computable

Met quantum ontstaan kansen maar ook nieuwe cyberdreigingen. Niet alleen de farmaceutische industrie, chemie of financiële dienstverlening bereiden zich voor. Ook tuinmeubelen- en kozijnenfabrikanten oriënteren zich al. Quantumcomputing beweegt zich sneller uit de onderzoeksfase dan veel it-leiders vermoeden. IBM draait wereldwijd al meer dan twintig quantumcomputers, Google kondigde plannen aan voor een miljoen qubits tegen 2030, en het Nederlandse QuantWare haalde onlangs twintig miljoen euro op voor de grootschalige productie van quantumchips. Het gesprek over quantumcomputing wordt vaak vertroebeld door complexe theorieën en een bijna mythische status. Maar wat betekent het nu echt voor organisaties? ‘Het allerbelangrijkste is om te gaan checken óf je je erin moet gaan verdiepen,’ stelt Leo van Schie, partner bij Quantum2Market, dat bedrijven begeleidt in de voorbereiding op quantumcomputing. ‘En dat zal niet voor iedereen gelden, maar voor verrassend veel bedrijven wel.’ De realiteit van quantum laat zich het beste vangen in twee gescheiden, maar onlosmakelijk met elkaar verbonden werelden: die van de dreiging en de kansen. De stille dreiging De meest prangende reden om quantum serieus te nemen, komt uit de hoek van informatiebeveiliging. Het ‘harvest now, decrypt later’-scenario is geen toekomstspeculatie, maar een actuele dreiging. Statelijke actoren en cybercriminelen verzamelen nu al versleutelde data, met de wetenschap dat een toekomstige, krachtige quantumcomputer deze moeiteloos kan ontcijferen. Gevoelige informatie met een lange houdbaarheid – denk bijvoorbeeld aan staatsgeheimen, intellectueel eigendom of patiëntgegevens – is hierdoor acuut in gevaar. ‘Op het moment dat een deel van die codes gekraakt kan worden met veel minder rekenkracht dan het ultieme doemscenario, dan ben je al het haasje,’ waarschuwt Van Schie. De dreiging is dus niet pas reëel wanneer er een perfecte quantumcomputer bestaat. Een veelvoorkomend misverstand is dat de quantumcomputer een snellere versie is van de computers die we nu kennen Dit gevoel van urgentie wordt overigens niet overal even sterk gevoeld. Zo stellen de Verenigde Arabische Emiraten nu al quantum-resistente encryptie verplicht voor hun kritieke sectoren zoals financiën, gezondheidszorg en luchtvaart, terwijl Europa nog debatteert over beleidskaders. Marc Stevens, senior onderzoeker bij het CWI, waarschuwde eerder dat de migratie naar quantum-safe cryptografie gemakkelijk vijf tot tien jaar kan duren. ‘Je moet je daar nu dus wel op gaan voorbereiden’, waarschuwt Van Schie. Specialist met superkracht Tegenover de dreiging staat de belofte van quantumcomputing. Een veelvoorkomend misverstand is dat de quantumcomputer een snellere versie is van de computers die we nu kennen. ‘Het is geen normale computer waar je alles mee kunt,’ corrigeert Van Schie. Het is een bijzonder specialistisch instrument, dat met name geschikt is voor parallelle processen en het doorrekenen van complexe, iteratieve problemen. Denk hierbij niet aan een vervanging van ai, maar aan een hybride toekomst waarin klassieke supercomputers en quantumcomputers elk doen waar ze goed in zijn. De potentiële waarde van quantum is enorm. Voor sectoren als de farmacie, chemie, automotive en financiële dienstverlening kunnen de efficiëntiewinsten en tijdbesparingen oplopen tot honderden miljarden dollars. Zo kan in de farmaceutische industrie de ontwikkeltijd van medicijnen drastisch worden verkort. In de financiële sector kan quantum helpen bij complex portfolio- en risicomanagement, terwijl de chemie en automotive kunnen profiteren door het optimaliseren van productieprocessen en het ontwerpen van nieuwe materialen. Nederland als koploper Nederland staat wereldwijd op de tweede plaats in de wetenschap rondom quantum en begint deze kennis nu om te zetten in de praktijk. Wat opvalt, is dat het niet alleen de voor de hand liggende sectoren zijn die al investeren. ABN Amro werkt bijvoorbeeld samen met het Amsterdamse onderzoeksinstituut QuSoft om de toepassingen van quantum in de financiële wereld te verkennen. Het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld is wellicht de Haven van Rotterdam. In samenwerking met Q*Bird en Eurofiber wordt hier ’s werelds eerste schaalbare, quantum-veilige netwerkverbinding in een kritieke infrastructuur getest. Maar ook andere sectoren verdiepen zich in de risico’s en kansen van quantum. ‘Bij één van onze bijeenkomsten zat een tuinmeubelenfabrikant aan tafel,’ vertelt Van Schie. ‘En een kozijnenfabrikant uit het oosten van het land. Die organisatie had iemand specifiek aangewezen om zich in quantum te verdiepen.’ Waarom? ‘Als jouw bedrijf groot genoeg is en jouw omzet voldoende afhankelijk van digitale stromen, dan wil je die beveiliging gewoon op orde hebben.’ Breng een cybersecurity-specialist aan tafel die snapt wat dreigingen betekenen en die op niveau kan praten met quantum-experts Voor organisaties die de stap naar een eigen quantumcomputer te groot vinden, zijn er toegankelijke alternatieven. Van Schie noemt het Leidse Fermioniq een ‘buitengewoon interessante tussenstap’. Hun quantum-emulator maakt het mogelijk om quantum-algoritmes te testen en zelfs te gebruiken op een standaard cloudinfrastructuur. ‘Voor sommige organisaties kan dit een proof of concept zijn, voor anderen wellicht zelfs een eindpunt,’ legt Van Schie uit. ‘Als zij jouw probleem oplossen, waarom zou je meer en verder moeten?’ Wat nu te doen Het grootste misverstand onder bestuurders is volgens Van Schie de gedachte: ‘Ik hoef er nog niet over te denken, want het duurt nog zo lang.’ De realiteit is dat de voorbereidingstijd, met name voor de security-kant, lang is, vaak meerdere jaren. ‘Het belangrijkste is om snel te checken of je je erin moet gaan verdiepen,’ stelt Van Schie. De vraag die een organisatie zichzelf moet stellen: hoe kwetsbaar en waardevol is mijn data? Als je financiële gegevens, medische informatie of staatsgeheimen beheert, dan is het antwoord duidelijk. Begin in ieder geval met een inventarisatie, adviseert Van Schie. Weet wat je in huis hebt, waar je kwetsbaar bent, en wat de impact zou zijn als die data in verkeerde handen komt. Breng een cybersecurity-specialist aan tafel die snapt wat dreigingen betekenen en die op niveau kan praten met quantum-experts. Daarnaast is het zaak om cryptografische wendbaarheid na te streven. Marc Stevens van het CWI hamert erop: bouw je cryptografie op een centrale plek in je systemen, zodat je later gemakkelijker kunt overschakelen naar nieuwe standaarden. ‘Een centrale implementatie maakt het veel makkelijker om naar de nieuwe standaard over te stappen. Dat is iets wat elk bedrijf nu kan doen.’ De realiteit is dat sommige organisaties al te laat zijn. Wie vijf jaar nodig heeft om te migreren naar quantum-safe encryptie en pas over vijf jaar begint, speelt Russische roulette met zijn data. ‘Je kunt ook altijd nog zeggen: we hebben het bekeken, dit gaat hem niet worden, we gaan het anders doen,’ zegt Van Schie. ‘Maar dan weet je dat wel.’ En dat weten, die bewuste keuze maken, dat is waar het uiteindelijk om draait. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #1.

In dit nieuwsoverzicht: Odin neemt deel Nexxt over, Woonstad Rotterdam kiest DSC, Pride Capital Partners stapt in bij EasyTranslate, PGB Pensioendiensten stapt over op Unit4 ERPx en MBO Amersfoort vernieuwt met Commvault.Odin koopt managed-services-tak NexxtOdin Groep neemt de managed‑servicesactiviteiten van Nexxt over en brengt deze onder bij dochterbedrijf Previder. Voor klanten en medewerkers van Nexxt blijft de dienstverlening hierdoor gegarandeerd. De overname volgt op een heroriëntatie van Nexxt, dat zijn focus verlegt naar consultancy, detachering en projectdiensten. De diensten blijven voorlopig onder de naam Nexxt Managed Services draaien totdat de integratie binnen Previder is afgerond.Het Next managed-services-team, werkzaam vanuit vestigingen in Wognum, Amersfoort en Groningen, blijft actief vanuit deze regio’s.Woonstad Rotterdam selecteert Digital Survival CompanyWoonstad Rotterdam heeft Digital Survival Company (DSC) uit Nieuwegein gekozen voor de modernisering en het beheer van zijn cloud‑ en werkplekdiensten. De woningcorporatie startte in 2025 een aanbestedingstraject dat heeft geleid tot de selectie van de nieuwe partner. Digital Survival Company neemt de bestaande omgeving over en richt deze in de komende fase cloud-native (Azure) in. Daarmee moet een stabiel platform ontstaan voor verdere digitalisering, waaronder vastgoedbeheer en bewonersdiensten. De scope van de samenwerking omvat een breed scala aan diensten die gericht zijn op het optimaliseren van de it-infrastructuur en werkplekbeheer.Pride Capital Partners aandeelhouder van EasyTranslateEasyTranslate past zijn kapitaalstructuur aan om verdere overnames te ondersteunen. Het Nederlandse Pride Capital Partners heeft in dit kader zijn lening van 5,25 miljoen euro omgezet in een minderheidsbelang, terwijl Danske Bank Growth een meerjarige financiering van ruim 1,7 miljoen euro voorbereidt. Met deze stap wil EasyTranslate de consolidatie in de Noord-Europese markt versnellen en extra overnames realiseren binnen zijn ai‑gedreven vertaal- en softwarediensten.Het in 2010 gestarte Deense vertaaltechnologiebedrijf integreerde in 2024 World Translation, waardoor de omzet uitkwam boven 7,5 miljoen euro en het bedrijf in 2025 een brutowinst van circa 1,5 miljoen euro verwacht.PGB Pensioendiensten kiest voor Unit4 ERPxPGB Pensioendiensten stapt over op Unit4 ERPx voor de verdere modernisering van zijn financiële en administratieve processen. De pensioenuitvoerder werkt sinds 2013 met Unit4‑software en vervangt nu Unit4 Financials by Coda door een geïntegreerd cloud-erp-softwareplatform. De organisatie beheert de administratie voor zo’n 450.000 deelnemers en vierduizend werkgevers.Met Unit4 ERPx wil PGB Pensioendiensten het applicatielandschap vereenvoudigen en het beheer centraliseren. Het platform moet zorgen voor minder complexiteit, betere integratie met andere systemen en meer wendbaarheid. Volgens beide organisaties vormt de keuze voor ERPx een basis voor verdere standaardisatie binnen de pensioenadministratie.MBO Amersfoort gebruikt Commvault voor backupMBO Amersfoort heeft samen met implementatiepartner Spie zijn back‑up- en herstelprocessen vernieuwd met technologie van Commvault. De onderwijsinstelling had te maken met een versnipperde back‑upomgeving, waardoor herstel van verloren bestanden soms dagen duurde. Door alle data‑beveiliging en herstelprocessen centraal onder te brengen, is die tijd teruggebracht tot enkele minuten.De organisatie, met zevenduizend studenten en 750 medewerkers, verving meerdere losse platforms door één omgeving die aansluit op Microsoft 365, Active Directory en privacy‑eisen zoals de AVG. De nieuwe aanpak moet zorgen voor voorspelbaar herstel, minder risico’s en minder druk op het it‑team, terwijl onderwijsprocessen sneller kunnen worden hervat.

Odido is slachtoffer geworden van een cyberaanval waarbij massaal klantgegevens zijn gelekt. Het bedrijf betreurt deze situatie en werkt intensief aan het beperken van de gevolgen, zo meldt de telecomprovider. Een woordvoerder van Odido bevestigt dat er zo’n 6,2 miljoen klantenaccounts in verkeerde handen zijn gekomen. Uit het lopende onderzoek blijkt dat het gaat om persoonsgegevens uit een klantcontactsysteem dat Odido gebruikt. Er zijn geen wachtwoorden, belgegevens of factuurinformatie buitgemaakt. Maar volgens Nu.nl gaat het wel om namen, woonadressen en bankrekeningnummers. De ongeautoriseerde toegang is direct beëindigd, stelt Odido. Daarnaast ondersteunt een extern team van cybersecurity-specialisten bij het treffen van aanvullende beveiligingsmaatregelen als onderdeel van de incident-respons. Klanten van wie gegevens mogelijk zijn betrokken, ontvangen zo snel mogelijk een e‑mail van Odido. Door de omvang van de verzending kan het informeren van alle betrokkenen tot 48 uur duren. Odido waarschuwt haar klanten om extra alert te zijn op verdachte en ongebruikelijke activiteiten. Het incident is gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens.  Klanten krijgen alle benodigde ondersteuning, aldus Odido. De dienstverlening blijft volledig operationeel; bellen, internetten en tv‑kijken zijn veilig en niet geraakt. Voor Odido komt de hack uiterst ongelegen. Het telecombedrijf bereidt een beursgang voor die meer dan één miljard euro kan opleveren. Financieel persbureau Bloomberg meldde dat onlangs op basis van ingewijden. Odido heeft ongeveer acht miljoen klanten.

De Chinese eigenaar van Nexperia, Mr. Wing, blijft voorlopig geschorst als ceo van de chipfabrikant met hoofdvestiging in Nijmegen. De Ondernemingskamer handhaaft de onmiddellijke voorzieningen, die vorig jaar oktober werden getroffen. De benoeming van een tijdelijke bestuurder bij Nexperia en de overdracht van de aandelen in Nexperia blijven daarmee in stand. De beslissing van de Ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam zal in China slecht vallen en de betrekkingen met Nederland verder onder druk zetten. Wel heeft de Ondernemingskamer zich gehouden aan de belofte om de Chinese eigenaar voor de aanvang van het Chinese Nieuwjaar zekerheid te verschaffen over diens rol in de komende maanden. De rechtbank voor het bedrijfsleven heeft gegronde redenen om te twijfelen aan het beleid van Wing en de gang van zaken bij Nexperia. Daarom gelast zij nu een onderzoek. Ten eerste zijn er aanwijzingen dat er onzorgvuldig is gehandeld met een tegenstrijdig belang. De Europese managers van Nexperia verwijten Wing dat hij Nexperia Europa, waaronder ook de chipfabriek in Nijmegen valt, leeg trekt. Dit zou zijn gebeurd ten gunste van andere bedrijven in China die geen onderdeel uitmaken van de Nexperia-groep maar die wel onder controle van Wing staan.  Verder ziet de Ondernemingskamer aanwijzingen dat de bestuurder onder dreiging van komende sanctiemaatregelen zonder overleg met de andere bestuursleden de strategie heeft gewijzigd; afspraken met het ministerie van Economische Zaken werden niet meer opgevolgd, de bevoegdheden van Europese functionarissen werden ingeperkt en hun ontslag werd aangekondigd. Breuk De rechtbank is zich ervan bewust dat de situatie bij Nexperia er niet beter op is geworden, nadat ze vorig jaar oktober 2025 voorzieningen had getroffen. Sindsdien is een breuk in de wereldwijde onderneming van Nexperia ontstaan tussen de Chinese onderdelen enerzijds en de Europese en Zuidoost-Aziatische onderdelen anderzijds. Als gevolg daarvan is de productieketen van Nexperia ernstig verstoord geraakt, stelt de Ondernemingskamer. Zo is een groot aantal financiële en juridische geschillen ontstaan. Bovendien is de levering aan klanten door die ruptuur in gevaar gebracht. De rechtbank kiest voor continuering van de huidige situatie. De toestand van Nexperia vraagt nu in de eerste plaats om rust zodat Nexperia de interne verhoudingen, de productieketen en de levering aan klanten kan herstellen. Ook heeft Nexperia nog steeds te maken met geopolitieke problemen. Daarvoor is een daadkrachtig bestuur nodig dat niet belemmerd wordt door het geschil tussen de verschillende onderdelen van de onderneming van Nexperia en/of met een aandeelhouder.  Onderzoekers De Ondernemingskamer zal op korte termijn twee onderzoekers aanwijzen die het onderzoek gaan uitvoeren. Zij zullen van het onderzoek een verslag opstellen en dat aan alle partijen en aan de Ondernemingskamer toesturen. Op basis van dat verslag kan dan worden bekeken of er sprake is geweest van wanbeleid bij Nexperia en of er definitieve maatregelen moeten worden getroffen. De voorzieningen blijven in stand, totdat de Ondernemingskamer op verzoek van een of meer partijen beslist dat deze niet meer nodig zijn of moeten worden aangepast, bijvoorbeeld omdat de omstandigheden zijn gewijzigd. Het onderzoek kan meer dan zes maanden duren, maar de rechtbank waagt zich niet aan een prognose van de tijdsduur.  De Ondernemingskamer weerspreekt dat Wings aandelen in Nexperia door de overdracht aan de beheerder zijn onteigend. De aandelen in Nexperia zijn en blijven eigendom van zijn bedrijf Yuching Holding. De overdracht aan de beheerder is tijdelijk en betekent alleen dat Yuching Holding voor de duur van de procedure niet meer de meerderheid van de stemmen heeft in de algemene vergadering van Nexperia.  De Ondernemingskamer benadrukt dat deze nieuwe uitspraak geen enkel verband houdt met de ingreep destijds van demissionair minister Vincent Karremans (Economische Zaken) om Wing onder een soort curatele te stellen. De bewindsman deed dat omdat Wing het voortbestaan van Nexperia in Europa in gevaar zou brengen. Medio november 2025 schortte Karremans die ingreep op. De Ondernemingskamer onthoudt zich van een mening over de vraag of de minister toen terecht heeft ingegrepen. De volledige uitspraak staat hier.

COLUMN – Natuurlijk had ik ook tranen in mijn ogen toen Jutta Leerdam won. Alleen liep mijn mascara niet zo uit als bij haar. Ik heb ook direct mijn kinderen geappt: ‘Kijk, je kunt ook de hele dag met socials bezig zijn en toch je taken goed uitvoeren.’ Sociale media zijn verslavend en dit is een reden waaromom Meta en Google een aanklacht aan hun broek hebben. Ze worden met name aangeklaagd omdat ze ook echt hun best doen om hun ‘product’ verslavend te maken. En nu zal ik een nieuwtje vertellen: dit proberen alle bedrijven. Coca-Cola wil maar één ding, en dat is dat iedereen zoveel mogelijk Coca-Cola drinkt. Natuurlijk wil het bedrijf ook dat je gezond blijft en lang leeft want dan kun je namelijk nog langer Cola-Cola drinken. Daarom krijg je ook allemaal filmpjes te zien van mensen die je niet kent Een sociale-mediaplatform wil dus dat je zo lang mogelijk op het platform blijft hangen. Daarom krijg je ook allemaal filmpjes te zien van mensen die je niet kent, maar waarvan het algoritme weet: dit filmpje ga jij helemaal uit kijken en daarna wil je nog een filmpje kijken. Dat is ook de reden waarom je vakantiefoto’s aan bijna niemand worden getoond. Je jaagt ze met je lelijke zwembroek weg van het platform. Gratis Het erge aan sociale media is ook nog eens dat het gratis is. Je hoeft er niet voor achter het Centraal Station te werken om de verslaving in stand te houden. En daarom klagen ze in de VS Google en Meta aan. Ze hadden ook TikTok en Snapchat aangeklaagd maar daarmee is inmiddels een schikking getroffen. Daar ligt precies het probleem: we schikken en gaan weer door. Maar het probleem wordt niet opgelost. Dus wat is dan wel de oplossing? Zodra ik het weet, ga ik het je vertellen. Ik ga nu eerst even op Instagram en daarna ga ik ermee aan de slag. Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk hier voor meer informatie.

Detacheerders in de ict zagen hun omzet in het laatste kwartaal van 2025 met liefst dertien procent dalen vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder. Alleen detacheerders op juridisch gebied deden het met een min van bijna negentien procent nog slechter.  In het vierde kwartaal daalde de omzet van Nederlandse detacheerders gemiddeld met 4,5%. Dat blijkt uit de nieuwste MarktMonitor van de Vereniging van Detacheerders Nederland (VvDN). In het tweede en derde kwartaal was het verval sterker. De totale markt voor detachering komt dus in iets rustiger vaarwater. Maar dat geldt niet voor de ict. Het derde kwartaal verliep ook al zwak met een daling van 13,1 procent, terwijl het tweede kwartaal een min van 12,8 procent liet zien.  Zzp-wetgeving Edwin van den Elst, voorzitter van de VvDN, heeft de indruk dat de ict-detachering het effect voelt van stagnatie bij grote it-projecten. In het algemeen heeft de zzp-wetgeving momenteel een negatieve impact op de inhuur, denkt hij.  Werkgevers twijfelen of ze bepaalde ict-functies wél of níet door zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) mogen laten uitvoeren. Ze wachten af hoe de nieuwe regels om schijnzelfstandigheid te voorkomen uitpakken. Sommige rollen zijn risicovoller, omdat ze sterk hiërarchisch of operationeel zijn, of omdat ze structureel onderdeel zijn van de organisatie. Volgens Van den Elst is de vraag naar detachering bij de overheid momenteel vrij zwak. Daarentegen ziet hij nog wel groei bij de lokale overheden en de zorg. 

In dit nieuwsoverzicht: hoe ai Philips helpt producten te verbeteren, bedrijven kwetsbaar als cloud stopt en Amsterdams bedrijvencentrum voor impact-ondernemers. Philips succesvol met ai Ai krijgt bij Philips een grote rol in het terugdringen van de kosten. Het medtech-bedrijf wil tot 2028 voor anderhalf miljard euro aan kosten besparen. Ai kan helpen bij margeverbetering. Ceo Roy Jakobs zegt dat de betekenis van ai, en zeker ai-agenten, toeneemt. Hij noemt als voorbeeld de MRI-scanners en ultrasound-apparatuur. Ai rukt ook op bij Vue Pacs, een medisch beeld-beheersysteem dat ziekenhuizen gebruiken om radiologische beelden op te slaan, te bekijken en te delen. Philips ontwikkelt interfaces met ai en een module voor interactieve rapportage om werkstromen te stroomlijnen. Een ander voorbeeld is ‘s werelds eerste CT-scanner die is gebaseerd op ai-detectie.  Philips denkt ook productiviteitsverbeteringen halen uit hyperautomation, de automatisering van hele ketens, inclusief analyse, besluitvorming en uitvoering. Ai biedt ook efficiëntievoordelen bij marketing, r&d en diensten, zo blijkt uit Jakobs toelichting op de vierde kwartaal- en jaarcijfers. Geen herstelplan bij storingen Een op de vijf organisaties heeft geen actueel nood- en herstelplan voor situaties zoals stroomuitval, cyberaanvallen of it-storingen. Een derde is niet voorbereid op langdurige uitval van een cloudleverancier. Nog eens een kwart heeft geen exit- of overstapplan voor het geval de huidige cloudleverancier niet langer voldoet aan de veiligheidseisen of niet meer kan leveren. Dat blijkt uit onderzoek van Proximus NXT Nederland onder ruim 550 beslissers en eindverantwoordelijken op het gebied van ict en automatisering. Bijna de helft vindt dat de organisatie te afhankelijk is van cloudleveranciers voor de bedrijfscontinuïteit, en net iets meer dan de helft maakt zich zorgen over de toegang van niet-Europese autoriteiten tot hun data, zelfs wanneer deze binnen de EU is opgeslagen. Deze kwetsbaarheden hebben directe gevolgen voor de continuïteit en dataveiligheid van organisaties. Zo verwacht een derde van de organisaties onrust en chaos op de werkvloer wanneer er een incident op het gebied van dataveiligheid plaatsvindt.  Veel organisaties reageren vooral ná incidenten: twee op de drie voert pas dan verbeteringen door. Preventieve aanpak blijft achter: een op de drie spreidt cloudrisico’s niet actief. Wel legt 57 procent continuïteits- en herstel-afspraken vast. Van der Burgt ceo van Amsterdamse bedrijvenhub Tech-ondernemer Thijs van der Burgt wordt ceo en medeoprichter van Norrsken House Amsterdam. Dit medio dit jaar te openen bedrijvencentrum richt zich op jonge bedrijven die met oplossingen komen voor grote (maatschappelijke) problemen. Het platform moet de drempel verlagen voor ervaren professionals die de stap naar impact-ondernemerschap willen zetten. In Stockholm, Barcelona, Brussel en Kigali heeft Norrsken soortgelijke huizen opgezet. Onder het conglomeraat vallen vijf investeringsfondsen met een kapitaal van 750 miljoen dollar. Van der Burgt was oprichter van Office App (proptech), dat in 2021 werd overgenomen door het Amerikaanse HqO. Pride Capital Partners gaat samen met Danske Bank het ai-vertaalsoftware-platform EasyTranslate ondersteunen bij zijn acquisitie-strategie.

Bij ASML bestaan twijfels over de kwaliteit van de nieuwe generatie chipmachines. Vakbond FNV Metaal heeft vernomen dat deze zorg de drijfveer is voor de ingrijpende reorganisatie waarbij alleen al in Brabant zo’n 1.400 (kader)functies verloren gaan. Namens ASML lichtte Joost Smit, hoofd development & engineering, gisteren uitgebreid toe waarom het bedrijf voor een rigoureuze wijziging kiest. Daarbij kwam naar voren dat kwaliteit de centrale beweegreden is, zowel in leveringsprestatie als in het leveren van betrouwbare, goed werkende machines. ASML geeft aan dat klantfeedback en de complexiteit van de systemen hierbij zwaar wegen en dat het bedrijf mede daarom sterker wil focussen op engineering. Te veel tijd gaat verloren aan vergaderingen. De ingenieurs moeten weer terug naar hun kerntaken, vinden ze ook zelf. Yield Onlangs berichtte persbureau Reuters dat Intel, een grote klant van ASML, klaagt over het geringe percentage chips dat aan de vereisten voldoet. De zogenoemde ‘yield’ – het percentage wafers dat volledig functioneel is – valt tegen. Een wafer bevat honderden tot duizenden individuele chips. En een te hoog deel daarvan vertoont defecten, aldus Intel. Ondanks de toelichting blijft voor de FNV Metaal onduidelijk wat precies de aanleiding en noodzaak van de personeelsingreep is en waarom op deze manier. Bestuurder Peter Reniers meent dat je hier ook de tijd voor kunt nemen om dit op een nette manier op te lossen. ‘Door enorm te snijden in het personeelsbestand stroomt ook nog eens veel kennis weg.’ Hij licht toe dat als het om efficiëntie gaat, de vakbond tijdens de discussie heeft ingebracht dat een efficiëntieslag alleen werkt als teams daar ook op ingericht worden en de prikkels kloppen. ‘Te vaak horen we dat teams bezig zijn met brandjes blussen. Problemen worden achteraf opgelost, mede gevoed door beloning op snelheid in plaats van zorgvuldigheid. Dat is funest voor doorlooptijd én kwaliteit. Wij vinden dat nauwkeurigheid en structurele kwaliteitsverbetering juist beloond moeten worden.’  Volgens Reniers heeft ASML niet duidelijk kunnen maken hoe de voorgestelde module delivery units deze cultuur binnen het bedrijf gaan veranderen. Over de inrichting van deze nieuwe teams, waar veel engineers in terecht komen, kon ASML gisteren nog niet veel duidelijkheid geven. Raamwerk Ook CNV-bestuurder Rémy Biesmans wil meer helderheid over het raamwerk dat ASML voor ogen heeft voor de interne herplaatsing bij de reorganisatie. Hij vraagt meer inzicht in de aard van de functies die verdwijnen en de aantallen die daarbij horen. ASML zal deze vragen schriftelijk beantwoorden. Over de invulling van het sociaal plan komen de bonden in een later stadium te spreken. Het gesprek van gisteren ging vooral over nut en noodzaak van de reorganisatie. Leidraad FNV, CNV, VHP2 en De Unie hebben ASML meegegeven waaraan een sociaal plan in de kern moet voldoen. Leidraad van de vakbeweging blijft:  Geen gedwongen ontslagen; Echte herplaatsing waar mogelijk, inclusief scholing/omscholing en perspectief; Verlengde opzegtermijnen. (I.v.m. overgang naar nieuw pensioenstelsel; Compensatie/ontslagvergoeding; Eerlijke en transparante selectie voor nieuwe functies; Beheersbare werkdruk en veilige teams tijdens en na de transitie.

Een nieuwe grote, voornamelijk Nederlandse, software-as-a-service (saas)-groep is onlangs van start gegaan. Onder de naam Norvato heeft een omvangrijke groep saas-aanbieders zich afgesplitst van het Noorse software-conglomeraat Visma. Norvato verwacht als groep van saas-bedrijven, een spin-off van Visma, sneller te kunnen groeien. Meerderheidsaandeelhouder blijft Hg, de Britse investeerder én eigenaar van Visma. De verzelfstandiging heeft tevens als achtergrond de aanstaande beursgang van Visma dat zich scherp wil profileren als specialist in boekhoud- en hr-software.  Sander Odijk, managing director bij it-dienstverlener SureSync (voorheen Visma Connect), bevestigt de spin-off van Visma. De financiële holding Norvato die in Amersfoort zetelt, gaat grotere klanten bedienen, met name aan de bovenkant van het mkb. De nieuwe Nederlandse groep is afgelopen medio december opgericht, zonder daarover veel ruchtbaarheid aan te geven. Norvato telt 2.200 werknemers waarvan 1.500 in Nederland en heeft een omzet van 350 miljoen euro. De naam Norvato is volgens Odijk een knipoog naar de vroegere Noorse eigenaar.  Visma met hoofdkantoor in Oslo richt zich op software voor boekhouden, financiën, accountancy en salarisverwerking. Doelgroep is het midden- en kleinbedrijf alsmede overheden in Europa en Latijns-Amerika.  De bedrijven die onder de paraplu van Norvato doorgaan, zijn Acendy, Appical, Beeple, BlueVi, Broker, Ecare, Effortless365, Ehra Talent Solution, Esculine, H&H, Idella, Ionbiz, Lyanthe, MyOnline Store, Onguad, Smart Tracker, Solidbricks, Specter, SureSync, Viskan, Wikinggruppen, Youforce en Youserver. Het merendeels is Nederlands; Beeple en Ionbiz zijn Belgisch. Ceo van Norvato is Reinier Hendriks; Janco Lagerweij, de voormalige financiële directeur van Visma Youserve, is sinds begin dit jaar de nieuwe financieel directeur van Norvato. De afzonderlijke bedrijven kennen een hoge mate van autonomie.  Beursgang? Het Rijswijkse SureSync dat schaalbare oplossingen voor veilige gegevensuitwisseling biedt, nam onlangs het softwarebedrijf SmartTrackers over. Met de toevoeging van SmartTrackers, dat zich specialiseert in environmental, social & governance (esg)-dataverzameling, wordt het dienstenaanbod verder uitgebreid. De software van SmartTrackers maakt inzichtelijk hoe duurzaam een organisatie is. Investeerder HG Capital, tevens meerderheidsaandeelhouder in Visma, trekt bij Norvato financieel aan de touwtjes. HG bezit een uitgebreide portefeuille aan Europese softwarebedrijven en it-dienstverleners. HG denkt een grote klapper te maken door Visma in de loop van dit jaar naar de Londense beurs te brengen. Drie jaar geleden werd het conglomeraat op negentien miljard euro gewaardeerd.

Het CDA is ernstig bezorgd over het gebruik van autonome ai-assistenten zoals het onlangs gelanceerde OpenClaw. Kamerlid Jantine Zwinkels ziet risico’s voor veiligheid, privacy, menselijke controle en mentale gezondheid.  Ze vraagt staatssecretaris Eddie van Marum (Digitalisering) of deze het wenselijk acht dat ai-systemen zelfstandig handelingen, zoals het doen van aankopen en het aangaan van contracten, kunnen verrichten namens gebruikers. Ze baseert zich daarbij op berichtgeving in de NRC. Daarin wordt de noodklok geluid over de snelle groei van deze zelfstandig werkende bots die allerlei taken van mensen kunnen overnemen. Het CDA-Kamerlid vraagt de staatssecretaris hoe wordt geborgd dat er in kritieke infrastructuur, in sectoren als defensie, de zorg en de overheid altijd een mens tussen zit en controle uitoefent.  Hype Vooral de snel opkomende gratis ai-assistent OpenClaw, momenteel de hype in Silicon Valley, brengt volgens security-experts veel risico’s voor gebruikers met zich mee. Deze superagent voert allerlei taken uit. Hij kan autonoom handelen waardoor onverwachts ook rare methoden mogelijk worden. OpenClaw is volledig open source en draait lokaal op een pc. Deze ai-agent is te koppelen aan diverse apps en diensten. Opdrachten zijn te geven via gewone berichten-apps zoals WhatsApp. OpenClaw kan bestanden beheren, systeemcommando’s uitvoeren, websites bedienen, e‑mails verwerken en communiceren. Ontwikkelaar Matt Schlicht bouwde voor OpenClaw het sociale medium Moltbook, een soort Reddit speciaal bedoeld voor ai-assistenten. Tech-commentator Simon Willison noemt in zijn blog Moltbook momenteel de meest interessante plek op internet. Via Moltbook kunnen agenten die met OpenClaw zijn gebouwd, met elkaar praten. Inmiddels zijn meer dan 1,5 miljoen ai-agenten op de forums van Moltbook actief. Je ziet hoe de interactie tussen ai-assistenten verloopt. Wel is er kans dat mensen zich voordoen als agenten, softwaretools manipuleren en berichten plaatsen.  Keerzijden Veel aandacht is er voor de keerzijden van OpenClaw.. Door de brede systeemtoegang kan een slecht geconfigureerde OpenClaw‑instance kwetsbaar zijn voor misbruik, zoals onderzoekers ook hebben aangetoond. Het risico is groot op datalekken en ongecontroleerde toegang. De komst van OpenClaw leidde de afgelopen dagen tot waarschuwingen over de gevaren. Ook de oude discussie dat ai zich uiteindelijk tegen de mensheid kan richten, laaide weer op.  Simon Willison zei in The New York Times dat de ai-agenten de sciencefiction scenario’s kunnen volgen die ze in hun trainingsdata hebben gezien. Het probleem, voegde hij eraan toe, is dat deze systemen nog steeds veel dingen doen die mensen niet willen. En omdat ze met mensen en bots communiceren in begrijpelijke taal, kunnen ze worden verleid tot kwaadaardig gedrag.  Schade Diverse experts waarschuwen ook dat deze ai grote schade kan aanrichten aan de computers waarop ze zijn geïnstalleerd. Sommige deskundigen raden ronduit af om OpenClaw op een pc te draaien met persoonlijke gegevens of toegang tot belangrijke accounts. Als agenten met cryptovaluta aan de haal gaan, kan dat een hoop schade aanrichten. Ze kunnen ook anderen proberen op te lichten of cyberaanvallen uitvoeren. Als deze agenten elkaar op Moltbook treffen, kunnen ook verkeerde plannen worden gesmeed. Conclusie tijdens de New York Times‑podcast Hard Fork was dan ook OpenClaw voorlopig niet installeren. En als je dat toch wil doen, schaf een nieuwe pc aan waarop geen persoonlijke of belangrijke bedrijfsinformatie op staat en die volledig van internet is afgesloten.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is nu ook zelf getroffen door een datalek. De privacywaakhond die regelmatig boetes uitdeelt aan organisaties die datalekken niet of te laat melden, handelde volgens de voorschriften. De toezichthouder meldde het incident: bij zichzelf. De eigen functionaris voor gegevensbescherming werd op de hoogte gebracht. In een brief aan de Tweede Kamer melden staatssecretaris Arno Rutte (Justitie en Veiligheid) en staatssecretaris Eddie van Marum (BZK) dat het bij de AP is misgegaan. Aanvallers wisten misbruik te maken van een kwetsbaarheid in Ivanti Endpoint Manager Mobile (EPMM), voorheen Mobile Iron. Ook de Raad voor de Rechtspraak werd de dupe van een kritiek beveiligingslek in deze software voor het beheer van mobiele apparaten. Bij de AP kregen onbevoegden toegang tot werkgerelateerde gegevens van medewerkers zoals naam, zakelijk e-mailadres en telefoonnummer. Ivanti heeft inmiddels updates uitgebracht die dit lek en nog een ander lek kunnen verhelpen. Het NCSC meldde op 2 februari dat actief misbruik wordt gemaakt van het lek. Ivanti beweerde eerst dat slechts een zeer beperkt aantal klanten succesvol is aangevallen. Maar afgelopen woensdag zei het NCSC dat dit misbruik veel breder heeft plaatsgevonden dan eerder bekend was.

Het personeel van ASML tast in het duister over nut en noodzaak van de reorganisatie waarbij alleen al in Nederland 1.400 functies verloren gaan. Motieven en strategische afwegingen zijn onduidelijk. De stoelendans die daarmee gepaard gaat, geeft veel onrust. Ook bestaat vrees dat de nieuwe opzet tot veel werkdruk en stress leidt. In een brief vraagt FNV Metaal, die de afgelopen week 350 nieuwe leden bij ASML erbij kreeg, om opheldering over de aangekondigde Technology Transformation en de bijbehorende reorganisatie. De bonden gaan de ASML-directie hier maandag 9 februari over aan de tand voelen. De FNV wil horen welke concrete problemen ASML met de aangekondigde ingreep eigenlijk denkt te kunnen oplossen. De chipmachinefabrikant zei vorige week woensdag een einde te willen maken aan de bureaucratie, maar personeel en vakbeweging zijn er niet zo zeker van dat dit werkelijke reden is. De metaalbond vraagt ook duidelijkheid over de bredere strategische context, waaronder mogelijke verschuivingen in werkzaamheden, locaties en ketens. Werk lekt weg Bij de medewerkers leven zorgen over de effecten op de werkgelegenheid, kennisbehoud en continuïteit in Nederland en Europa, De vrees bestaat dat hoogwaardig werk weglekt naar Zuidoost-Azië. De FNV wil weten welke risicoanalyse ASML heeft gemaakt voor kennisverlies en continuïteit, nu juist zoveel leiderschaps- en architect-rollen verdwijnen. De adviesaanvraag aan de OR  benoemt risico’s, maar geen duidelijke beheersmaatregelen.  Een prangende vraag is hoe ASML de beoogde enorme stijging van de arbeidsproductiviteit valt te bereiken zonder dat de engineers overbelast raken. ASML wil dat de engineers 80 procent van hun tijd aan ontwikkeling besteden, dus niet aan meetings, escalaties, brandjes blussen, administratieve rompslomp en resource conflicten. FNV-bestuurder Peter Reniers acht dat percentage van 80 extreem hoog voor een complexe hightech-organisatie, zoals ASML is. De huidige 48 procent betekent dat meer dan de helft van de tijd opgaat aan niet-engineeringstaken. Realistisch? Een van de kernvragen die maandag in het overleg met de directie op tafel komt, is dan ook welke realistische maatregelen ervoor zorgen dat engineers meer tijd krijgen voor hun hoofdtaak, zonder dat ze simpelweg harder of langer moeten werken. Zo’n stijging valt alleen maar te bereiken via structurele procesverbeteringen. In dat verband valt te denken aan minder escalaties, minder afhankelijkheden tussen teams, minder herstelwerk, betere vereisten en stabielere roadmaps. Ook zullen minder verstoringen nodig zijn zoals minder ad-hoc verzoeken en minder last-minute veranderingen. Betere tooling en automatisering kunnen eveneens de productiviteit verbeteren. Denk aan CI/CD, testautomatisering, model based engineering en betere plm-processen. Tenslotte is baat te verwachten van heldere rolprofielen en minder organisatorische ruis. Geen onderbouwing Het stoort de FNV dat ASML de personele impact van de herstructurering niet heeft onderbouwd met kerncijfers. Ook de noodzaak per rol ontbreekt. Reniers vraagt zich ook af waarom het besluit tot reorganisatie wordt genomen terwijl de selectiecriteria voor nieuwe functies nog niet zijn uitgewerkt en dus niet beoordeeld kunnen worden. Omdat cruciale informatie ontbreekt (rolprofielen, selectiecriteria, risico’s, planning), kan de OR geen weloverwogen advies geven. De FNV wijst erop dat belangrijke onderdelen nog in ontwikkeling zijn. Een voorbeeld is de inrichting van de Module Delivery Units (MDU’s, nieuwe teams waar veel engineers in terecht komen). Veel mensen worden verplaatst van ‘mechanical engineering’ en ‘electrical engineering’ naar een productieomgeving of veldservice bij klanten. Supplier Quality Engineers worden ondergebracht in een andere afdeling die zich richt op inkoop, leveranciersmanagement en supply chain. Voor de FNV is onduidelijk welke selectieprocessen, it-ondersteuning en training daarbij gelden. De bond acht de implementatiedatum (1 juli a.s.) onrealistisch kort voor een reorganisatie van deze omvang. De planning laat een extreem strak tijdpad zien zonder buffer voor problemen, zo besluit Reniers. FNV, CNV en De Unie zijn fel gekant tegen gedwongen ontslagen bij ASML, notabene Nederlands meest winstgevende techbedrijf.

De recent gepubliceerde Global Cybersecurity Outlook 2026 van het World Economic Forum schetst een cybersecuritylandschap dat sneller verandert dan organisaties kunnen bijhouden. De combinatie van technologische vernieuwing, economische druk en maatschappelijke afhankelijkheid maakt cybersecurity in 2026 tot een complex vraagstuk voor ceo’s en ciso’s, aldus het WEF.De digitale dreigingen nemen toe, terwijl geopolitieke fragmentatie en verschillen in technologische capaciteit het risico vergroten dat incidenten zich snel over grenzen verspreiden. Tegelijk vormt artificiële intelligentie (ai) zowel een versterking van verdedigingsmogelijkheden als een katalysator voor nieuwe aanvalsvectoren. In zijn cybersecurity-voorspelling schetst de mondiale denktank drie trends rond ai, geopolitiek en cyberfraude.Ai versnelt het cyberconflictVolgens 94 procent van de door de WEF ondervraagde organisaties zal ai in 2026 de belangrijkste factor zijn die cybersecurity verandert. Organisaties investeren daardoor meer in het beoordelen van de veiligheid van ai‑toepassingen: het percentage dat dit actief doet, stijgt van 37 procent in 2025 naar 64 procent in 2026. Tegelijk groeit de kwetsbaarheid. Zo ziet 87 procent van de respondenten ai‑gerelateerde risico’s als het snelst toenemende dreigingsgebied.Terwijl bedrijven ai inzetten om detectie, analyse en respons te verbeteren, gebruiken aanvallers dezelfde technologie om aanvallen te automatiseren, overtuigende fraudeberichten te genereren of it‑ketens te manipuleren. Hierdoor verschuift het cyberconflict naar een hoger tempo, waarin verdedigers en aanvallers elkaar continu proberen te overtreffen.Geopolitiek bepaalt cyberstrategieGeopolitiek blijft in 2026 de belangrijkste factor bij het bepalen van cybersecuritymaatregelen, aldus de WEF-studie. 64 procent van de organisaties houdt rekening met geopolitiek gemotiveerde aanvallen, zoals verstoringen in kritieke infrastructuur of digitale spionage. Vooral grote organisaties reageren: 91 procent van hen heeft de strategie aangepast vanwege toenemende internationale spanningen. Tegelijk daalt het vertrouwen in de nationale paraatheid. Het aandeel respondenten dat weinig vertrouwen heeft in de mogelijkheid van hun land om een groot cyberincident het hoofd te bieden, stijgt van 26 naar 31 procent.De verschillen tussen regio’s zijn groot. In het Midden-Oosten en Noord‑Afrika is het vertrouwen aanzienlijk, terwijl organisaties in Latijns‑Amerika en het Caribisch gebied juist veel minder vertrouwen uitspreken. Incidenten bij onder meer luchthavens en energievoorziening laten zien dat kritieke sectoren kwetsbaar blijven. Daarnaast meldt 23 procent van de organisaties in de publieke sector onvoldoende weerbaar te zijn, wat extra zorgen oproept over de bescherming van staatsdiensten en maatschappelijke functies.Cyberfraude wordt een brede bedreigingCyber-enabled fraude ontwikkelt zich tot een belangrijke zorg voor zowel bestuurders als huishoudens. 73 procent van de respondenten in het WEF-onderzoek geeft aan dat zijzelf of iemand in hun omgeving getroffen is door digitale fraude in 2025. Voor ceo’s vormt dit inmiddels de grootste digitale zorg, belangrijker dan ransomware, dat jarenlang de dominante dreiging was.De verschuiving komt door misbruik van ai en gestolen identiteitsgegevens, waarmee fraude sneller, persoonlijker en geloofwaardiger wordt. Chief information secuirty officers (ciso’s) blijven ransomware en ketenveiligheid als prioriteit zien, wat een verschil illustreert tussen operationele risico’s en bestuurlijke perceptie door chief executive officers (ceo’s). Door deze uiteenlopende prioriteiten dreigt een gat tussen strategie en uitvoering.“Het wereldwijde tekort aan beveiligingsprofessionals is volgens hem geen natuurverschijnsel, maar een beleidskeuze” – Rob Lee (Sans Institute)Rob Lee, chief ai-officer en hoofd onderzoek bij het Sans Institute, ziet in de bevindingen van het rapport vooral een structureel tekort dat al langer speelt: het wereldwijde tekort aan beveiligingsprofessionals is volgens hem geen natuurverschijnsel, maar een beleidskeuze. Organisaties in sectoren zoals zorg, onderwijs en lokale overheid moeten het vaak doen met kleine teams, terwijl zij worden geconfronteerd met aanvallers die beschikken over goed georganiseerde, internationaal opererende teams. Het WEF-rapport laat volgens Lee duidelijk zien dat organisaties die zichzelf als onvoldoende weerbaar beschouwen, vrijwel altijd kampen met ernstige vaardigheids- en capaciteitsproblemen. Bij organisaties die wél veerkrachtig zijn, spelen zulke beperkingen nauwelijks.Lee vindt dat de cijfers laten zien hoe groot de kloof is tussen aanvalscapaciteit en verdedigingsvermogen. Verdedigers die dagelijks moeten reageren op geavanceerde aanvallen, hebben volgens hem meer nodig dan basisbewustzijn of automatisering via ai. Hoewel ai‑tools kunnen ondersteunen, ziet hij ze niet als vervanging voor gespecialiseerd personeel. Echt talent vraagt tijd, scholing en praktijkervaring, stelt hij, en dat ontbreekt in veel sectoren die wel cruciaal zijn voor de samenleving.Steun aan sectorenVolgens Lee moeten landen die cyberweerbaarheid serieus nemen investeren in opleidingstrajecten, trainingsfaciliteiten en ondersteuning van ondergefinancierde sectoren. Hij plaatst cybersecurity daarbij nadrukkelijk in het domein van nationale veiligheid: verdediging van digitale infrastructuur is geen optionele kostenpost, maar essentieel voor een functionerende samenleving. Wanneer ziekenhuizen, gemeenten en nutsbedrijven zelf maar moeten omgaan met aanvallen door statelijke actoren, is dat volgens Lee een beslissing met grote gevolgen.Het rapport legt de problematiek helder bloot, zegt Lee, maar wat volgens hem ontbreekt is een beleidsreactie die aansluit bij de ernst van de dreiging. Zonder gerichte investeringen in mensen, opleidingsprogramma’s en ondersteuning van kwetsbare sectoren blijft het onwaarschijnlijk dat de digitale weerbaarheid meegroeit met de snelheid waarmee dreigingen zich ontwikkelen.Vijf jaar onderzoekCyberdreigingen raken steeds vaker bedrijfsprocessen, overheden en mondiale ketens. Uit vijf jaar ‘Global Cybersecurity Outlook‘ van het WEF blijkt dat verstoringen in onder meer detailhandel, productie, luchtvaart en cloudomgevingen zichtbaar maken hoe kwetsbaar digitale afhankelijkheden zijn. Cybersecurity ontwikkelt zich daarbij van een technische taak naar een bestuurlijk vraagstuk. De rapportreeks laat zien hoe risico’s sinds de pandemie zijn toegenomen door versnelde digitalisering, geopolitieke spanningen, complexe toeleveringsketens en uiteenlopende beschermingsniveaus tussen organisaties. Voor 2026 verwachten de onderzoekers dat samenwerking tussen sectoren en landen cruciaal wordt om incidenten te beperken en de digitale weerbaarheid te vergroten.

‘Kan Trump uw gegevens vorderen?’ Dat was de oplossing van de Computable Kerstpuzzel van 2025. Zo’n beetje alle ruim honderdvijftig inzenders hadden de gezochte oplossing goed. ‘Ik denk het wel’, beantwoordde een van hen de oplossingsvraag. ‘Laten we ‘soeverein’ worden, in ict-opzicht. Met een rol voor de overheid, de Europese Unie, bedrijven, stichtingen en particulieren.’De negentiende editie van de Computable Kerstpuzzel, samengesteld door de redactie en ontworpen door Ruiter Puzzel, gaf een gevarieerd beeld van ict-onderwerpen waaraan de redactie in 2025 aandacht besteedde. Zoals de discussies over digitale soevereiniteit waaraan de gezochte oplossing van de puzzel was gekoppeld. En natuurlijk onder veel meer ai, cybersecurity, quantumcomputing, overnames en de overheids-ict. Bij dat laatste onderwerp lijkt de vorig jaar veel gehoorde roep om een aparte minister van Digitale Zaken toch niet genoeg gehoord te worden; in het nieuwe kabinet komt hoogstwaarschijnlijk alleen een aparte digitale dienst. Menig puzzelaar was er tijdens de feestdagen druk mee, met de Computable Kerstpuzzel 2025. ‘Een geweldig leuke puzzel’, ‘het was weer een gezellige puzzel’, ‘pittig, dat is het juiste woord voor het vinden van de oplossingen dit jaar’, waren een aantal typeringen van deelnemers. Of zoals een puzzelaar het omschreef: ‘Het was weer een hele uitdaging. Maar door de kou buiten was het niet erg om de hele Eerste Kerstdag aan het huis te zijn gekluisterd om de leuke, uitdagende, maar toch weer lastige Computable Kerstpuzzel op te lossen. Gelukkig had ik nog wel net genoeg tijd over voor het kerstdiner.’TijdverdrijfEen selectie uit de andere reacties: ‘Een heerlijk tijdverdrijf! Keep up the good work!’, ‘De puzzel was weer leuk als ontspanning tussen al het feestgedruis en tussen al de bezoeken aan familie en vrienden’, ‘Altijd weer leuk en ook leerzaam om de puzzel op te lossen. En met hulp van ai gaat het nog sneller dan in andere jaren…’ en ‘Begin december begin ik altijd al uit te kijken naar de puzzel. Heerlijk: daar was hij weer!’Voor veel deelnemers vormde de puzzel ook een leerzaam jaaroverzicht. ‘Bedankt voor de terugblik’, schreef een inzender. Een ander noemde de puzzel ‘weer lastig dit jaar,  maar zeker te doen met wat kennis van de it-markt in Nederland en daarbuiten.’ En een derde vond de leukste antwoorden: ‘digitale omnibus’ en ‘digiduck’. De uiteindelijke oplossing van de Computable Kerstpuzzel 2025 was dus: ‘Kan Trump uw gegevens vorderen?’. Een paar diehard-puzzelaars vonden ook nog de boodschap die Ruiter Puzzel erin verstopt had: De genummerde vakjes geven deze zin: Debug this KRCYPOIn het kader onderaan dit artikel staan de antwoorden met toelichting op de 26 vragen van de Computable Kerstpuzzel 2025.De verdeling van de prijzenpotOok dit keer stelden we weer mooie prijzen ter beschikking. Uit de vele goede inzendingen hebben we de volgende prijswinnaars getrokken– Drie VVV-cadeaukaarten à vijfentwintig euro gaan naar Mike Bude (Zetten), Eline Kreuse (Spijkenisse) en Michael Poot (Stavenisse).– Twee tickets voor ‘The Art of Banksy’ (Koninklijke Jaarbeurs) worden verstuurd naar Jan Cuperus (Utrecht) en Richard de Greeuw (Blokker).– Twee exemplaren van ‘Source Code – Mijn oorsprong’, beschikbaar gesteld door uitgeverij Querido, zijn gewonnen door Remko Gremmen (Bodegraven) en Laura Kolthof (Winterswijk).Van harte gefeliciteerd!De antwoordenA. Veranderde uitgeefhuis in data- en softwareconcern: Nancy McKinstry (Topvrouw Nancy McKinstry neemt in februari 2026 afscheid van van Wolters Kluwer. Zij is sinds 2003 ceo en bestuursvoorzitter bij het data- en softwareconcern.)B. In kantoor hiervan worden straks geen sjekkies meer gedraaid: Ai-fabriek (Er komt een ai-fabriek in Groningen, bestaande uit een datacenter en een expertisecentrum. Dat laatste komt in de voormalige tabaksfabriek Koninklijke Theodorus Niemeyer in Groningen.)C. Deze e-spion detecteert netwerken: Wifi-sniffer (Twee tieners werden in september opgepakt van digitale spionage in opdracht van een pro-Russische hacker. Ze liepen een route langs Europol, Eurojust en de Canadese ambassade in Den Haag met een wifi-sniffer, een tool om netwerken in de omgeving in kaart te kunnen brengen of data te onderscheppen.)D. Technocratische toekomstvisie: Rapport Wennink (Oud-ASML-topman Wennink presenteerde in december zijn rapport ‘De route naar toekomstige welvaart’ om de Nederlandse economie van nieuwe impulsen te voorzien. In dit ‘rapport Wennink’ ligt een zware nadruk op technologische innovatie.)E. Zorgen ervoor dat ai niet uit de bocht vliegt: Guardrails (ai-vangrails: richtlijnen en technische maatregelen om ai in codebases verantwoord te gebruiken.)F. Laat de ai-goudkoorts deze opnieuw knappen? Bubble (Sommige marktanalisten maken zich zorgen over de mega-investeringen in jonge ai-bedrijven en de torenhoge verwachtingen over ai. Volgens hen is de kans groot dat deze ai-bubble barst, net als bij de internet-bubble gebeurde in 2000.)G. Zonnige grasmeester vierde dertigste verjaardag: Robotmaaier (De Zweedse fabrikant Husqvarna stond in 2025 uitgebreid stil bij het dertigjarig jubileum van zijn draadloze Automower.)H. Gegevensmagazijn veegde de vloer aan met deze winkel: Carpetright (Na de ingebruikname van een nieuwe it-omgeving ontstonden er bij Carpetright grote verschillen tussen de geregistreerde omzet en de daadwerkelijke omzet door een niet goed ingericht Power/BI-datawarehouse. De vloerenwinkel kwam in financiële problemen en ging uiteindelijk failliet.)I. Ernstige bijwerking van ai-modellen: Hallucineren (In de nieuwe betekenis van dit woord gaat het om generatieve taalmodellen die informatie verstrekken die niet op (betrouwbare) data gebaseerd is en daarom onnauwkeurig of volstrekt onjuist is. Hallucineren werd uitgeroepen tot het Van Dale Woord van het Jaar 2025.)J. Zwakke beveiliging OM en Clinical Diagnostics zorgde voor veel: Verontwaardiging (Het Openbaar Ministerie had veel last van een hack door een Citrix-lek en bij de hack bij het lab Clinical Diagnostics NMDL werden bij persoonsgegevens van zo’n 485.000 deelnemers aan het Bevolkingsonderzoek gestolen. Beide cyberindicenten zorgden voor de nodige publieke verontwaardiging.)K. Verkeerde spelling phishing? Vishing (Vorm van phishing: een samenstelling van voice en phishing waarbij een echte of ai-stem een voicemail-bericht achter laat in plaats van e-mails. Men vraagt dan om een nummer te bellen, een website te bezoeken of om een bericht te verwachten: allemaal gecompromitteerde bestemmingen uiteraard!)L. Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) moet dit tegengaan: Versnippering (Staatssecretaris Eddie van Marum van Binnenlandse Zaken – Digitalisering presenteerde voor de zomer de NDS. Die schrijft voor dat de overheid minder versnipperd gaat werken.)M. Ere-prijs voor deze software-ondernemer: Chris Ouwinga (In 2025 won Chris Ouwinga, oprichter van softwarebedrijf Unit4 en ondernemer/investeerder, de Lifetime Achievement Award van Computable. De redactie reikt deze ereprijs uit aan iemand met een grote staat van dienst in de Nederlandse ict-markt.)N. Allesomvattende techregeling EU: Digitale omnibus (De Europese Commissie kondigt in november een ‘digitale omnibus’ aan, een bundeling van wetten dat de regels voor kunstmatige intelligentie (ai), cyberbeveiliging en gegevensbescherming stroomlijnt.)O. Debatonderwerp in de ict maar staat geregeld voor de rechter: Soeverein (2025 was het jaar van de digitale soevereiniteit. Maar soeverein kan ook slaan op een burger die de overheid niet erkent. In het najaar vond nog een rechtszaak plaats tegen een aantal soevereinen die met geweld tegen de Nederlandse overheid in opstand wilde komen.)P. Kleurrijke it-ondernemer (1946-2025): Willem Smit (In juli 2025 overleed de flamboyante ondernemer Willem Smit, oprichter van Datex Software en het tech-conglomeraat Newtron. Smit was ook nauw betrokken bij Internoc (netwerkbeheer op afstand). Met wisselend succes bracht hij deze drie bedrijven naar de beurs.)Q. Politiek in rep en roer door deze oud-IBM’er: Kyndryl (De Amerikaanse infrastructuurdienstverlener en IBM-afsplitsing Kyndryl kondigde begin november aan de Nederlandse cloudserviceprovider Solvinity te willen overnemen. Dat viel snel slecht bij de (rijks)overheid en de politiek omdat Solvinity een aantal cruciale overheidsdiensten beheert die dan onder Amerikaanse gezag zouden komen te vallen.)   R. Trainingssnacks voor ai-systemen: Synthetische data (Synthetische data zijn kunstmatig gegenereerde gegevens die de kenmerken en patronen van echte data nabootsen, zonder daadwerkelijke informatie van individuen of entiteiten te bevatten. Handig om ai-modellen mee te trainen waarbij privacyrisico’s zijn geminimaliseeerd).S. Snelstart, OGD ICT, HSO, Cadac, Nétive VMS, Cenosco, alle in handen van: Private equity (Op de Nederlandse ict-markt speelt private equity een prominente rol in de lijst met onder meer investeringen in deze gerenommeerde softwarebedrijven.)T. Hippe manier van programmeren: Vibe coding (Het snel schrijven van software in dialoog met een ai-model met de belofte dat iedereen dat kan.)U. Diep in het zuiden is hier aandacht voor responsible ai: Discovery museum (In het Discovery Museum in Kerkrade loopt de tentoonstelling ‘Ai: de expo’. Met speciale aandacht voor responsible ai.)V. Hulpmiddel uit Duckstad voor digitale vaardigheden: Digiduck (Een nieuwe, speciale Donald Duck-editie die kinderen in Nederland spelenderwijs digitale vaardigheden en online-veiligheid bijbrengt. Ditmaal werkte de redactie van het stripblad en uitgeverij DPG Media samen met Microsoft, de Codeerschool, Wortell en Veiliginternetten.nl.)  W. Deze Chinees houdt erg van chips: Zhang Xuezheng (In oktober zette de Ondernemingskamer topman Zhang Xuezheng van de Nijmeegse chipfabrikant Nexperia tijdelijk opzij wegens wanbeleid. Dat gebeurde een dag nadat minister Vincent Karremans van Economische Zaken had ingegrepen met een bevel waarmee hij feitelijk de controle over het bedrijf overnam. Die dubbele ingreep leidde tot stevige spanningen tussen China en Nederland.)X. Politica met hart voor ict: Barbara Kathmann (Dankzij een groot aantal voorkeurstemmen werd Barbara Kathmann, prominent lid van de Vaste Kamercommissie voor Digitale Zaken, herkozen als Tweede Kamerlid voor GroenLinks-PvdA. De Rotterdamse voorvechtster van digitale autonomie die door GroenLinks-PvdA op een onverkiesbare 32e plaats was gezet, blijft zo voor het parlement behouden.) Y. Google’s antwoord op de gpu’s van Nvidia: Tensor processing units (Deze tpu’s zijn gespecialiseerde chips voor ai- en machine learning-taken, onder meer voor de nieuwe modellen van Claude, de chatbot van Anthropic.)Z: Sprak ban uit over Microsoft: Internationaal Strafhof (Het Internationaal Strafhof vervangt Microsoft-oplossingen door de Duitse oplossing Open Desk. Dit nadat het it-concern eerder in 2025 op last van de Amerikaanse overheid hoofdaanklager Karim Khan geen toegang meer gaf tot zijn Microsoft-e-mail-account. De Amerikaanse president Donald Trump stelde sancties in tegen het ICC, nadat het Strafhof arrestatiebevelen had uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn voormalig minister van Defensie Yoav Gallan vanwege de oorlog in Gaza. Zij worden verdacht van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.)