computable

Bij de cijfers die Big Tech deze week presenteerde, staat de omvang van de investeringen centraal in plaats van omzet en winst zoals gebruikelijk is. Ai vergt enorme bedragen. En de ene tech-gigant tast nog dieper in de geldbuidel dan de andere.  De vier grootste Amerikaanse cloudspelers gaan in 2026 voor 770 miljard dollar in ai-infrastructuur steken. De gedachte achter deze investeringsdrift is dat wie leidend is in infrastructuur de ai-race wint. Big Tech is ervan overtuigd dat een ‘nieuwe cloud’ nodig is, specifiek afgestemd op de verwerking van de ai-workloads die veel routinewerk overnemen dat nu nog door mensen wordt gedaan.  Miljarden AWS investeert dit jaar tweehonderd miljard dollar, 60 procent meer dan in 2025 toen Amazon al de meest expansieve hyperscaler was. Alphabet/Google verwacht dit jaar 180 miljard à 190 miljard dollar te investeren. Microsoft is van plan in 2026 ongeveer hetzelfde bedrag te spenderen in ai-infrastructuur. In twee jaar verdubbelt de datacenter-capaciteit.  Meta, moeder van Facebook, Whatsapp en Instagram, is van plan dit jaar voor 145 miljard dollar aan kapitaaluitgaven te doen. Het merendeel daarvan gaat naar datacenters om ai-modellen te trainen en te gebruiken.  Vlak ook Oracle niet uit. Dit fiscale jaar trekt de database-gigant vijftig miljard dollar uit voor een agressieve expansie in ai-datacenters. IBM en Apple houden zich tussen al dit geweld relatief rustig. Opdrijven Zeker is dat de huidige investeringsgolf de kosten van ai-datacenters opdrijft. De gpu’s die snelle ai-berekeningen mogelijk maken, zijn al een tijd lang schaars. Hetzelfde geldt voor geheugens met een hoge bandbreedte evenals andere componenten. De beurs houdt zijn adem is. De hamvraag is hoe lang het duurt voordat deze investeringen zijn terugverdiend. Beleggers vragen zich af hoe hoog het rendement op deze ‘ai-avonturen’ wordt. Het is een onbekende tak van sport.  AWS De kwartaalcijfers die Big Tech-bedrijven deze week presenteerden, zijn goed. De inkomsten uit de cloud groeien snel. Bij AWS namen deze in het tweede kwartaal van het fiscale jaar met 28 procent toe vergeleken met dezelfde periode een jaar eerder. Dat was de snelste groei in vijftien kwartalen. Als het tempo waarin de vraag naar ai-diensten in het huidige tempo blijft groeien, stijgen de ai-inkomsten van AWS (run rate) dit jaar naar vijftien miljard dollar. De verkoop van chips (Graviton, Trainium en Nitro) loopt dit jaar op tot twintig miljard (run rate).  Amazon meldt een netto omzetstijging van 17 procent tot 181 miljard dollar in het eerste kwartaal. De nettowinst kwam uit op 30,3 miljard dollar Google Alphabet/Google zag de inkomsten over het eerste kwartaal met 22 procent stijgen tot 110 miljard dollar, terwijl de winst 81 procent omhoog spoot tot 62,6 miljard dollar. Ai stimuleert het gebruik van de cloud aanzienlijk. Die divisie haalde twintig miljard aan omzet binnen; 63 procent meer dan in dezelfde periode een jaar eerder. Google heeft nu voor 460 miljard dollar aan getekende contracten in de boeken staan tegen 240 miljard in het vorige kwartaal. Niet alleen rekenkracht, maar ook toegang tot ai-platforms wordt op grote schaal ingekocht. Google’s ai-chips verkopen als warme broodjes.  Sundar Pichai, topman van Alphabet en Google, zei: ‘2026 is fantastisch van start gegaan. Onze investeringen in ai en onze full-stack aanpak geven een boost aan elk onderdeel van het bedrijf. De zoekfunctie kende een sterk kwartaal, waarbij ai-ervaringen het gebruik stimuleerden, het aantal zoekopdrachten een recordhoogte bereikte en de omzet met 19 procent groeide.’ Microsoft Ook Microsoft meldt een snelle groei (40 procent) van haar cloud (Azure en een aantal andere clouddiensten). Azure geldt als de voornaamste infrastructuur waarop OpenAI en een aantal andere grote ai-aanbieders hun business baseren. Als de trend van het afgelopen kwartaal doorzet, komt de ai-omzet dit jaar uit op 37 miljard dollar; 123 procent meer dan een jaar geleden. De totale cloud-omzet bedroeg 54,5 miljard dollar, een stijging van 29 procent. De totale Microsoft-omzet steeg met 18 procent naar 82,9 miljard dollar, terwijl 31,8 miljard dollar nettowinst werd behaald. ‘We zijn gefocust op het leveren van cloud- en ai-infrastructuur en -oplossingen die elk bedrijf in staat stellen hun resultaten in het agentic computing-tijdperk te maximaliseren,’ zegt Satya Nadella, voorzitter en ceo van Microsoft. IBM IBM begon het jaar goed. De omzet over het eerste kwartaal steeg 9 procent tot 15,9 miljard dollar. De inkomsten uit infrastructuur (15 procent) namen het meest toe, gevolgd door software (11 procent) en consultancy (4 procent). Vooral hybride infrastructuur en dan met name IBM Z zit stevig in de lift.  ‘Ai blijft een drijvende kracht achter onze wereldwijde activiteiten. IBM-producten en -diensten helpen klanten bij het orkestreren, implementeren en beheren van ai in hybride omgevingen,’ aldus Arvind Krishna, topman van IBM. 

Vanaf half mei start UWV een pilot met de ai-chatbot Microsoft Copilot Chat Web. Deze proef duurt tot het einde van dit jaar. Dit betekent dat de uitvoeringsorganisatie stopt met het gebruik van Le Chat van het Franse Mistral AI. Le Chat is de ai‑assistent van het Franse bedrijf Mistral AI. Het is vergelijkbaar met ChatGPT, maar met een sterke focus op Europese datasoevereiniteit, snelheid en agent‑functionaliteit. Toch stopt het UWV met deze, sinds juni 2025 actieve, ai-agent. ‘Le Chat was bedoeld als een tijdelijke oplossing totdat een gecontracteerde ai-toepassing beschikbaar kon worden gesteld’, zegt een woordvoerder. ‘Daarom onderzoekt UWV of ai-toepassingen die beschikbaar zijn binnen het Microsoft Copilot-ecosysteem, verantwoord kunnen worden ingezet.’ Betere resultaten Volgens de zegsman draait Copilot Chat Web binnen de Microsoft-omgeving van UWV. Daardoor kunnen meer instellingen beheerd worden en zijn er betere mogelijkheden om de beveiliging af te stemmen op UWV-eisen. De verwachting is dat Copilot Chat Web betere resultaten oplevert, wat voor meer gebruiksgemak zorgt en shadow-ai tegengaat. Eind van dit jaar worden de uitkomsten van deze pilot geëvalueerd. Toch lijkt het inruilen van een Europese tool voor een Amerikaanse vanuit het oogpunt van soevereiniteit en digitale autonomie niet handig in deze geopolitieke tijden. UWV meldt desgevraagd hierover: ‘Ondertussen wordt ook gekeken naar andere betrouwbare (soevereine) alternatieven.’

DATAREVIVAL – Tot haar grote genoegen (persoonlijk en financieel) krijgen de kinderen van mijn vriendin de komende maanden hun hbo-diploma’s en betreden zij de arbeidsmarkt. Max gaat als verpleegkundige de zorg in en Vera de ict. Tot voor kort dacht ik dat beiden zich geen zorgen hoefden te maken over hun toekomst. Door de vergrijzing komt de zorg elk jaar meer handen tekort en de ict is in een digitaliserende samenleving eveneens een groeimarkt. Daar denk ik nu heel anders over. Laten we beginnen met Max, de verpleegkundige. De komende jaren is er geen vuiltje aan de lucht voor handen aan het bed, maar de dreiging heet robotica. Tien jaar geleden hadden we in Nederland een idiote hype rond robots die op het punt stonden om mensenwerk over te nemen, maar dat dit binnen de komende tien jaar wel staat te gebeuren is helemaal geen hype. De tekenen zijn overal. Kort geleden wees een Nederlands bedrijfje een overnamebod van vijfhonderd miljoen dollar van OpenAI af. Het bedrijf verzamelde trainingsdata, goud voor het aanleren van de (fijne) motoriek van robots. Die kunnen op een dag dus een klysma plaatsen of een injectie doen. En de ai-taalmodellen die nu bezig zijn om de wereld te veroveren, lijken zeer geschikt voor het voorkomen van medische missers. Robots die zowel fysiek als mentaal competent zijn kunnen in beginsel elke fysieke menselijke activiteit overnemen. Op een dag worden het dus robot-handen aan het bed. Waarschijnlijk zijn het ook warme handen, want de vermoedelijk benodigde rekenkracht vereist wel een Nvidia-gpu en die doen het niet op AAA-batterijtjes. Dit alles wordt nog onderstreept door de pivot die Tesla maakt van (steeds maar niet) zelfrijdende auto’s naar humanoïde robots die onder meer een auto kunnen besturen. Het is na Spacex en Tesla zelf Elon Musks derde grote gok, maar Musk heeft bepaald een goed track record. Op een kwade dag wordt Max misschien door de robot die de zorg voor zijn patiënten overneemt naar het UWV gereden (waar ze zijn gegevens invoeren in het ww-systeem uit de jaren tachtig van de vorige eeuw). Wat voor Max mogelijk nog tien of twintig jaar duurt, staat voor Vera de ict’er nu al voor de deur. Mijn vorige Data Revival was gewijd aan een experiment om ChatGPT een database te laten ontwerpen. ChatGPT zakte daarbij flink door het ijs, maar dat krijg je als je een ai traint op een wereld van slecht ontworpen databases. Ik vermoed dat het nu al stukken beter kan als je zorgt voor adequate prompts, maar ik stelde ook dat de huidige ai’s uitermate geschikt zijn voor database herstructurering en gegevensconversies. Waar een echte database-ontwerpblunder (voorbeeld) in de praktijk niet te herstellen is, kan dat met ai wel. Dat zou betekenen dat legacy-systemen werkelijk een tweede leven kunnen krijgen en we niet meer zijn gebonden aan de keuze tussen kostbaar doormodderen (‘softwareveroudering’) en kostbaar en gevaarlijk herbouwen. Dat gaat heel veel banen kosten. Veel meer acuut is wat ai nu al doet voor de productiviteit van ontwikkelaars. Het algemene beeld rond ai is dat het vooral nuttig is in de handen van experts en dat was ook de conclusie in mijn vorige Data Revival. Maar voor beginnende of minder begaafde software ontwikkelaars is dat helemaal niet zo. Zelf behoor ik tot die tweede categorie en ik kan uit eigen ervaring melden dat mijn productiviteit door het dak gaat met ChatGPT. En het is niet alleen de productiviteit maar ook de consistentie. Het bedrijf Block (van Twitters Jack Dorsey) besloot om 40 procent van het personeel te lozen Ik heb bijvoorbeeld een hekel aan sommige aspecten van de SQL syntax (joins) en mijd deze, tot groot ongenoegen van mijn collega’s. Nu doe ik mijn eigen ding en laat het resultaat herschrijven in de stijl van mijn collega’s. Het lijkt triviaal, maar wat er nu al kan en gebeurt rond software is een enorme revolutie. En zelfs als we er voor zouden kiezen om software ontwikkeling volledig uit te besteden aan junioren, ict-kneuzen en rommelende vibe coders zou er nog geen man overboord zijn als de beroerde resultaten door ai kunnen worden herontworpen en hercodeerd. Het oude en niet zo succesvolle idee van softwareprototyping door niet-ict’ers met materiekennis komt misschien wel weer terug, terwijl iedereen die zich nu architect noemt een andere baan kan gaan zoeken. En ook hier is de toekomst er al. Het bedrijf Block (van Twitters Jack Dorsey) besloot om 40 procent van het personeel te lozen. Softwareontwikkeling gaat extreem veel sneller met kleine teams met ai. Block is ook niet het enige voorbeeld, al vind ik zo snel nog niets uit Nederland. Max en Vera bezitten gelukkig straks hun professionele kwalificaties en per saldo maken we ons weinig zorgen. Gelukkig zijn ze midden twintig en flexibel en zitten ze nog niet op een ‘veilige’ positie in een zorginstelling of op een ict-afdeling. Het komt vast goed, maar spannend wordt het wel. Datarevival is een rubriek van René Veldwijk over de wondere wereld van data. Veldwijk is associé bij Ockham Groep en opiniemaker bij Computable. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #3. Deze embed gebruikt marketing cookies. Accepteer marketing cookies om de embed te tonen. Accepteer marketing cookies

Infrastructuur-reus Goodman moet mogelijk negen jaar wachten voordat het geplande datacenter in Vijfhuizen van stroom wordt voorzien. Netbeheerder TenneT hoeft het aansluittraject met de Australische projectontwikkelaar, die nabij verkeersknooppunt Rottepolderplein een datacentern wil neerzetten, niet voort te zetten. De verplichting tot hervatting hiervan ontbreekt omdat er geen sprake is van een gecontracteerde afnemer.  Zo heeft de rechtbank Gelderland bepaald. TenneT handelt niet onrechtmatig door de projectontwikkelaar vanwege netcongestie in het focusgebied op wachtlijst te zetten. De rechter vindt dat het belang van TenneT bij een veilig en goed functionerend elektriciteitsnet het zwaarst weegt. Dat belang gaat boven het (zuiver financiële) belang van Goodman om de door haar aangevraagde aansluiting op het net binnen de door haar gewenste termijn te hebben gerealiseerd.  Goodman eiste dat ze de beloofde 70 MW-aansluiting uiterlijk in het vierde kwartaal van 2029 in gebruik kan nemen. Begin dit jaar kreeg het datacenter-bedrijf van TenneT te horen dat dit onmogelijk is vanwege congestie. Goodman had in 2023 de offerte ondertekend voor werkzaamheden die TenneT in het voortraject zou doen. Maar daarmee had TenneT nog geen verplichting tot het sluiten van realisatieovereenkomsten, aansluit- en transportovereenkomsten.  In oktober 2025 kreeg Goodman te horen dat die contracten er voorlopig ook niet aankwamen omdat het te druk werd op het stroomnet. Goodman is op de wachtlijst geplaatst. De netcongestie in Noord-Holland zal pas in 2033-2036 zijn opgelost. Dit betekent dat Goodman nog wel negen jaar kan wachten. En dat terwijl beide partijen al vijf jaar praten over realisatie van de aanvraag. Goodman had al de komende zomer met de bouw willen beginnen. Samen met het Canadese pensioenfonds CPP Investments steken de Australiërs acht miljard euro in Europese datacenters.

De Tweede Kamer wil weten of het kabinet toch nog mogelijkheden heeft om begin mei af te zien van verlenging van het contract met Solvinity voor de ondersteuning van het DigiD-platform. Over deze voortzetting heeft het ministerie van BZK al op 27 maart jongstleden besloten, maar de overeenkomst tot verlenging met twee jaar is nog niet ondertekend.  Uit vragen die de Kamerleden Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) op 29 april hebben gesteld, blijkt dat betrokken fracties in deze kwestie een uiterste poging willen doen om de verlenging tegen te houden. Ze hopen te kunnen voorkomen dat het beheer van DigiD onder de Amerikaanse invloedssfeer komt te staan.  Het liefst ziet een Kamermeerderheid dat de voorgenomen overname van Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl helemaal niet doorgaat. Het zo snel mogelijk beëindigen van het contract voor de levering van infrastructuur-diensten voor DigiD is een andere mogelijkheid.  Alles bij het oude laten Logius, de it-dienst die onder BZK valt, heeft tot 6 mei aanstaande de tijd de optie tot verlenging van het contract met twee jaar niet te lichten en een nieuwe aanbesteding uit te schrijven. Maar de ambtenaren van Logius willen gewoon alles bij het oude laten en met Solvinity doorgaan, ook al raakt dit bedrijf in Amerikaanse handen.  Eerder genoemde Kamerleden willen weten welke overwegingen aan deze keuze ten grondslag liggen. Ook vragen zij of het niet verlengen van het contract wel serieus is overwogen. En of er (juridische) mogelijkheden zijn om voor woensdag aanstaande alsnog af te zien van de contractverlenging van twee jaar. En zo niet, of er dan een mogelijkheid is om het contract slechts onder voorbehoud te verlengen zolang Solvinity niet door een Amerikaans bedrijf wordt overgenomen. Contract weghalen Tot slot willen GroenLinks-PvdA, SGP en BBB weten of het DigiD-contract bij Solvinity valt weg te halen en wat hiervan de kosten zijn. Pieter van Oordt, chief privacy officer van Logius, opperde onlangs het plan met Kyndryl te onderhandelen over uitstel van de overname van Solvinity met enkele maanden. In de tussentijd zou het DigiD-contract naar een partij kunnen worden overgeheveld die Nederlands is en ook blijft. Maar Van Oordt mocht dit plan van de Logius-leiding niet aan de betrokken staatssecretaris presenteren. De privacy-ambtenaar werd met bijzonder verlof gestuurd.  Volgens staatssecretaris Eric van der Burg (BZK) is het niet mogelijk is om voor augustus 2026 over te stappen naar een andere partij zonder dat hierbij de continuïteit en veiligheid van de dienstverlening van Logius in gevaar komt. De drie Kamerleden willen een nadere uitleg hiervan, liefst ook met onderzoek dat deze conclusie onderbouwt. Inmiddels zijn burgers een petitie gestart om het DigiD-platform en ook andere overheidsdiensten buiten de Amerikaanse invloedssfeer te houden. 

Datacenters in de ruimte; een futuristische fantasie of een serieuze optie om de explosieve vraag naar ai-rekencapaciteit te dekken? Bestaat er een toekomst waarin computerkracht niet langer op aarde staat, maar in een baan eromheen draait?  Begin februari voegde Elon Musk zijn ai-bedrijf xAi bij zijn rakettenfirma SpaceX om ‘de meest ambitieuze, verticaal-geïntegreerde innovatiemachine’ te vormen waarin ai, ruimtevaart, space-based internet en direct-to-mobile communicatie samenkomen. Musk stelde dat ‘het lanceren van een miljoen ton satellieten per jaar met 100 kW rekenkracht per ton jaarlijks 100 gigawatt ai-rekencapaciteit zou toevoegen, zonder voortdurende operationele of onderhoudsbehoeften. Uiteindelijk is er een pad om 1 TW per jaar vanaf de aarde te lanceren. Mijn schatting is dat binnen twee tot drie jaar de goedkoopste manier om ai-computing te genereren in de ruimte zal zijn.’  Plannen prematuur Musks visie om tot een miljoen ton ai-satellieten te lanceren die functioneren als ai-datacenters is bepaald niet onomstreden. Vrij unaniem is de mening die Computable optekende, dat de plannen van de rijkste man ter wereld in ieder geval prematuur zijn. Realisatie is niet onmogelijk, maar dan moet er veel, zo niet alles, meezitten.  Patrick Bolder, strategisch adviseur NLR (Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum) en HCSS (The Hague Centre for Strategic Studies), ziet qua technologie wel kansen. Maar hij gaat er niet vanuit dat de Amerikaanse tech-miljardair zijn droom snel realiseert. ‘Het kan nog wel tien tot vijftien jaar duren voordat dit soort datacenters rendabel worden.’ Ook Rick Pijpers, bestuurslid NSDC (Nederlandse Soevereine Datacenter Coöperatie), denkt dat Musk nog een lange weg te gaan heeft. Bolder en Pijpers denken dat het realisme bij Musk nog ver is te zoeken. Behalve economische, ecologische, juridische en politieke bezwaren zijn er ook technische belemmeringen.  Het mooie is dat Nederland juist een aantal belangrijke knelpunten voor Musk kan oplossen. Bolder: ‘Laser-communicatie maakt het mogelijk data veilig en duurzaam naar de aarde te brengen. Ook bij de ontwikkeling van energiezuinige photonica loopt Nederland voorop. En om de risico’s op botsingen tussen satellieten en brokstukken in de ruimte te verminderen zijn geavanceerde radars nodig. Thales in Hengelo maakt radars met een bereik van wel tweeduizend kilometer. Deze drie technische ontwikkelingen zijn cruciaal voor het slagen van Musk’s plannen.’ Desondanks heeft Bolder nog veel vraagtekens. Voor een aantal problemen is geen snelle oplossing te voorzien. Musk stelt dat ai-datacenters in de ruimte de enige manier zijn om echt te schalen. Volgens de miljardair wordt de ruimte niet voor niets ‘ruimte’ genoemd. Maar de realiteit is dat de lage aardbanen (500 tot 2500 km boven de aarde) die zich het beste lenen voor datacenters, al behoorlijk vol zitten. Je vindt daar satellieten, brokstukken daarvan, rondzwevende onderdelen en ruimtepuin. Alle kans dus op cascade-effecten. En bij grote constellaties nemen de risico’s op botsingen exponentieel toe.  Bolder waagt het dan ook te betwijfelen of voor de aantallen satellieten die Musk in zijn hoofd heeft, wel voldoende plek is. En ook geopolitiek zit dit moeilijk. Behalve Musk en mede-miljardair Bezos (Amazon) heeft ook China enorme ambities om de banen rond de aarde met satellieten te vullen. En de ruimte wordt ook steeds belangrijker voor militaire operaties, wat weer tot extra spanningen kan leiden.  Koeling Musks idee dat de zon in de ruimte altijd schijnt en de hoeveelheid energie kolossaal groot is, klopt natuurlijk wel. Maar daartegenover staat dat de koeling van de chips een uitdaging is. Bolder: ‘Aan de zonzijde ontstaat een enorme hitte, terwijl het aan de andere kant heel koud is. De hitteafvoer in vacuüm is moeilijker dan op aarde. Vloeistofleidingen kunnen de chips koeler maken, maar dat maakt de satelliet weer zwaarder. Snelle oplossingen zijn er niet.’ Chips zijn bovendien niet goed bestand tegen straling. De apparatuur in de datacenters zal snel moeten worden vervangen. Daar komt bij dat onderhoud zeer moeilijk en kostbaar is. Een ander knelpunt zijn de hoge kosten die de bouw van datacenters in de ruimte met zich meebrengt. Datacenters hebben een hoog gewicht. Musk speelt met de gedachte wel een miljoen extra servers de ruimte in te sturen. Een server rack weegt al gauw meer dan duizend kilo. En de lancering kost minimaal tweehonderd dollar per kilo, stellen deskundigen.  Bolder: ‘De kosten van een lancering zijn per kilo materiaal dat naar de ruimte wordt gebracht, de afgelopen jaren weliswaar flink gedaald, maar nog altijd aanzienlijk. SpaceX heeft met zijn Falcon 9 raketten op dit gebied indrukwekkende resultaten bereikt. Toch is er nog een flinke kostendaling nodig om dergelijke projecten rendabel te maken. Volgens Bolder kan dat nog wel tien tot vijftien jaar duren.  Zoektocht nieuwe infrastructuur Ai verbruikt veel stroom op aarde. Volgens Musk lopen de energie‑ en koelcapaciteit van datacenters tegen de grenzen aan. Bedrijven als Starcloud schetsen hun concepten vaak als kolossale satellieten, waarbij een compacte ai‑server kern wordt omgeven door enorme ringen van zonnepanelen die de installatie van stroom voorzien. Stijn Grove, managing director Dutch Datacenter Association (DDA), noemt het idee van datacenters in de ruimte technologisch interessant. ‘Dit past in de bredere zoektocht naar nieuwe infrastructuur voor een snel groeiende digitale economie. Vanuit de datacenter-sector zien we het vooral als een mogelijke aanvullende ontwikkeling, niet als een vervanging van de bestaande infrastructuur op aarde.’  Rick Pijpers (NSDC) denkt dat deze op zonne-energie gebaseerde rekencapaciteit vooral de basisvraag voor het trainen van ai-modellen kan dekken. Net als kernenergie en waterkracht vormt zonne-energie vanuit de ruimte een continue bron van stroom. Verschillen tussen dag en nacht zijn er niet. Maar ook Pijpers noemt de praktische haalbaarheid van Musk’s ideeën beperkt. Hij vindt het een aannemelijk scenario dat kernfusie in reactoren op aarde in de toekomst de vraag naar rekenkracht voor ai-training gaat dekken.  Pijpers: ‘Op de termijn van drie tot vijf jaar die Musk denkt nodig te hebben om de eerste ruimte-datacenters draaiende te krijgen, zijn alleen heel kleine voorlopers mogelijk. Maar dan spreek je echt om rekencapaciteit in de marge.’ Voorlopig gaat Musk uit van theorie. Hij heeft echter wel bewezen snel ideeën vanuit de theorie naar de praktijk te kunnen brengen. De satellieten die SpaceX lanceerde voor communicatie tot in de verste uithoeken van de wereld, zijn een groot succes.  Latency Grove ziet eveneens grote vraagstukken rond latency, connectiviteit, onderhoud, betrouwbaarheid en enorme kosten van lancering en infrastructuur. Data moet uiteindelijk altijd naar gebruikers en netwerken op aarde, waardoor terrestrische netwerken en datacenters essentieel blijven. Grove: ‘Daarom is het realistischer om dergelijke initiatieven te zien als experimentele of aanvullende capaciteit voor specifieke toepassingen, bijvoorbeeld voor bepaalde vormen van high-performance computing of specifieke dataverwerking dicht bij satellietsystemen. Het zal echter niet de bestaande datacenter-architectuur vervangen.  ‘De ontwikkeling van digitale infrastructuur beweegt juist richting een steeds meer gedistribueerd model. We zien een combinatie van grote internationale hubs, nationale en regionale datacenters en een groeiend netwerk van edge-locaties. Die infrastructuur groeit omdat de vraag naar data, compute en opslag blijft stijgen. Nieuwe concepten, of dat nu onder water, in de ruimte of in andere innovatieve vormen is, kunnen daarbij een rol spelen. Maar ze zullen vooral aanvullend zijn op de bestaande ecosystemen die de digitale samenleving vandaag al draaiende houden.’ Thermisch beheer Met ai-workloads neemt de vermogensdichtheid in datacenters aanzienlijk toe. Dit verandert de eisen aan de infrastructuur. Koeling, energieverbruik en systeemevaluatie moeten opnieuw worden bekeken. Een factor die lange tijd als een bijproduct werd beschouwd, komt nu in beeld: restwarmte. Een rack met een stroomverbruik van 150 kilowatt zet bijna al deze energie om in restwarmte. Alleen luchtkoeling is niet langer voldoende. Thermisch beheer is een van de voornaamste uitdagingen waarvoor Musk zich gesteld voelt. De afvoer van hitte in een vacuüm, zoals in de ruimte, behoort tot de grote thema’s waar het NLR onderzoek naar doet. Het kwijtraken van warmte is geen sinecure. NLR ontwikkelt modellen, tools en ontwerpconcepten om warmte af te voeren, componenten te koelen en complete thermische systemen te integreren in toekomstige ontwerpen.  Debris-mitigatie Een belangrijk onderzoeksgebied van NLR betreft debris-mitigatie; het geheel aan maatregelen om het ontstaan van nieuw ruimtepuin te voorkomen en bestaand puin minder gevaarlijk te maken. Satellieten en raketten moeten zo worden ontworpen dat ze geen onderdelen verliezen tijdens normaal gebruik. Ook het voorkomen van explosies en fragmentaties is belangrijk. Veilige verwijdering na het einde van de levensduur is het streven. Een van de maatregelen is een satelliet uit zijn baan te halen en die gecontroleerd te verbranden. Ook het verplaatsen naar een hogere, minder drukke baan is een optie. Bedrijven met plannen voor datacenters in space 1. Starcloud Amerikaanse startup die specifiek datacenters in lage baan om de aarde bouwt. Lanceerde in 2025 de satelliet Starcloud-1, met o.a. een ai-gpu. Dit wordt gezien als het eerste echte operationele orbital data center. 2. Axiom Space Bouwt een commercieel ruimtestation dat ook een datacenter moet bevatten. Eerste module gepland rond 2026, met een orbital data center rond 2027. 3. Orbital Bouwt infrastructuur voor ‘Orbital AI factories’. Heeft al servers op het International Space Station getest. 4. SpaceX Heeft plannen ingediend voor een constellatie van mogelijk tot een miljoen ton aan ai-datacenter-satellieten. 5. Blue Origin Werkt aan ruimte-infrastructuur die ook space-based computing en datanetwerken moet ondersteunen. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #3.

In dit nieuwsoverzicht: Eerstekwartaalcijfers KPN, overnames door Böschen IT Group (Rvados) en IG&H (CloudNation), HarfangLab biedt Navo steun en onderzoekscentrum en burgerpetitie om DigiD ’te redden’. KPN trapt 2026 af met groei omzet en vooral van winst KPN zegt een solide start van het jaar te hebben gemaakt, ondanks een lichte terugval op de zakelijke dienstenmarkt (-0,6 procent). Daar had het ict-concern te maken met een ingecalculeerde, lagere omzet van laagmarge-maatwerkoplossingen (-14 procent). De groepsservice-omzet steeg met 0,6 procent jaar-op-op-jaar, gedreven door consumenten (+1,3 procent), mkb (+5,8 procent) en groothandel (+0,8 procent). Verder stelt KPN de Nederlandse glasvezelmarkt te blijven leiden. Samen met Glaspoort bereikte het netwerk circa 5,9 miljoen huishoudens, waarvan ongeveer 4,7 miljoen daadwerkelijk zijn aangesloten. In het eerste kwartaal werden ruim 58.000 nieuwe woningen geactiveerd. De totale omzet in de eerste drie maanden van 2026 kwam uit 1,45 miljard euro, een stijging van 2,1 procent. De nettowinst steeg met 19 procent van 169 miljoen (eerste kwartaal 2025) naar tweehonderd miljoen euro, te danken aan omzetgroei (met name bij het mkb en de glasvezelmarkt) gecombineerd met strakke kostenbeheersing. KPN ziet, hoewel de geopolitieke achtergrond volatiel blijft, geen aanleiding om de vooruitzichten voor het volledige jaar 2026 te herzien. Böschen IT Group neemt it-dienstverlener Rvados over Böschen IT Group, gevestigd in Amsterdam, heeft it-dienstverlener Rvados ingelijfd. Met de acquisitie breidt de groep zijn activiteiten in Nederland verder uit en wordt zo binnen het Reliance-platform het aanbod van managed services versterkt. Rvados, gevestigd in Utrecht en tot voor kort onderdeel van 90North, blijft voorlopig onder eigen naam actief en behoudt de bestaande teams en klantrelaties. Volgens Böschen IT Group sluit de werkwijze van Rvados aan op die van Reliance, dat zich richt op beheer en ondersteuning van it-omgevingen. Het bedrijf uit de Domstad is gespecialiseerd in desktop-, server- en cloudinfrastructuren op basis van technologie van Microsoft, Citrix, VMware en Ivanti. IG&H breidt cloudaanbod uit met overname CloudNation IG&H, een consultancy- en technologiebedrijf gevestigd in Utrecht, neemt cloudspecialist CloudNation over van de Atomic Group. Met de overname krijgt IG&H er ruim zestig cloud- en ai-specialisten bij en breidt het zijn dienstverlening op het gebied van AWS en Microsoft Azure uit, onder andere gericht op de financiële sector, zorg en detailhandel. CloudNation is gehuisvest in Bunnik en blijft actief binnen de bestaande organisatie- en klantstructuur. De Atomic Group uit Alkmaar, richt zich na de verkoop volledig op de soevereine cloud-, data- en ai-infrastructuur voor de Nederlandse markt; CloudNation blijft een partner. HarfangLab leverde edr-tool tijdens Navo-oefening Locked Shields De Europese securityleverancier HarfangLab uit Parijs heeft voor het eerst zijn endpoint detection and response‑oplossing (edr) geleverd voor de Navo-oefening Locked Shields. Deze jaarlijkse cyberverdedigingsoefening vond plaats van 13 tot 24 april en bracht meer dan vierduizend deelnemers uit veertig landen samen. Locked Shields wordt georganiseerd door het Navo Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence en simuleert grootschalige cyberincidenten op nationale schaal. HarfangLab stelde zijn edr-tool beschikbaar aan het DACHL-team, waarin Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Luxemburg samenwerken. Tijdens de oefening in Estland werden realistische aanvallen nagebootst op kritieke en militaire infrastructuren. Naast Harfanglab maakte de Navo ook gebruik van de diensten van securityspecialist Sans Institute. Burgers starten petitie om DigiD uit handen van Trump te houden Een groep bezorgde burgers onder leiding van it-salesmanager Auke Alewijnse is een petitie gestart om de ondersteuning van het DigiD-platform in Nederland te houden. Aanleiding is het feit dat de Nederlandse regering het contract met Solvinity wil verlengen. De initiatiefnemers vrezen dat de digitale identiteit van alle Nederlanders in gevaar komt als Solvinity in Amerikaanse handen komt en onder de invloedssfeer van de regering Trump valt.  De petitie roept het kabinet-Jetten op om de regie te gaan pakken. Voorgesteld wordt om in deze kwestie samen te werken met experts, zoals Pieter Omtzigt, Reijer Passchier, Marleen Stikker, Bert Hubert, Ronald Prins, Jesse Six Dijkstra, Brenno de Winter, Dutch Cloud Community en Pieter van Oordt, privacy-ambtenaar bij BZK. Behalve DigiD zouden ook andere overheidsdiensten zoals Mijn Overheid, de politie en een aantal diensten van het ministerie van Justitie en Veiligheid buiten bereik van Amerikaanse wetgeving moeten blijven. [Alfred Monterie]

Volledige cloudsoevereiniteit is moeilijk te realiseren. Bovendien is het geen wettelijke norm. Twee instanties, – de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur en de Duitse BSI – laten hier in recente publicaties hun licht over schijnen.Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI)De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) stelt in een paper dat digitale weerbaarheid via de Cyberbeveiligingswet het echte doel moet zijn, niet Europese of nationale cloudsoevereiniteit. Organisaties moeten vooral digitale autonomie bereiken: grip op hun afhankelijkheden, data, processen en continuïteit. De herkomst van de cloudleverancier is minder relevant dan de mate van regie, vindt de RDI. Een niet‑Europese cloud kan acceptabel zijn als risico’s beheerst zijn; een Nederlandse cloud kan onacceptabel zijn als grip ontbreekt. Zo stelt de Rijksinpectie, die sinds dit jaar toezicht houdt op de Cyberbeveiligingswet. Deze implementatie van NIS2 verplicht organisaties om grip te hebben op hun digitale afhankelijkheden. Volgens de RDI moet de digitale autonomie centraal staan:• Heeft de organisatie zelf regie op welke clouddiensten op welke wijze worden ingezet en met welk doel;• En op welke wijze worden de risico’s beheerd.De inspectie noemt drie thema’s uit de Cyberbeveiligingswet die extra relevant zijn bij het gebruik van clouddiensten:1. Risicoanalyse en beveiliging van informatiesystemen;2. Beveiliging van de toeleveranciersketen;3. Effectiviteit van beleid en procedures.Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik (BSI)Ook in Duitsland trekt de autonomie van de cloud veel aandacht. Het Duitse federale bureau voor informatiebeveiliging (BSI) heeft criteria gepubliceerd om de soevereiniteit van clouddiensten te beoordelen. Dat helpt met name beheerders van kritieke infrastructuur en diensten. Want voor hen is het lastig een oordeel te vormen over oplossingen van niet-Europese cloudproviders. Het BSI stelt dat op dit gebied veel beloftes worden gedaan, maar dat de criteria vaak onduidelijk zijn. ‘Is een cloudoplossing soeverein als deze technisch veilig binnen de EU wordt beheerd? Of onafhankelijk is van de infrastructuur van een Amerikaans bedrijf?’ Volgens het BSI is technische it-beveiliging één ding, maar technische soevereiniteit is niet altijd een perfect op elkaar afgestemde reeks vereisten.Veel discussie is er over de dreiging dat leveranciers permanent toegang kunnen houden tot de systemen en gegevens van hun klanten. Dit roept de vraag op naar digitale soevereiniteit, met name als het gaat om clouddiensten. Met de C3A (Criteria enabling Cloud Computing Autonomy) heeft het BSI een actiekader gepresenteerd dat de soevereiniteitskenmerken van clouddiensten transparant maakt. De C3A-criteriacatalogus biedt transparantie, richtlijnen en de mogelijkheid om clouddiensten te selecteren op basis van criteria die relevant zijn voor de specifieke toepassing. De C3A dienen als leidraad voor actie en creëren transparantie, maar hebben geen wettelijke werking.De C3A kunnen worden gebruikt door zowel cloudproviders als cloudklanten. Cloudproviders kunnen via een audit aantonen dat ze aan de criteria voldoen. Cloudklanten kunnen het raamwerk gebruiken om de vereisten voor hun eigen gebruikssituatie te identificeren en zo hun gewenste mate van soevereiniteit te bepalen. Het BSI zal in een volgende stap een richtlijn voor C3A-audits publiceren.

Event | Hannover Messe 2026 In het onderzoeksproject RoLaKI wil het LZH samen met twee partners robot- en lasergebaseerde 3d-printen ontwikkelen voor onderwaterreparatie. Kunstmatige intelligentie is bedoeld om beschadigde stalen constructies duurzaam en efficiënt te repareren. Op de afgelopen industriebeurs Hannover Messe was er aandacht voor dit project. Onderwaterstructuren zoals offshore-windturbines, bruggenpijlers of haveninfrastructuur worden blootgesteld aan extreme omstandigheden. Het repareren van schade aan hun stalen constructies wordt als tijdrovend en duur beschouwd. In het RoLaKI-project, gefinancierd door het Duitse Federale ministerie van Onderzoek, Technologie en Ruimte, werken het Laser Zentrum Hannover (LZH), het Instituut voor Informatieverwerking van de Leibniz Universität Hannover en Oftec Handelsgesellschaft für Oberflächentechnik aan een oplossing: zij ontwikkelen een methode waarmee staalconstructies onder water over grote oppervlakken kunnen worden gecoat of door het ‘aanbrengen’ van nieuwe structuren kunnen worden gerepareerd (‘geprint’). Onder water RoLaKI staat voor Roboter‑ und Laserbasierter 3D‑Druck mittels KI‑Unterstützung, oftewel:robot- en lasergebaseerde 3d-printen met kunstmatige intelligentie voor duurzame reparatie van onderwaterstalen constructies. De kern van het project is lasergebaseerde 3d-printen onder water. De wetenschappers onderzoeken eerst hoe verschillende procesparameters reparatiewerkzaamheden beïnvloeden. Met deze gegevens trainen ze vervolgens een artificiële-intelligentie (ai)-tool die zelfstandig leert en optimale parameters voorspelt voor nieuwe reparatietaken. Daarnaast willen ze een ai-ondersteunde routeplanning ontwerpen die berekent hoe een beschadigde plek het beste kan worden gerepareerd. Voor gebruik buiten het laboratorium ontwikkelt het team een speciale laserbewerkingsoptiek. Deze moet de optische componenten met de draadaanvoer voor het coatingproces verenigen. Deze optiek wordt met een fijnpositioneringssysteem op een magneetcrawler bevestigd, die het systeem onder water naar de beschadigde plek brengt. Met het fijnpositioneringssysteem zou het dan mogelijk worden om lasnaden nauwkeurig naast en boven elkaar op te bouwen middels 3d-printing.

WIE GUNT WAT – De samenwerking tussen de it-bedrijven Get There, New Nexus, Ilionx, Brunel, Nexxt en BQA is opnieuw succesvol gebleken. Deze ‘Noordelijke Combinatie’, zoals ze het zelf bestempelen, is voor de derde keer op rij na een aanbesteding geselecteerd voor het leveren van it’ers aan Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) uit Groningen. Net als zeven andere inschrijvers op deze tender van bijna driehonderd miljoen euro. De raamovereenkomst heeft een looptijd van vier jaar. DUO verwacht tussen de 2.900.000 uur en 3.500.000 uur aan tijdelijke it-capaciteit nodig te hebben. De geraamde contractwaarde ligt ongeveer op 280 miljoen euro. Binnen deze overeenkomst worden ict-professionals ingezet in een breed spectrum aan rollen, variërend van softwareontwikkeling en beheer tot data, security en projectmanagement.  Na een intensief traject met vijftien inschrijvingen is ‘de Noordelijke Combinatie’ met Get There als penvoerder als beste beoordeeld. Tien jaar geleden pakten de zes partijen gezamenlijk de handschoen op. Dergelijke mantelovereenkomsten waren destijds vooral weggelegd voor grote, vaak internationale partijen. Door een slimme bundeling van krachten werd het voor kleinere, Noord-Nederlandse organisaties mogelijk om ook op dit soort aanbestedingen in te schrijven, stellen de deelnemende bedrijven. Andere winnaars Naast deze noordelijke coalitie wonnen nog zeven andere inschrijvers deze tender bij DUO. Het gaat om Need Staffing, Cimsolutions, Bergler, Seven Stars, Circle8, Yacht en het consortium bestaande uit de combinatie Linkit en DiVetro, en de onderaannemers Bartosz, Techforce1, Profource, Taxonic en Modis B.V. (Akkodis). Waarschijnlijk gebruiken de andere partijen ook onderaannemers maar die zijn niet bekend gemaakt. DUO staat binnen de rijksoverheid bekend als een van de grootste inhuurders van ict-capaciteit. Het lukt de dienst al jaren niet om onder de Roemer-norm te blijven qua inhuur (maximaal tien procent van de personeelskosten). DUO slaagt er niet in om voldoende ict’ers aan te trekken. Daarnaast is en moet er fors worden geïnvesteerd in het moderniseren van it-landschap.

Het kabinet heeft toegelicht waarom een onderzoek naar de risico’s van de Amazon European Sovereign Cloud (ESC) kortstondig van de website van de rijksoverheid is gehaald. Hier was in de Nederlandse it-wereld verbazing over ontstaan.  Critici zagen in het rapport een teken van een tunnelvisie bij SLM Rijk (Strategisch Leveranciersmanagement Microsoft, Google en Amazon) dat heel gecharmeerd zou van de drie hyperscalers. Als klap op de vuurpijl vatte een SLM-ambtenaar, volgens De Volkskrant, het rapport op LinkedIn samen met als hoofdconclusie dat de Amazon-cloud ‘potentieel’ aansluit bij de Nederlandse visie op digitale soevereiniteit. Maar uit het rapport (dat van de website was verwijderd) was juist af te leiden dat het afnemen van deze Amazon-cloud en soortgelijke initiatieven van Amerikaanse techgiganten niet bijdraagt aan het digitaal autonoom maken van Nederland. Reden voor een groot aantal Kamervragen van Volt aangevuld door vragen van GroenLinks‑PvdA, D66 en CDA. Volgens minister David van Weel (Justitie en Veiligheid) en staatssecretaris Willemijn Aerdts (Economische Zaken en Klimaat) ging het om ‘onduidelijkheden in de interpretatie’, waarna het begeleidende bericht is aangepast en het rapport later opnieuw online is geplaatst. De inhoud van het rapport is niet aangepast. Amerikaanse toeegang? Het onderzoek, uitgevoerd door advocatenkantoor Greenberg Traurig in opdracht van SLM Rijk, beoordeelt de AWS European Sovereign Cloud op twee punten: data-soevereiniteit en de beschikbaarheid van diensten onder buitenlandse jurisdictie. De onderzoekers concluderen dat het onwaarschijnlijk, maar niet ondenkbaar is dat de Amerikaanse overheid toegang krijgt tot Nederlandse klantgegevens of dat diensten worden geraakt door Amerikaanse sancties. Volledige soevereiniteit biedt de dienst dus niet. Ook stelt het rapport dat de AWS‑dienst slechts gedeeltelijk aansluit op de Nederlandse visie op digitale autonomie. De beoordeling richt zich uitsluitend op juridische aspecten; technische of organisatorische maatregelen van AWS zijn niet onderzocht. Soevereiniteits-washing AWS behoort tot de groeiende groep Amerikaanse leveranciers die zichzelf als soeverein positioneren. Maar bij AWS opgeslagen data vallen nog wel onder bereik van de Amerikaanse autoriteiten, aldus blijkt uit eerdergenoemd onderzoek. Dat geeft ook weer voeding aan de discussie of de Europese betaaldienst Wero zijn claim van digitale onafhankelijkheid kan waarmaken. Want deze oplossing van het European Payments Initiative (EPI) steunt deels op de beheerde cloudinfrastructuur en softwarediensten van AWS. Een werkgroep van het CIO Platform Nederland werkt momenteel aan een bredere inventarisatie van cloudaanbieders die dat claimen. Vanuit het Nederlandse bedrijfsleven is de Open Cloud Alliantie opgezet, een bundeling van cloud-oplossingen van eigen bodem, die op overheidsopdrachten aast.   Kamerleden vroegen of het kabinet aanleiding ziet om de risico’s verder te laten onderzoeken, mede vanwege kritiek dat het rapport te eenzijdig zou zijn. De staatssecretaris ziet daar op dit moment geen reden toe. Volgens hem ligt de prioriteit bij het verkennen en contracteren van Europese aanbieders, waaronder StackIT, Eset en OVH. Het kabinet benadrukt dat het beleid erop is gericht om afhankelijkheden van derde landen af te bouwen en waar mogelijk te diversifiëren.

Het ministerie van BZK heeft al op 27 maart jongstleden besloten dat Logius zijn contract met Solvinity mag verlengen met twee jaar. De ondertekening van deze verlenging vindt begin volgende maand plaats. Zo antwoordt staatssecretaris Eric van der Burg (BZK) op vragen van het JA21-kamerlid Daniël van den Berg. Aanleiding tot deze vragen was het artikel in de Volkskrant van 16 april 2026 ‘Privacy-adviseur Binnenlandse Zaken: overname van DigiD bedreigt veiligheid van Nederland’. Opmerkelijk is dat afgelopen 21 april een overgrote meerderheid van de Tweede Kamer een dringend beroep op de regering deed om af te zien van verlenging van het DigiD-contract met Solvinity. Deze Nederlandse it-dienstverlener dreigt namelijk in Amerikaanse handen van Kyndryl te vallen. Vandaag stuurde staatssecretaris Van der Burg, vlak voor het mei-reces, aan het einde van de dag de Kamer een brief waarin staat dat het besluit tot verlenging al eind maart vaststond. Volgens de staatssecretaris is het niet mogelijk om voor augustus aanstaande over te stappen naar een andere partij, zonder dat hierbij de continuïteit en veiligheid van de dienstverlening van Logius in gevaar komt. Een dergelijk traject is langdurig en vraagt een overdracht en een zorgvuldige voorbereiding en uitvoering voor de ondersteuning van het DigiD-platform. Non-actief Tech-expert Bert Hubert zei eerder dat verhuizing van DigiD binnen een half jaar valt te regelen. Dit betekent dat als Logius in januari was begonnen met de voorbereiding van de migratie, een overstap mogelijk was geweest. Van den Burg laat weten dat Logius al wel werkt aan een nieuwe aanbesteding. Momenteel wordt uitgewerkt onder welke voorwaarden Logius zijn it-fundament zo snel mogelijk opnieuw kan gaan aanbesteden. In juni volgt hier meer informatie over.  JA21 stelde ook nog meerdere vragen over de positie van Pieter van Oordt, de chief privacy officer van Logius die waarschuwde voor de overname van DigiD. Bert Voorbraak, algemeen directeur Logius, zat bepaald niet op die adviezen te wachten.  Van Oordt werd binnen de dienst monddood gemaakt. Van den Burg gaat niet op dit individuele geval in en antwoordt in zeer algemene termen. Wel is Van Oordt met bijzonder verlof gestuurd. Logius heeft zijn toegangspas voor zijn werk geblokkeerd.

Deel 4: Een ongehoord niveau van ict-wanbestuur bij UWV WERKbedrijf OPINIE – Drie jaar geleden begon UWV WERKbedrijf met de vervanging van drie kernsystemen door een standaardpakket. Ruim een jaar geleden schreef ik hier dat ‘project BMS’ op weg was naar een mislukking. Dankzij toezichthouder AcICT weten we dat dit ‘ai’-project tot de ergste UWV-fiasco’s behoort. Dit artikel is wat langer dan normaal en daarom begin ik maar met een TL;DR: UWV kocht drie jaar terug standaard software voor UWV WERKbedrijf. Die software kost tien à twintig keer meer dan de huidige software, maar is volgens de leverancier wel ‘ai’. Het lukt UWV niet om de ai-software van goede input te voorzien, ondanks dat er daar miljoenen in zijn gestopt. Mede daarom weet UWV niet of de ai-software het beter doet. De standaard software wordt aangepast aan UWV-eisen maar blijft ‘standaard’ omdat de ai-leverancier geen andere klanten heeft. De huidige data-chaos (drie systemen, elk met een eigen database) blijft bestaan en wordt uitgebreid met twee extra databases, waarvan UWV er van één niets weet. Bestuurlijk hoofdverantwoordelijk was een mevrouw met een verzonnen cv. De directie wordt gevoerd door een directeur die een afkeer heeft van deskundigheid. Aantoonbare wanprestatie door de leverancier leidt niet tot contractueel overeengekomen maatregelen. Na drie jaar werkt er nog niets, maar de leverancier krijgt betaald – miljoenen per jaar! – alsof de software al volledig operationeel is. UWV koopt verder extra tijd door buiten het zicht van de buitenwereld met de software te gaan werken. Geef toe: dit geloof je toch niet, zelfs niet bij UWV. Mede dankzij een recent verschenen auditrapport van toezichthouder AcICT weten we dat dit de situatie is. Laat alle hoop varen, gij die hierna verder leest! Waar waren we gebleven? In mijn laatste artikel over de vervanging van drie arbeidsmarktsystemen (waaronder het bekende werk.nl) door een ai-pakket van het bedrijf 8Vance concludeerde ik dat het programma was mislukt. Op dat moment liep de planning van de eerste implementatie al bijna twee jaar achter op schema (nu dus drie) en ook nu nog werkt er niets. Ondertussen betaalt UWV naar verluidt jaarlijks enkele miljoenen aan 8Vance voor de ondersteuning bij de implementatie van zijn ai-pakket. Dat bedrag komt boven op de aanschafwaarde van 65 miljoen euro. Ondertussen beginnen sommige UWV’ers te betwijfelen of UWV eigenlijk wel ai-software heeft gekocht. Niemand die het weet want 8Vance levert een black box zonder concrete informatie, ook niet aan UWV [!], over de werking van hun software. En de brondata voor het 8Vance pakket komen uit een door UWV gemaakte ‘geconsolideerde database’, gevoed met de data uit de legacysystemen. Die database – prijskaartje boven de 10 miljoen – is een hoofdpijnproject op zichzelf. De brondata zijn deels zo slecht en/of de logistiek zo gammel dat zelfs de meest briljante ai-software er geen chocola van kan maken. Een afrekening door de toezichthouder? Recent kwam toezichthouder AcICT met een rapport over project Bemiddelingsservice (BMS). Het gaat dus om de kerntaak van UWV WERKbedrijf: werkzoekenden koppelen aan passende vacatures. Nu gebeurt dat door drie oude systemen: het publieksysteem werk.nl en de interne systemen Sonar en WBS. Hier het te milde oordeel van AcICT: Link: https://www.adviescollegeicttoetsing.nl/documenten/2026/02/02/advies-bemiddelingsservice Let wel: het gaat hier over aangekochte saas-pakketsoftware, niet om maatwerk. Implementatie is meer dan uitpakken en installeren, maar 8Vance is ook geen SAP. Sterker, wat 8Vance claimt te doen is simpel losstaand te testen. Begin 2023 was het plan om nog in datzelfde jaar in productie te gaan met de vervanging van het systeem werk.nl, zodat de software door iedere werkzoekende en werkgever kan worden gebruikt. Dat idee is vervangen door tests op microschaal – zonder pottenkijkers. Die tests gaan steeds niet door, maar nu heeft de toezichthouder geadviseerd om ermee te beginnen. Wauw! Midden 2025: De laatste van vele planningen die niet uitlopen maar niet van de grond komen De stekker er uit? Nee, natuurlijk niet. Wie het AcICT-rapport leest moet wel concluderen dat de kans op een goede afloop nul is. Werkelijk alles is hier verprutst, – zie hierna –, de pakketselectie voorop. AcICT kan zoiets niet opschrijven, mede omdat er vanuit UWV keihard is onderhandeld over de definitieve tekst. UWV-topman Camps doet er persoonlijk alles aan om te voorkomen dat slechte berichten terechtkomen bij de minister of de kamer – lees hier. En met succes, want AcICT adviseert niet meer dan eindelijk te laten zien dat er ‘iets werkt’. Wij lezen met deskundige ogen het AcICT-rapport en slaan steil achterover. Lees het rapport vooral zelf, maar met wat extra inside information en minus ambtenarentaal staat er dit: UWV moet gaan proberen om te begrijpen hoe de 8Vance software werkt. Hoe dat moet zonder documentatie, zonder toegang tot de code en zonder eigen deskundigheid, blijft open. UWV en 8Vance werken slecht samen, terwijl UWV toch de enige echte klant van 8Vance is. UWV moet 8Vance dwingen dat stuurtabellen die 8vance gebruikt gaan aansluiten op de eigen UWV-tabellen. Dat is al drie jaar lang niet gelukt en mede daarom vragen insiders zich af of ze wel werken met ai-software. Het pakket blijkt achteraf niet volledig te voldoen aan de eisen en wordt daarom aangepast op kosten van UWV. UWV beschikt nagenoeg zeker niet over de softwaredocumentatie (mocht die er al zijn) noch over de broncode van een verbouwd standaardpakket. 8Vance heeft bij UWV te maken met meerdere machtscentra, waaronder de divisie Klant en Service, die over de ‘buitenkant’ van de systemen gaat. Haar eisen om de buitenkant te laten voldoen aan de UWV-standaarden leiden tot buggy-verbouwingen aan de software. De kwaliteit van aanpassingen door 8Vance voldoet niet, maar UWV laat dat gebeuren. Meerdere teams werken langs elkaar heen, wat bij UWV doorgaat voor ‘agile’. UWV moet gaan voldoen aan de AI verordening. Het 8Vance pakket werkt echter op gestolen LinkedIn-profielen, die niet meer actueel zijn omdat LinkedIn het datalek heeft gedicht. Die verordening eist ook dat UWV de software van 8Vance monitort. Maar UWV heeft geen kennis van of greep op die software, anders dan dat deze draait in een ‘eigen’ omgeving, die overigens onder USA-jurisdictie valt. De gegevenslogistiek wordt met twee extra databases véél complexer. Naast drie legacy-databases komt er een geconsolideerde database (GDB of ABR genoemd) die vanuit die drie databases wordt gevoed, deels met ontbrekende of heel slechte data. Die GDB voedt op zijn beurt weer een 8Vance-database – waarvan UWV niets weet! – die weer matchresultaten retour levert. Het lukt sowieso niet om die databases consistent te houden. UWV maakt alles nog moeilijker door nodeloos complexe near realtime gegevenslogistiek in plaats van batch-synchronisaties. Dat gebeurt vrijwel zeker op basis van het fire and forget- principe zodat uitval van gegevens niet wordt gesignaleerd of opgelost. UWV heeft eigenlijk geen idee hoe ze moeten vaststellen of een matchresultaat van 8Vance beter of slechter is dan dat van de bestaande systemen, wat te denken geeft over de pakketselectie. De resultaten van een vergelijking tussen de resultaten van de bestaande software en 8Vance geven te denken. Dat kan liggen aan het pakket (oei), maar ook aan de kwaliteit van de data in het gebruikte bronsysteem (WBS) of aan niet werkende data-consolidatie- software. Dat moet nog worden uitgezocht en heeft alles in zich voor een mooi moddergevecht. Prestatieverplichtingen die 8Vance niet nakomt, leiden niet tot het achterhouden van de tonnen aan maandelijkse rekeningen. Weliswaar heeft UWV daartoe het recht, maar het zou mogelijk leiden tot een faillissement van dit bedrijfje, dat financieel vrijwel volledig afhankelijk is van klant UWV. Dat is UWV al eens overkomen. Behalve de miljoenen die 8Vance jaarlijks in rekening brengt voor pakketaanpassingen en -implementatie, worden de termijnen van de 65 miljoen aan licentiekosten ook in rekening gebracht, als ware het systeem in al in gebruik. Dit briljante stukje contracteerwerk zou kunnen betekenen dat UWV al tot tien miljoen euro heeft uitgegeven aan software die niet werkt en ook nooit zal werken. Ook hier worden mogelijkheden, die het contract biedt om excessen tegen te gaan, niet benut. Toelichting overbodig: ‘De relaties tussen de acceptatiecriteria, het programma van eisen en het contract zijn niet duidelijk.’ Natuurlijk kun je niet verwachten dat een toezichthouder alles even scherp opschrijft als ik hier doe en zoals gezegd heb ik mijn eigen kennis aan de soms vage teksten toegevoegd. Volledig is AcICT ook niet. Geen woord over de LinkedIn-data-rip en evenmin over de vraag of de software acceptabele responsetijden oplevert. Maar duidelijk is dat het project op elk niveau en naar elk criterium een drama is: inkoop- en ict-technisch, financieel, ai-juridisch en managerial. Hier is sprake van mismanagement (of erger) op een niveau dat zelfs bij faalfabriek UWV ongehoord is. Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Namen en rugnummers! Ik blijf doorgaans ver weg van wijzen naar personen. Mijn positie is dat de organisatiestructuur en -cultuur elke verandering frustreren (zie bijvoorbeeld hier). Uitzondering zijn gevallen van corruptie (voorbeelden: 1, 2), maar daarvoor heb ik hier geen aanwijzingen. Ik kan hier wel opschrijven waar het organisatorisch aan schort. Zo hangt de divisie WERKbedrijf los van het echte UWV. Er wordt geen geld uitgekeerd en veel klanten hebben UWV niet nodig, dus er politiek kan er weinig mis gaan. Zo’n divisie laat je dan leiden door je allerlichtste bestuurder. Deze Nathalie van Berkel werd binnen UWV breed gezien als te licht voor haar job en dat was nog voordat bleek dat ze haar cv deels bij elkaar had gejokt. Op zich verklaart dat nog niet waarom het 8Vance-programma zo verschrikkelijk mis is gelopen. Daarvoor is meer nodig dan zwak bestuur. De echte actor is de directeur ict van WERKbedrijf, Karin Menses. Evenals bestuurder Van Berkel komt ze van buiten UWV en heeft ze geen verstand van arbeidsbemiddeling en volgens haar omgeving geen interesse om dat te ontwikkelen of zich te omringen met deskundigheid. Maar wat ze wel heeft is daadkracht. Twee belangrijke experts (nu met pensioen) zijn op een zijspoor gezet en vervangen door externen uit haar netwerk en hun eveneens deskundige manager verkast naar een andere UWV-divisie. Tenslotte legt ze de selectie van nieuwe software in handen van een andere externe. Uiteraard heeft ook deze Marcel de Beer geen inhoudelijke deskundigheid. We zien hier wat dit project zo bijzonder maakt. Het is bijna geheel uitgevoerd door mensen zonder verstand van zaken en zonder verleden bij UWV en dat is uniek. De centrale actor is Karin Menses, maar dat kon ze alleen zijn bij de gratie van een zwakke bestuurder en een UWV-organisatie waar de divisie WERKbedrijf er los bij hangt. Maar ook hier speelt de structuur en cultuur van de UWV-organisatie een rol. Ict-directeur Menses rapporteert zowel aan de divisiedirecteur WERKbedrijf als aan de cio en meer bazen is geen baas. En het laten leiden van projecten neerleggen bij expendable externe krachten gaat terug tot de jaren 00. Naast een teveel aan daadkracht en een tekort aan deskundigheid is deze context essentieel om te kunnen begrijpen hoe dit project zo heeft kunnen ontsporen. Wie trekt de stekker uit dit drama? We hebben een nieuw kabinet en dan wordt er wel eens ingegrepen op lopende wantoestanden. Het probleem is echter dat nu pas de stormbal wordt gehesen. Doorgaans kost het nog twee jaar en een smak belastinggeld voor er wordt ‘bijgestuurd’. Extra complicerend is dat de nieuwe minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van D66-huize is, dezelfde partij die Nathalie van Berkel om inhoudelijk onbegrijpelijke redenen een prominente plek heeft gegeven. Niemand bij D66 wil haar wéér in de spotlights. Op UWV-niveau wordt er waarschijnlijk ook gewacht tot mooiweer-voorzitter Camps is vertrokken. En daaronder bevindt zich alleen nog ict-directeur Karin Menses, van wie wordt gezegd dat ze de interne reorganisatie aangrijpt om naar een volgende uitdaging te vertrekken. Misschien wel het meest zorgwekkend is dat van de huidige drie systemen alleen werk.nl fatsoenlijk mensen aan vacatures koppelt. Mensen aan werk koppelen met de twee andere systemen werkt al jarenlang niet of nauwelijks. Maar omdat niemand het in zijn portemonnee voelt protesteert er niemand. Als Den Haag op dit dossier wil wegkijken zien we pas of UWV zichzelf met 8Vance heeft opgelicht als de stekker uit werk.nl wordt getrokken – en dan is het minstens 2030. En dus heeft minister Vijlbrief aangegeven om het advies van AcICT op te volgen en op microschaal met 8Vance door te modderen. Vóór 2028 horen we vermoedelijk niets meer. Gelukkig hebben we dankzij AcICT meer handvatten om wat er gebeurt te volgen. En we zijn een rijk land. We kunnen dit best hebben. Serie artikelen Eerder verschenen al drie andere afleveringen van René Veldwijk in deze serie over het UWV, UWV WERKbedrijf en 8Vance: 1) UWV is terug met een mega-ict-project 2) Het mega-ict-project van UWV Werkbedrijf 3) Het [nep?] mega-ict-project van UWV WERKbedrijf

Steeds meer vraagtekens kunnen worden gezet achter de opstelling van Logius in de kwestie Solvinity. Weinig tekenen wijzen erop dat deze it-dienstenaanbieder van het ministerie van BZK, echt van plan is de vrijwel unaniem aangenomen motie van de Tweede Kamerleden Barbara Kathmann (GroenLinks-Pvda) en Chris Stoffer (SGP) uit te voeren. Die motie stuurt aan op het zo snel mogelijk beëindigen van het contract voor de levering van infrastructuur-diensten voor DigiD.  De Tweede Kamer hecht daar zwaar aan omdat Solvinity bij verkoop aan Kyndryl onder de reikwijdte van de Amerikaanse wetgeving valt met alle (geopolitieke) risico’s vandien. De Kamer kreeg van BZK te horen dat het beheer van het DigiD-platform pas in 2028 bij het aflopen van het contract met Solvinity naar een Nederlands bedrijf kan worden overgeheveld.  Maar Computable wees er begin dit jaar op dat het contract al in augustus van dit jaar valt te beëindigen. BZK vertelde dat niet aan de Kamer, waardoor de indruk bestond dat we tot 2028 moeten wachten. Logius heeft tot 6 mei aanstaande de tijd de optie tot verlenging van het contract met twee jaar niet te lichten en een nieuwe aanbesteding uit te schrijven. Want Logius moet drie maanden voor het aflopen van het huidige contract aangeven dat opzegging aanstaande. Het is dus kort dag. Dikke kans dat Logius deze kans aan zich voorbij laat gaan, daarbij de motie Kathmann/Stoffer negerend.  Dagblad Trouw citeert een woordvoerder van BZK dat het kabinet hierop pas na het mei-reces reageert. Dan is de uiterste termijn van 6 mei al verstreken. Kathmann is niet verbaasd over deze gang van zaken. Ze heeft de indruk dat BZK/Logius al afspraken met Solvinity heeft gemaakt over voortzetting van de ondersteuning van het DigiD-platform. ‘Het heeft er alle schijn van dat ze gewoon doorgaan,’ verklaart ze aan Trouw, reden om een debat met het kabinet aan te vragen. Informatie achterhouden Het is overigens niet de eerste keer dat de Kamer achter de feiten dreigt aan te lopen. Het begon al met de informatie over de voorgenomen overname van Solvinity door een Amerikaans bedrijf. De Logius-directie wist al sinds maart 2025 dat er een overname zou volgen, mogelijk door een Amerikaanse partij. Maar deze informatie bereikte de Kamer niet. In februari van dit jaar, toen de kwestie Solvinity al de volle politieke aandacht had, kreeg de Kamer een samenvatting van een analyse van de veiligheidssituatie die na de overname zou ontstaan.   In die samenvatting ontbrak de kern van de ciso-impactanalyse, namelijk dat mitigerende maatregelen onvoldoende zijn om de beschikbaarheid van DigiD en privacy te waarborgen. Juist het meest relevante deel van het technische advies ontbrak.  Alternatief voorstel Eerder dit voorjaar ontwikkelde de chief privacy officer van Logius, Pieter van Oordt, een alternatief voorstel om de ondersteuning van het DigiD-platform bij Solvinity weg te halen. Maar de Logius-directie verbood Van Oordt zijn idee toe te lichten aan de staatssecretaris die de Kamer op de hoogte moet houden.  De Logius-leiding beweerde ook dat Van Oordt informatie uit eerder genoemde impactanalyse – een gerubriceerd document – met de media heeft gedeeld, wat de privacy-adviseur stellig ontkent. Maar staatssecretaris Eric van der Burg (BZK) suggereerde dit wel deze week in een brief aan de Kamer. Van Oordt vindt dat zijn reputatie hiermee is geschaad. Hij is ook nooit in de gelegenheid gesteld om te laten weten dat deze aantijging niet klopt.  Ontslagen? In het artikel van Trouw werd Van Oordt gisteren ineens ‘oud privacy-ambtenaar’ genoemd nadat de woordvoering van BZK op aanpassingen had aangedrongen. Later zette het dagblad dit recht. Van Oordt leidt hieruit af dat zijn ontslag aanstaande is. Hij beschuldigt Bert Voorbraak, de algemeen directeur van Logius, ervan te zitten achter deze actie en tevens achter de onjuiste en onvolledige informatieverstrekking aan de Kamer. Volgens hem doet de Logius-top er alles aan om de weg vrij te maken voor de voorgenomen overname.  En wat het kabinet betreft worden er voorlopig geen spijkers met koppen geslagen over de DigiD-ondersteuning. Het kabinet wacht eerst de uitslag van een veiligheidstoets af die moet uitwijzen of de voorgenomen overname een risico vormt voor de nationale veiligheid. Maar dat onderzoek zal pas na 6 mei klaar zijn. En dan is de eerder genoemde deadline van 6 mei verstreken, waarna DigiD nog twee jaar ‘vastzit’ aan Solvinity.