zeggen wie de kopende partij van zijn Apeldoornse locatie is. Uit opgevraagde eigendoms-stukken bij het Kadaster blijkt de koper energienetbeheerder TenneT TSO te zijn. Voor het erfpachtrecht en het gebouw betaalt de energienetbeheerder circa 16,3 miljoen euro. Daarnaast neemt TenneT de operationele activa van het datacenter over voor zo’n 4,28 miljoen euro. Oorspronkelijk zou de levering pas in 2026 plaatsvinden, maar doordat partijen overeenkwamen de transactie al eind 2025 af te ronden, kwam de uiteindelijke verkoopprijs (totaal ruim 20,58 miljoen euro) hoger uit dan waarover eerder was gesproken. De grond onder het datacenter blijft eigendom van de gemeente Apeldoorn. Het terrein is sinds 2012 uitgegeven in eeuwigdurende erfpacht.   Bruikleenovereenkomst Hoewel TenneT sinds eind 2025 juridisch eigenaar is geworden van het datacenter, kan ITB2 de locatie nog geruime tijd blijven gebruiken. Tegelijk met de verkoop sloten beide partijen namelijk een bruikleenovereenkomst, blijkt uit de koopakte van het Kadaster. Daarin is vastgelegd dat ITB2 een deel van het erfpachtrecht en de activa mag blijven gebruiken tot uiterlijk 31 december 2027. ITB2 krijgt daarmee de tijd om zijn dienstverlening gecontroleerd af te bouwen en klanten naar andere locaties te migreren. Het bedrijf heeft daarbij beloofd zich in te spannen om het pand eerder leeg op te leveren. Bedoeling? Voor TenneT betekent de aankoop dat het de beschikking krijgt over een bestaand en energiezuinig datacenter uit 2013. De locatie op het Apeldoornse industrieterrein De Ecofactorij werd al van begin af aan zeer energiezuinig ingericht qua technologie. Maar wat de netbeheerder ermee gaat doen is vooralsnog onduidelijk. Navraag bij de woordvoerder levert alleen de summiere reactie op dat ‘het klopt dat TenneT dit datacenter heeft aangekocht. Verder doen wij in verband met de veiligheid van de elektriciteitsvoorziening in Nederland geen uitspraken over de inrichting van onze bedrijfsvoering.’ De beheerder zou momenteel gebruikmaken van twee datacenters. Maar of aankoop van de ITB2-locatie in Apeldoorn bedoeld is als vervanging is dus niet duidelijk. Ook geeft TenneT geen antwoord op de vraag waarom er, in plaats van koop, niet is gekozen voor colocatie, bijvoorbeeld bij een van de datacenters van glasvezelpartner Eurofiber, of voor nieuwbouw. Het datacenter in Apeldoorn zou ook bedoeld kunnen zijn als testlocatie in het kader van het vraagstuk van de energietransitie, gridbelasting en het oplossen van netcongestie, in samenwerking met de regionale netbeheerder Liander. Ook op die vraag komt geen antwoord van TenneT.

Martin de Vries (VDL Groep) tijdens Cybersec Netherlands 2026Hoe verandert de rol van een chief information security officer (ciso) wanneer de omgeving verandert? Een ciso in de financiële sector werkt binnen een sterk gereguleerde wereld, een universiteit draait op open kennisdeling en een industriële organisatie moet digitale veiligheid verbinden aan productie, innovatie en internationale ketens.Toch zijn de fundamentele uitdagingen vaak vergelijkbaar. De manier waarop een organisatie risico’s beoordeelt, beslissingen neemt en omgaat met onzekerheid bepaalt uiteindelijk hoe effectief cybersecurity wordt georganiseerd.Tijdens Cybersec Netherlands 2026 gaat Martin de Vries hier dieper op in tijdens zijn keynote ‘From banking to academia to manufacturing: what every ciso can learn across industries’ (9 september, 13.30 uur). De Vries is sinds september 2025 ciso van VDL Groep, waar hij verantwoordelijk is voor het realiseren van veilige, toekomstgerichte en innovatieve digitale faciliteiten die aansluiten op de strategie van het internationale industrieconcern. Daarvoor vervulde hij cybersecurityrollen binnen onder meer de financiële sector en de academische wereld.Eigen definitie van risicoEen belangrijke les uit verschillende sectoren is dat er geen universele blauwdruk bestaat voor cybersecurity. De context bepaalt welke risico’s het zwaarst wegen en hoe een ciso zijn of haar rol moet invullen.In de financiële sector ligt de nadruk traditioneel sterk op governance, regelgeving en controle. Banken opereren in een omgeving waarin vertrouwen essentieel is en waarin incidenten direct kunnen leiden tot financiële en maatschappelijke impact. Hierdoor zijn processen, verantwoordelijkheden en risicobeheersing vaak zeer volwassen ingericht.Continu zoeken naar de balans tussen veiligheid en de vrijheid die innovatie mogelijk maaktDe academische wereld kent een andere dynamiek. Universiteiten zijn gebouwd rondom openheid, samenwerking en internationale kennisuitwisseling. Onderzoekers moeten toegang hebben tot systemen en informatie, terwijl tegelijkertijd gevoelige data en intellectueel eigendom beschermd moeten worden. Voor een ciso betekent dit continu zoeken naar de balans tussen veiligheid en de vrijheid die innovatie mogelijk maakt.In de industrie verschuift de focus opnieuw. Bij VDL Groep draait cybersecurity niet alleen om digitale systemen, maar ook om de continuïteit van productieprocessen, ot-omgevingen en internationale toeleveringsketens. Digitalisering creëert nieuwe mogelijkheden, maar brengt ook nieuwe afhankelijkheden en risico’s met zich mee.Invloed en communicatieOndanks de verschillen tussen sectoren ziet De Vries één belangrijke overeenkomst: de ciso moet de verbinding maken tussen cybersecurity en de bredere organisatie. ‘Hoewel de sector waarin je werkt verschillend kan zijn, is de belangrijkste boodschap dat je zorgt dat je inzichten deelt met het bestuur en je stakeholders om het gesprek te starten’, aldus De Vries.Daarmee raakt hij een fundamentele ontwikkeling binnen cybersecurity. De ciso is niet langer alleen verantwoordelijk voor technische beveiligingsmaatregelen, maar moet risico’s kunnen vertalen naar strategische keuzes. Het gaat minder om het voorkomen van ieder risico en meer om het helpen van organisaties bij het nemen van bewuste beslissingen.Volgens De Vries is het bovendien waardevol voor securityprofessionals om buiten hun eigen sector te kijken. ‘Ik moedig iedereen aan om in verschillende sectoren te werken’, zegt hij. Juist die variatie zorgt ervoor dat professionals verschillende perspectieven ontwikkelen op risico, governance en samenwerking.Nieuwe regelgeving en aiNaast sectorverschillen ziet De Vries ook ontwikkelingen die alle organisaties raken. Een positieve trend noemt hij de toenemende aandacht voor cybersecurity op bestuursniveau door de komst van de NIS2-richtlijn.De positie van de ciso verandert van specialist naar strategische gesprekspartnerWaar cybersecurity lange tijd vooral als technisch onderwerp werd gezien, komt het door nieuwe regelgeving steeds nadrukkelijker op de agenda van bestuurders en toezichthouders. Daarmee verandert ook de positie van de ciso van specialist binnen de it-organisatie naar strategische gesprekspartner voor de gehele organisatie.Tegelijkertijd zorgt ai volgens De Vries voor een fundamentele verandering binnen cybersecurity. ‘De fundamentele verandering die ai brengt voor de securitycommunity en ons dagelijks leven kan niet worden genegeerd. Het vraagt onze volledige aandacht, naast alle andere zaken waar we ons al mee bezighouden.’Toekomst blijft onzekerDe snelheid waarmee technologie zich ontwikkelt, maakt voorspellen steeds moeilijker. Ook voor ervaren securityprofessionals blijft de toekomst lastig te voorspellen. ‘Om eerlijk te zijn: ik weet het niet’, zegt De Vries over de vraag hoe cybersecurity zich de komende jaren zal ontwikkelen. ‘Wisten we of konden we de volledige impact van het internet voorzien? Ik zie wel dat het tempo waarin ontwikkelingen plaatsvinden alleen maar verder versnelt.’Juist die onzekerheid maakt de rol van de ciso belangrijker. Organisaties hebben niet alleen behoefte aan technische expertise, maar aan leiders die kunnen omgaan met verandering, verschillende belangen kunnen verbinden en risico’s bespreekbaar maken. Dat is de kern van Martin de Vries zijn keynote op 9 september tijdens Cybersec Netherlands 2026: ‘From banking to academia to manufacturing: what every CISO can learn across industries’. Een sessie over cybersecurity vanuit het perspectief van leiderschap, organisatie en menselijke besluitvorming; en over de lessen die ontstaan wanneer je verder kijkt dan je eigen sector.Bezoek Cybersec Netherlands 2026Ontdek de nieuwste ontwikkelingen in cybersecurity tijdens Cybersec Netherlands op 9 en 10 september 2026 in Jaarbeurs Utrecht. Laat je inspireren door experts, praktijkcases en innovatieve oplossingen. Registreer je gratis via deze link.Meer informatie: klik hier.

SSC-ICT, Dictu en DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) hebben opdracht gekregen om gezamenlijk te werken aan een meer soevereine digitale werkomgeving voor de rijksoverheid. De Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst (ICBR) heeft hiermee een belangrijke knoop doorgehakt. Binnen de opdracht van de ICBR werken de drie rijksdiensten SSC-ICT, Dictu en DUO via verschillende sporen aan een veilige en toekomstbestendige digitale werkomgeving. Het is de bedoeling om bestaande initiatieven te integreren, zoals de samenwerkingssoftware MijnBureau en de Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid (Dawo). De ICBR, een soort ambtelijk voorportaal, ‘stuurt’ de bedrijfsvoering binnen de Rijksoverheid. Dit overlegorgaan spreekt van een belangrijke stap om de digitale weerbaarheid en slagkracht van de Nederlandse overheid verder te versterken. Onafhankelijke werkplek Doel is te komen tot een beveiligde, onafhankelijke digitale werkplek en it-infrastructuur voor ambtenaren. Daarmee behoudt de overheid de volledige controle over haar data, software en informatiestromen, zonder met handen en voeten vast te zitten aan grote (Amerikaanse) leveranciers. Opslag en verwerking van gegevens vindt zoveel mogelijk plaats binnen eigen datacenters van het Rijk of via streng gecontroleerde, soevereine Europese cloud-oplossingen. Het Rijk zet ook sterk in op opensource-technologie om vendor lock-in te voorkomen. Europese suite Onder regie van Open BSW (een opensourceproject van het rijksbrede programma Beter Samen Werken) wordt MijnBureau ontwikkeld. Samen met Frankrijk en Duitsland is een Europese suite van samenwerksoftware in ontwikkeling waarin ook componenten van het platform Nextcloud zitten. MijnBureau is de Nederlandse implementatie daarvan. Een aantal gemeenten wil een Linux-gebaseerde werkplek in combinatie met MijnBureau testen. Deze werkomgeving draait op de Dawo, een open source blauwdruk van SSC-ICT. SSC-ICT werkt ook aan een rijksbreed ai-platform op basis van de chat-tool Vlam (Veilige Lokale AI Modellen). Dit gebeurt in samenwerking met de AIVD.

De verwachting was dat de ai-boom vooral de makers van grote taalmodellen zou verrijken. De praktijk laat echter een ander beeld zien. Europese techgiganten als SAP, Capgemini, Sopra Steria en OVHcloud rapporteren in de ai-race sterke cijfers. Zij danken hun succes aan het complexe werk om die modellen daadwerkelijk te laten draaien binnen grote organisaties. Een model aanbieden versus het goed laten werken: het blijkt namelijk een heel andere tak van sport. De grootste uitdaging voor bedrijven ligt niet in de keus van een ai-model, maar in de integratie met bestaande software, data en werkprocessen. ‘Ai-toepassingen zijn het slagveld, en dat is waar de meeste waarde zal worden gecreëerd’, stelde UBS in een recent rapport aangehaald door Reuters. De barrière van legacy-systemen Bedrijven als SAP, Capgemini, Sopra Steria en OVHcloud bouwen aan de integratie van ai in decennia oude systemen met gefragmenteerde databases, op maat gemaakte applicaties en steeds strengere governance-eisen. Dit is precies het domein waarin deze gevestigde spelers hun expertise hebben opgebouwd. Die integratie is in de praktijk zo complex dat het de uitrol van ai vertraagt. ‘De uitrol van ai vordert sneller dan het vermogen van bedrijven om het te beheren’, merkte Boston Consulting Group recent op. Het adviesbureau wees erop dat meer dan 70 procent van de investeerders twijfels heeft over de technische en operationele capaciteiten van organisaties om ai succesvol in te zetten. De vraag naar begeleiding vertaalt zich direct in de cijfers van Europese it-dienstverleners. Zo zag SAP zijn cloud-orderboek met 26 procent stijgen naar 22,9 miljard euro.Capgemini verhoogde zijn groeidoelstelling na een stijging van de orders met 9,2 procent, terwijl Sopra Steria de organische omzetgroei zag versnellen naar 5,3 procent. Alle drie behalen ze hun voordeel uit datamanagement, governance en workflow-integratie, zeg maar het uitdagende werk dat volgt na de eerste ai-adoptie. De factor soevereiniteit Een tweede trend versterkt de positie van de Europese spelers: de roep om controle. Sectoren zoals defensie, luchtvaart en kritieke infrastructuur eisen dat AI-uitrol onder Europese controle en wetgeving valt. Dat vliegtuigbouwer Airbus kiest voor Scaleway (onderdeel van het Franse Iliad) in combinatie met ai-modellen van het Franse Mistral voor gevoelige defensie- en industriële toepassingen, onderstreept die drang naar zelfbeschikking.Ook de Franse cloudprovider OVHcloud profiteert: de omzet uit de publieke cloud steeg met 20,2 procent, gedreven door vraag naar infrastructuur die niet onder de Amerikaanse Cloud Act valt. Druk op het traditionele consultancy-model Toch is het succes met name voor integratoren niet vanzelfsprekend. Naarmate ai routinewerk automatiseert, komt het traditionele businessmodel gebaseerd op ‘uurtje-factuurtje’ onder druk te staan. Dat risico werd recent duidelijk bij it-dienstverlener Accenture. Hoewel het bedrijf solide operationele resultaten en winstcijfers presenteerde, kreeg het aandeel een flinke tik op de beurs. Zo maakten beleggers zich zorgen over hoe een consultancygigant kan blijven groeien als klanten ai gebruiken om minder consultants nodig te hebben. Voor Europese it-reuzen geldt een vergelijkbare uitdaging. Dankzij hun langdurige klantrelaties en diepe integratie-expertise hebben zij momenteel vaak best goede papieren in de AI-race, maar succes is zeker niet voorbestemd. Laat staan gegarandeerd.

Meta lanceert een nieuwe ai-codeeragent , Muse Code, die niet alleen even goed zou zijn als bijvoorbeeld GPT-5.6 Terra, Grok 4.5 en Claude Sonnet 5 maar ook qua prijs heel concurrerend is.  Het nieuwe Muse Code is bedoeld om goedkope Chinese modellen de wind uit de zeilen te nemen. Ook wil Meta marktaandeel afknabbelen van OpenAI en Anthropic door lagere gebruikskosten te bieden. Het moederbedrijf van Facebook, WhatsApp en Instagram investeerde de afgelopen maanden zwaar in ai-infrastructuur en dure ai-experts. Beleggers willen nu weleens rendement zien op die enorme kapitaaluitgaven.  Muse Code is gebaseerd op Meta’s nieuwe taalmodel Muse Spark 1.2 dat is geoptimaliseerd voor programmeertaken. Volgens het onafhankelijke benchmark-platform Artificial Analysis doet Muse Spark niet onder voor GPT-5.6 Terra, Grok 4.5 en Claude Sonnet 5. Meta wil bij de codeeragenten dichtbij de topmodellen van OpenAI en Anthropic komen. Grotere en nog krachtiger modellen zijn op komst, zo kondigt het techbedrijf aan.  Zelf programmeren Meta’s Muse Code is een slimme ai-assistent die zelfstandig grote programmeerklussen uitvoert. In plaats van dat je alles zelf moet doen, regelt deze tool het gehele proces: Het begint met plannen; uitdenken wat er moet veranderen. Vervolgens wordt de code daadwerkelijk getypt. Tenslotte komt de controle; testen of alles goed werkt. De hoofd-ai stuurt op de achtergrond een team van kleinere ai-hulpjes (subagents) aan. Zij verdelen het werk en lossen moeilijke problemen parallel op. Hierdoor is de klus sneller en met minder fouten geklaard, zonder dat de gebruiker er telkens op hoeft te letten. De prijs is ongeveer hetzelfde als die van Chinese computermodellen, zoals DeepSeek. Die kosten maar 18 cent per miljoen output-tokens. Meta zit op 20 cent per miljoen output-tokens in de goedkoopste versie waarbij gebruikers ermee instemmen feedback te geven om de agent te verbeteren. Hacken Ook het bedrijf OpenAI heeft de prijzen verlaagd van oudere modellen, zoals GPT-5.6 Luna. Eerst kostte dat model nog 6 dollar per miljoen woorden, maar nu is dat nog maar 1,20 dollar. Overigens heeft Muse Spark 1.1 bij een cybersecurity-test een ander bedrijf gehackt. Het ai-model wist zich via een lek bij een derde partij onbedoeld toegang tot internet te verschaffen. Net als eerder bij concurrent Anthropic ging het bij Meta om een configuratiefout. Bij OpenAI brak een ai-agent uit de testomgeving door een zero-day kwetsbaarheid te misbruiken.

Studenten van De Haagse Hogeschool ontwikkelen prijswinnende analysetool voor TotalTogether Hoe reageren mensen wanneer de maan de zon volledig bedekt? Die vraag stond centraal in een onderzoek van vier studenten Applied Data Science & Artificial Intelligence van de Haagse Hogeschool. In opdracht van TotalTogether ontwikkelden zij een ai-systeem dat videobeelden van totale zonsverduisteringen automatisch analyseert en patronen in menselijk gedrag en emoties zichtbaar maakt. Daarom is er nu een oproep: maak videobeelden tijdens de totale zonsverduistering van 12 augustus 2026! TotalTogether is een Nederlands initiatief dat mensen samenbrengt rondom totale zonsverduisteringen. De organisatie organiseert evenementen, bijeenkomsten en reizen naar locaties waar zulke verduisteringen zichtbaar zijn. Met de totale zonsverduisteringen van 2026 en 2027 in Spanje in het vooruitzicht wil de organisatie niet alleen bezoekers een bijzondere ervaring bieden, maar ook beter begrijpen wat die gebeurtenis emotioneel met mensen doet. Tijdens eerdere zonsverduisteringen zijn er veel videobeelden gemaakt van toeschouwers. Op die video’s zijn vaak sterke reacties te zien: mensen juichen, omhelzen elkaar, kijken vol ontzag naar de hemel of houden hun handen voor hun mond van verbazing. Toch werd dit materiaal nooit systematisch onderzocht. Het handmatig bekijken en analyseren van uren aan videobeelden kost simpelweg te veel tijd. TotalTogether zag daarom kansen in kunstmatige intelligentie. De organisatie wilde weten of ai in staat is om automatisch patronen te herkennen in de reacties van deelnemers aan eclips-evenementen. Met die praktische vraag klopte de organisatie aan bij de opleiding Applied Data Science & Artificial Intelligence van de Haagse Hogeschool, waarna vier studenten aan de slag gingen met het onderzoek ‘Eclipse Dynamiek’ binnen het vak DataLab IV. Zij onderzochten hoe moderne beeldanalyse kan helpen om grote hoeveelheden videobeelden op een consistente manier te verwerken. Het door hen ontwikkelde prototype herkent onder meer de verschillende fasen van een zonsverduistering, telt personen in beeld, detecteert gezichten en brengt veranderingen in zichtbare publieksreacties gedurende de opname in kaart. Videobeelden blijken lastig materiaal Al vroeg ontdekten de studenten – Nika de Vries, Maan Lammers, Thida Churam en Bram Veelenturf – dat zonsverduisteringsvideo’s veel minder uniform zijn dan verwacht. Sommige camera’s zijn volledig op de hemel gericht, andere tonen grote mensenmassa’s en weer andere bevatten close-ups van individuele toeschouwers. Eén analysemethode voor al deze beelden bleek onmogelijk. Daarom kozen de onderzoekers voor een modulaire aanpak (zie kader onderaan) waarin beelden eerst worden geclassificeerd voordat verdere analyse plaatsvindt. Daarnaast kampte het team met een relatief kleine dataset. Vooral beelden van bewolkte omstandigheden en overgangsmomenten rond de verduistering waren schaars. Daardoor had het classificatiemodel soms moeite met uitzonderlijke situaties. Hun advies: op toekomstige evenementen nog meer trainingsmateriaal verzamelen. Ook de gezichts- en emotieherkenning kende beperkingen. Tegenlicht, schuine camerahoeken, zonnebrillen en grote afstanden maakten het moeilijk om gezichten betrouwbaar te detecteren. Niet alle emoties zijn bovendien zichtbaar in het gezicht. Mensen kunnen diep onder de indruk zijn zonder dat hun gezichtsuitdrukking dat duidelijk verraadt. Het grootste probleem: de eclips zelf De opvallendste uitdaging bleek paradoxaal genoeg het hoogtepunt van de zonsverduistering zelf. Tijdens een totale eclips wordt het zo donker dat gewone camera’s onvoldoende licht ontvangen om gezichten nog goed vast te leggen. Daardoor werken gezichtsdetectie en emotieanalyse op dat moment niet meer betrouwbaar. Om dit probleem op te lossen ontwikkelden de studenten een speciale twee-fasenaanpak. Het systeem analyseert vooral de periode vlak vóór en vlak ná de totale verduistering. Die momenten blijken juist bijzonder interessant, omdat deelnemers dan vaak spanning, verwachting, opluchting, blijdschap en verwondering tonen. De feitelijke eclipsfase wordt automatisch herkend via een donkerte-algoritme en overgeslagen voor de gezichtsanalyse. Positieve emoties nemen duidelijk toe De resultaten van het onderzoek zijn veelbelovend, luidde de beoordeling. Het classificatiemodel behaalde een nauwkeurigheid van ongeveer 95 procent. Ook de persoon- en gezichtsdetectie presteerden goed onder geschikte omstandigheden. Het meest interessante resultaat kwam uit de emotieanalyse. Tijdens de eclipsfase en de omliggende momenten nam het aandeel gezichten dat als ‘blij’ werd geclassificeerd toe met 12,6 procentpunt. Het aandeel ‘verrast’ steeg eveneens met 12,6 procentpunt. Tegelijkertijd nam het aantal neutrale gezichtsuitdrukkingen sterk af. Volgens de onderzoekers sluit dat nauw aan bij wetenschappelijke theorieën over het gevoel van awe: een emotie van ontzag en verwondering die ontstaat bij indrukwekkende natuurverschijnselen. Het project leverde dus een werkend prototype op en nieuwe inzichten in de beleving van een van de meest indrukwekkende natuurverschijnselen. Het project werd tijdens een recente HHS Expo bekroond met zowel de Studentenprijs als de Docentenprijs. En het kreeg en krijgt een vervolg in de praktijk. Na afronding van het onderzoek heeft initiatiefnemer Marjan Schnetz van TotalTogether de methode toegepast op videobeelden van de totale zonsverduistering in Exmouth (Australië) van 20 april 2023. Op basis daarvan werd de eerste Eclipse Experience Card (ECC) ontwikkeld: een compacte rapportage waarin de analyse van een volledige eclipsvideo overzichtelijk wordt samengevat. Daarmee wordt zichtbaar hoe een gestandaardiseerde analyse van videobeelden er in de praktijk uit kan zien. Internationale praktijktest én oproep De volgende stap vindt plaats tijdens de totale zonsverduistering van 12 augustus 2026. TotalTogether organiseert die dag een ‘field test’ in Noord-Spanje, maar doet tegelijkertijd een internationale oproep aan eclipswaarnemers in het volledige pad van de totaliteit – van Groenland en IJsland tot Spanje en de Balearen – om volgens een eenvoudige opnamehandleiding videobeelden van het publiek vast te leggen. Hiervoor is de speciale app Halo Eclipse Moments ontwikkeld. Door beeldmateriaal uit verschillende locaties en omstandigheden te verzamelen ontstaat een unieke internationale dataset waarmee de analysemethode verder kan worden getest en verbeterd. Halo Eclipse MomentsDe door Marjan Schnetz ontwikkelde app Halo Eclipse Moments is beschikbaar in de Apple App Store en Google Play. Halo helpt je om de zonsverduistering op 12 augustus 2026 optimaal te beleven én je kunt meedoen aan een internationaal citizen science-project.Meer info: totaltogether.com Op weg naar 2 augustus 2027 De praktijktest van 12 augustus is bovendien de laatste mogelijkheid om ervaring op te doen vóór de totale zonsverduistering van 2 augustus 2027, die met een maximale totaliteit van ruim zes minuten de langste totale zonsverduistering boven land van deze eeuw wordt en naar verwachting honderdduizenden waarnemers naar het Middellandse Zeegebied zal trekken. Daarmee krijgt het prijswinnende studentenproject een vervolg als internationaal praktijkproject waarin onderwijs, citizen science en een unieke astronomische gebeurtenis samenkomen, aldus Schnetz. Vier stappen naar inzicht De centrale onderzoeksvraag van de vier studenten Applied Data Science & Artificial Intelligence van de Haagse Hogeschool luidde: hoe kan een ‘ai-pipeline’ (productielijn) worden ontwikkeld die videobeelden van een zonsverduistering automatisch analyseert, zodat patronen in menselijke reacties zichtbaar worden? In hun eindrapport beschrijft het kwartet hoe het tot een praktische ai-pipeline van vier opeenvolgende stappen is gekomen: De eerste stap was eclipseclassificatie. Hierbij bepaalt het systeem of een videoframe een verduistering toont, de zon zichtbaar is of dat er helemaal geen zon in beeld staat. De studenten bouwden een zogeheten Convolutional Neural Network (CNN), met de tools TensorFlow en Keras (twee opensource-softwarebibliotheken voor neurale netwerken). Als type CNN kozen ze voor MobileNetV2, een lichtgewicht, efficiënt neuraal netwerk, door Google ontwikkeld voor beeldherkenning en computervisie op apparaten met weinig rekenkracht, zoals smartphones. Zo’n CNN is speciaal ontworpen voor het herkennen van patronen in beelden. Qua werking is het te vergelijken met dat van een menselijk oog: het scant een afbeelding op vormen, kleuren en structuren, en leert na verloop van tijd te herkennen wat het ziet. De studenten trainden het ai-model op honderden handmatig gelabelde frames. Vervolgens kwam persoondetectie. Met behulp van het ai-objectdetectiemodel Yolov8 (Yolo: ‘You Only Look Once’) werd automatisch geteld hoeveel mensen in elk frame zichtbaar zijn. Zo kunnen veranderingen in groepsgrootte en publieksdynamiek worden gevolgd. Yolov8 is voorgetraind op de CoCo-dataset (Common Objects in Context), een verzameling van foto’s met labels (in onder meer tachtig objectklassen, waaronder ‘persoon’). De derde stap was gezichtsdetectie. Alleen beelden waarop daadwerkelijk gezichten zichtbaar waren, werden doorgestuurd naar de volgende fase. Hiervoor werd het gespecialiseerde model Yolov11m-face ingezet. Dat is een gespecialiseerd gezichtsdetectiemodel van Ultralytics, specifiek getraind op menselijke gezichten. Tot slot volgde emotieherkenning. De onderzoekers maakten gebruik van een Vision Transformer-model van Hugging Face dat gezichtsuitdrukkingen koppelt aan de zeven basisemoties: blij, verrast, bang, boos, verdrietig, afkeer en neutraal. Het systeem is gebaseerd op het wereldwijd bekende Facial Action Coding System van psycholoog Paul Ekman en Wallace Friesen.

Europese ambtenarenbonden vinden dat overheden niet meer in zee moeten gaan met het omstreden softwarebedrijf Palantir. De Europese Federatie van ambtenarenvakbonden (EPSU) waaronder de FNV in Nederland en de ACOD/CGSP in België vallen, wil de Amerikanen uitsluiten van aanbestedingen van de overheid. Palantir is al langer in opspraak wegens zijn spyware, surveillance-technologie, militaire software, samenwerking met het Israëlische leger en de extreme opvattingen van zijn oprichters Peter Thiel en Alex Karp. Het verzet van betrokken bonden tegen uitbesteding van diensten wordt heviger, nu blijkt dat Palantir in Europa weinig tot geen vennootschapsbelasting betaalt. En dat terwijl het bedrijf vooral dankzij overheidsopdrachten enorme winsten boekt en zijn beurswaarde sterk ziet stijgen. Cictar, een internationaal onderzoekscentrum dat de belastingstructuren en financiële constructies van grote multinationals onderzoekt, legt in een nieuw rapport grootscheepse belastingontwijking bij het softwarebedrijf bloot. Bijna geen belasting Het bedrijf betaalt in Europa vrijwel geen vennootschapsbelasting, mede omdat winsten naar de VS worden verschoven en de verloning deels op aandelen wordt gebaseerd. Volgens Cictar is de belastingstrategie van Palantir echter niet illegaal; van ontduiking is niet gebleken. Dat Palantir goud geld verdient aan Europese overheidsopdrachten maar nauwelijks belasting betaalt, schiet de Europese vakbonden in het verkeerde keelgat. Dit oneerlijke concurrentievoordeel maakt het voor Europese techbedrijven bijna onmogelijk om nog met de Amerikaanse reus te concurreren. Voormalig kamerlid Jesse Six Dijkstra zei tegenover Follow The Money dat het belastingvoordeel dat Palantir geniet, het voor de EU nog moeilijker maakt digitaal soeverein te worden. Democratische waarden EPSU steunt de oproep van Cictar aan beleidsmakers om de huidige overheidscontracten met Palantir opnieuw te beoordelen, toekomstige contracten te vermijden en de lokale dochterondernemingen van het bedrijf door te lichten. Ook wordt het volgens de federatie tijd om de EU-regels inzake overheidsopdrachten te herzien, zodat geen overheidscontracten worden gesloten met bedrijven die hun belastingen ontwijken. De Europese Commissie werkt aan nieuwe aanbestedingsregels waarbij digitale soevereiniteit en maatschappelijk verantwoord ondernemen zwaarder gaan wegen. Overheden kunnen voorrang geven aan bedrijven die meer bijdragen aan Europa en technologie gebruiken die past bij haar (democratische) waarden. Belgische zorgen In België kijkt de ACOD/CGSP, onderdeel van het ABVV (Algemeen Belgisch Vakverbond), met argusogen naar de Belgische dochteronderneming die Palantir onlangs heeft opgericht. Zijn aanwezigheid in België is mogelijk gericht op de Navo, die haar hoofdzetel in Brussel heeft en al contracten met Palantir afsluit. Hoewel het bedrijf momenteel geen contracten met de Belgische staat heeft, ontving het in 2025 een delegatie met onder meer de Belgische minister van Defensie en de chef Defensie. Premier Bart De Wever verklaarde geen juridisch obstakels te zien voor de toekenning van Belgische overheidsopdrachten aan Palantir. De belastingontwijking die het rapport van Cictar blootlegde, maakt de bond extra bezorgd over de technologische soevereiniteit, zeker nu de regering in Brussel werk maakt van een grondige hervorming van Defensie. Laurent Pirnay, voorzitter van ACOD/CGSP, zegt: ‘Wij verzetten ons tegen de uitbesteding van openbare diensten. Die uitbesteding is nog onaanvaardbaarder wanneer ze grote Amerikaanse technologiebedrijven zoals Palantir betreft, waarvan het gedrag en de waarden volledig indruisen tegen waar wij voor staan. Naast de ernstige problemen rond hun fiscale praktijken zien wij geen enkele reden om hun waarden te importeren. Als Belgische federale, gewestelijke of gemeentelijke overheden overwegen om van hun diensten gebruik te maken, zal dit voor ons van het allergrootste belang zijn om de privégegevens van werknemers en gebruikers te beschermen.’

De Duitse cloudaanbieder Schwarz Digits breidt zijn activiteiten uit naar de Benelux. Als directeur van Schwarz Digits Benelux – StackIT is Stephano Bosman benoemd. Hij krijgt de leiding over de opbouw van een lokale organisatie en een regionaal kantoor in Nederland. Stephano Bosman komt van Amazon Web Services (AWS) vandaan waar hij in Nederland de verkooptak voor de publieke overheid leidde. Daarvoor werkte hij onder meer bij Microsoft, SAP Ariba en Sogeti. Met de uitbreiding richt Schwarz Digits zich op Benelux-organisaties die hun data binnen Europese kaders willen beheren. Daarbij legt het bedrijf de nadruk op datasoevereiniteit, naleving van regelgeving en cloudprestaties. De focus ligt onder meer op de publieke sector, zorg en financiële dienstverlening. Volgens Bosman staat de Benelux voor belangrijke keuzes rond datacontrole. Hij stelt dat organisaties hun digitale transformatie willen versnellen zonder de zeggenschap over hun gegevens uit handen te geven. Voor de verdere uitbouw van zijn aanwezigheid in de regio zoekt het bedrijf naar personeel op het gebied van solution architecture, enterprise sales en business development. Het presenteert zijn activiteiten voor de Benelux ook tijdens de vierde Cloud X Summit by Stackit op 17 september 2026 in Wiesbaden. Google Het bedrijf sloot afgelopen mei nog een samenwerkingsovereenkomst met KPN voor het aanbieden van eenEuropese soevereine cloud.StackIT, het cloudplatform van Schwarz (dat dezelfde moeder heeft als supermarkt-reus Lidl), levert daarbij de Europese cloud-infrastructuur, op basis van opensourcesoftware. Even daarvoor sloot de rijksoverheid een raamovereenkomst met StackIT en maakte De Nederlandsche Bank (DNB) bekend voor clouddiensten in zee te gaan met het Duitse technologiebedrijf. Met zulke grote klanten en partners is het openen van een regiovestiging dan ook logisch. Wel blijft de hamvraag hoe onafhankelijk Schwarz Digits is van Amerikaanse dienstverleners. Voor zijn cloudbeheer en -back-up gebruikt Schwarz Google-software, maar wel op een eigen manier. Zo kan Google niet bij de data, zo kreeg Computable tijdens een bezoek afgelopen april aan de stand op de Hannover Messe te horen. Door middel van encryptie zijn de gegevens als het ware afgescheiden, aldus het bedrijf. 

COLUMN – Albert Einstein zei ooit, als je doet wat je altijd deed dan krijg je wat je altijd kreeg. Maar dan in het Duits natuurlijk. En ik moest hieraan denken toen ik het stukje las over de pijnlijke blunder van de mensen van PwC. En natuurlijk heb ik hard gelachen. Wie niet? Nou de mensen van PwC want over hen ging het nieuws. PwC heeft namelijk een pijnlijke misstap begaan door potentiële klanten rapporten te sturen waarin fictieve informatie als feit werd gepresenteerd. De Financial Times meldt dat vier rapporten over ai en elektrische voertuigen tal van zogenoemde ai-hallucinaties bevatten. In de rapporten werden op grote schaal fictieve bronnen, verzonnen artikelen en verkeerde citaten aangetroffen. Er stond zelfs een zelfbedacht onderzoek in. En niet eens zelfbedacht door PwC maar door ai. Wat blijkt nu, de mensen van PwC zijn ook lui en niet te vertrouwen Kijk, als je kantoren zoals PwC inhuurt weet je, ik betaal veel te veel. Maar je huurt ze natuurlijk ook niet zomaar in. Dat doe je omdat je lui en onzeker bent en je eigen mensen niet vertrouwt. Je wilt gewoon een stukje zekerheid. Wat blijkt nu, de mensen van PwC zijn ook lui en niet te vertrouwen. Zelfverzekerd zijn ze dan weer wel. Einstein? PWC laat zo’n duur rapport normaal altijd maken door een paar stagiaires. Maar ja, die moet je ook een stagevergoeding betalen dus waarom het niet gewoon het rapport grotendeels door ai laten genereren? Nou, omdat ai, naast dat het heel goed is in het snel in elkaar flansen van een rapport, ook heel goed is in het fout gebruiken van bronnen.  Net zoals ik aan het begin heb gedaan met een uitspraak van Einstein die helemaal niet van Einstein schijnt te zijn. Daarom hebben we een partij nodig die controleert of ai wel goed zijn werk doet. Ik weet in ieder geval één partij die daar totaal ongeschikt is. Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk voor meer informatie op www.jacobspoelstra.nl.

De omzet in de Nederlandse ict-sector steeg in het eerste kwartaal van dit jaar met 5,8 procent na een zwak vierde kwartaal van 2025 (minus 2,9 procent). Deze forse ommekeer blijkt uit het ABN Amro-rappobrt Stand van Technologie, Media en Telecom (TMT).  Ook het optimisme is terug. Na een dip in april (-4,9) is het ondernemersvertrouwen in de TMT-sector de afgelopen maand hersteld met een positieve waarde van 5,2. Geopolitieke onzekerheid drukte tijdelijk het sentiment, maar het vertrouwen is inmiddels opnieuw positief. TMT presteert daarmee beter dan alle andere sectoren, waar het ondernemersvertrouwen nog negatief scoort. Het vertrouwen ligt ook boven het langjarig gemiddelde, maar nog onder de piekniveaus van vóór 2020.Sinds 2023 is de vacaturegraad in de TMT-sector geleidelijk afgenomen door normalisatie van de arbeidsmarkt na de sterke digitaliseringsgolf tijdens en direct na de coronapandemie. De opkomst van generatieve ai versterkt deze ontwikkeling: routinematige werkzaamheden worden efficiënter uitgevoerd, waardoor organisaties terughoudender zijn geworden met het aannemen van met name junior talent. Ondanks deze afkoeling blijft TMT een van de meest krappe sectoren van de Nederlandse economie. Herstel Sinds eind 2025 laat de ict-branche een duidelijk herstel zien. De bank baseert zich daarbij op CBS-cijfers over de ontwikkeling in de categorieën ‘IT Services & Software’; ‘ICT Hardware’ en ‘Telecom IT-services & software’. De vraag blijft breed: ai-toepassingen, cloud, data, cybersecurity en integratie in kernprocessen vragen om advies, implementatie en beheer. It-diensten en software staan in het teken van ai. Generatieve ai (gen-ai) verschuift dit jaar verder van experiment naar toepassing in de bedrijfsvoering. Organisaties bouwen nieuwe ai-rollen op en zoeken vaak externe implementatiepartners. Voor it-dienstverleners en softwarebedrijven betekent dit extra vraag, maar ook druk op het verdienmodel: klanten vragen vaker om resultaat-, consumptie- of op agenten gebaseerde prijsmodellen, aldus de onderzoekers van ABN Amro. Integratie Een andere trend, signaleert de bank, is dat ai-agenten steeds vaker worden geïntegreerd in saas-applicaties en bestaande software-landschappen. Daarmee verschuift de waarde van losse softwarelicenties naar procesautomatisering, datakwaliteit en veilige orkestratie van meerdere agents. De implementatie blijft complex. Architectuurkeuzes, operationele kennis en governance bepalen of ai-projecten schaalbaar worden. Dat vergroot de behoefte aan systeemintegratie, data- en cloudarchitectuur, cybersecurity, compliance en beheer. Bij ict-hardware zet het herstel door: van +4 procent in Q3 2025 naar +12 procent in het vierde kwartaal van 2025. Bedrijven haalden investeringen naar voren vanwege verwachte prijsstijgingen en het vervangen van hardware rond het einde van de Windows 10-ondersteuning. Hogere kosten voor geheugen, opslag en processors zetten marges onder druk en kunnen doorwerken in prijzen en beschikbaarheid, ook bij resellers, hosting en it-dienstverlening. Telecom Ai houdt de structurele vraag naar rekenkracht, opslag en netwerkcapaciteit hoog. Investeringen in datacenters, cloudcapaciteit en digitale infrastructuur blijven daardoor naar verwachting stevig, al maken energieverbruik en componentenkosten de businesscase uitdagender, aldus de bank. In de telecomsector versnelde de groei na een zwak 2025 licht naar +1,1 procent in het eerste kwartaal van 2026, mede door prijsverhogingen van grote aanbieders in oktober 2025. De sector blijft echter gekenmerkt door beperkte volumegroei, hoge investeringsdruk en stevige concurrentie. ABN Amro zoomt in haar publicatie Stand van TMT ook in op de impact van ai op de boekenbranche.