computable

Mogelijk gaan ook Nederlandse cloudbedrijven onder de WOZT (Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie) vallen. Momenteel wordt onderzocht of de reikwijdte van die wet uitbreiding behoeft.  Deze wet is al toepasbaar op bepaalde digitale infrastructuur. Dit geldt bijvoorbeeld voor datacenters met meer dan 50 MW capaciteit, behalve wanneer deze alleen of hoofdzakelijk voor eigen gebruik zijn. Hosting-providers, grotere aanbieders van internet en communicatienetwerken vallen daar ook onder. De meest radicale stap is de overname te verbieden. Doel van deze wet is het beschermen van de nationale veiligheid en openbare orde. Dit geldt voor situaties waarin een kwaadwillende partij zo veel zeggenschap in vitale onderdelen van de telecomsector verkrijgt dat dit de regering in een chantabele of anderszins kwetsbare positie kan brengen. Evaluatie WOZT en Vifo Dit blijkt uit een evaluatie van de WOZT en een tussentijds evaluatie van de wet Vifo (Wet veiligheidstoets, investeringen, fusies en overnames). Deze laatste wet moet de risico’s voor de nationale veiligheid indammen bij bepaalde overnames. Ook de voorgenomen overname van Solvinity door Kyndryl, belangrijk in verband met DigiD, valt onder toezicht van de wet Vifo. Universiteit Leiden en onderzoeksbureau SEO hebben in opdracht van het ministerie van Economische Zaken onderzoek gedaan naar de werking en effectiviteit van beide wetten.  Begin 2025 is in de Tweede Kamer gevraagd of clouddiensten in de WOZT kunnen worden ondergebracht, waarbij ook wordt gewezen op de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven. Het is uiteindelijk een politieke keuze of cloudaanbieders onder de reikwijdte horen te vallen. Het onderbrengen van aanbieders van clouddiensten onder de WOZT is aan het kabinet Jetten.  Nieuw kabinet aan zet Ten aanzien van het deel van de markt dat in handen is van Amerikaanse hyperscalers is deze wet niet erg effectief. Toch is het beschermen van de Nederlandse cloudaanbieders die relevante diensten aanbieden van belang, stellen de onderzoekers. Hoe dat te bereiken en of de WOZT daar een rol bij kan hebben zal het kabinet Jetten moeten bepalen. Uitbreiding van de reikwijdte van de WOZT kan extra risico’s ondervangen, maar moet worden afgewogen tegen de extra toetsingsdruk en impact op het investeringsklimaat. De WOZT geldt vooral als politiek signaal. Daarnaast heeft het een preventieve werking. Die waarborgfunctie geldt voor ‘minder zichtbare’ delen van de digitale infrastructuur, zoals datacenters en internetknooppunten, die zo alsnog getoetst moeten worden. Vitale processen De Wet Vifo is van toepassing op vitale aanbieders, beheerders van bedrijfscampussen en ondernemingen die actief zijn op het gebied van (zeer) sensitieve technologie. De onderzoekers wijzen erop dat sommige statelijke actoren Nederlandse vitale processen willen (of kunnen) verstoren. Dit kan middels cyberaanvallen, maar ook door verwerving van zeggenschap over vitale aanbieders ‘om via de bedrijfsvoering het vitale proces te saboteren, staatsgevoelige informatie te verkrijgen of Nederland in een chantabele positie te brengen.’ De onderzoekers achten het indammen van de risico’s en de directe impact van beide wetten moeilijk aantoonbaar. Hun voorzichtige conclusie: ze zijn ‘potentieel tot waarschijnlijk effectief’.

Nederland kan een belangrijke rol als testland voor zelfrijdende auto’s vergeten wanneer de wet- en regelgeving daar onvoldoende mogelijkheden toe biedt. Meer in het algemeen remt deze lacune ook Nederlands onderzoek naar en ontwikkeling van de nieuwste artificial intelligence. Zelfrijdende voertuigen zijn een belangrijk speerpunt voor de ai-ontwikkeling in Nederland. Daarom moet er snel een groot gebied komen om systemen zoals autonome bussen, bestelwagens, robot-taxi’s en ook auto’s zonder chauffeur gewoon veilig en in realistische omstandigheden te testen, aldus diverse experts. Transformer-architectuur Qua vooruitgang is de wisselwerking tussen ai en geautomatiseerd vervoer op de openbare weg groot. Bij de nieuwe end-to-end ai, een vorm van deep learning – waarbij zogenaamde foundation models worden getraind – is er geen mens meer nodig om de oplossing voor de zelfrijdende functie te programmeren. De oplossing komt uit data, gebruikmakend van een generieke architectuur voor kunstmatige neurale netwerken, de zogenaamde transformer-architectuur. Het model leert uit de data alle stappen te maken tussen de sensors (voor de input) en de actuatoren (voor de output). Gijs Dubbelman, head of Mobile Perception System lab (TU/e): ‘De ai komt dus zelf achter de beste oplossing.’ Belangrijke toepassingen van end-to-end ai liggen bij ‘computer vision’ en robotica, het leren van ‘control policies’ uit sensor-data. Voor de training van deze ai zijn veel data nodig, zegt Jan-Pieter Paardekooper, research scientist integrated vehicle safety bij TNO. Daarvoor moet het zelfrijdende voertuig uiteindelijk uit het lab komen. Te beperkt is de campus van de universiteiten zoals die van Delft en Eindhoven waar veel onderzoek op dit gebied wordt gedaan. De openbare weg kent een veel grotere verscheidenheid aan situaties waar dit soort auto’s op moeten worden voorbereid. “Ook de Rijksdienst voor het wegverkeer – RDW – zou zich meer moeten richten op het mogelijk maken van grootschalige en langdurende testen” – Gijs Dubbelman, head of Mobile Perception System lab (TU/e) Gijs Dubbelman: ‘We staan te popelen om samen met de industrie hiermee aan de slag te gaan.’ Hij hoopt dan ook zeer dat een nieuw kabinet gehoor geeft aan de oproep uit het Nationaal AI Deltaplan om een speciale economische zone in te richten waar op grote schaal kan worden getest. Ook de Rijksdienst voor het wegverkeer (RDW) zou zich meer moeten richten op het mogelijk maken van grootschalige en langdurende testen. Nu heeft die dienst de focus op het toelaten van nieuwe automodellen die mogen worden verkocht, wat heel iets anders is. Menselijk gedrag Veel onderzoek naar mobiliteit en kunstmatige intelligentie wordt gedaan bij het Automated Driving lab (AUDRI) dat valt onder het Eindhoven Artificial Intelligence Systems Institute (EAISI) aan de TU/e. EAISI-directeur Carlo van de Weijer ziet ai-oplossingen niet alleen bijdragen tot betere zelfrijdende voertuigen, maar ook het hele mobiliteitssysteem veiliger maken. AUDRI werkt aan systemen die op basis van sensoren zien wat er in de verkeersomgeving ofwel de buitenwereld gebeurt. Naast de observatie verbetert ai ook de interpretatie van beelden. ‘Ai is daar erg goed in,’ aldus Paardekooper. Net als mensen die op hun ogen zijn aangewezen, leert het systeem steeds beter wat iets is en hoe gevaarlijk dat is. Als er een matras op de weg ligt, kan een risico ontstaan. Een lading stenen die van een vrachtwagen valt, vormt een nog groter gevaar. De zelfrijdende auto moet snel beslissen of hij afremt dan wel erom heen rijdt. Het afgelopen jaar is ai tegelijk ook aanzienlijk beter geworden in het nemen van beslissingen; de planning van het pad dat het voertuig moet nemen zoals het veranderen van rijbaan. Het is kijken, denken en uitvoeren. Meerdere modules zijn daarbij betrokken. Paardekooper: ‘We zien ook dat als je veel voorbeelden hebt van menselijk gedrag, de neurale systemen op die data zijn te trainen. End-to-end learning leidt tot het meest menselijke gedrag van de auto. Data van niet-zelfrijdende auto’s kunnen de autonome voertuigen beter maken. De sensor kan voorbeelden halen uit het gedrag van de menselijke bestuurder.’ Data Machine learning-modellen analyseren sensordata om te voorspellen hoe objecten zullen bewegen en om veilige rij-acties te bepalen. Dit bootst het menselijk oordeel na, maar dan op machinesnelheid. Prof. Theo Gevers, hoogleraar Computer Vision (UvA): ‘Snel valt te voorspellen of voetgangers al dan niet oversteken. Vergeleken met menselijke bestuurders gaat de reactiesnelheid omhoog. Want deze systemen kunnen heel snel alle kanten op kijken. Ze kunnen steeds beter voorspellen hoe voetgangers op straat en langs de weg bewegen en wat er fout kan gaan. Zonder ai zouden voertuigen complexe omgevingen niet kunnen interpreteren of zelfstandig beslissingen kunnen nemen.’ Behalve ruwe data afkomstig van automerken waarmee TomTom een contract heeft, komen ook heel veel metadata binnen via een soort crowdsourcing. Ai-algoritmen verwerken deze informatie om objecten zoals voetgangers, verkeerslichten en andere voertuigen te detecteren en te classificeren. 3d-waarneming Veel wetenschappelijk onderzoek richt zich momenteel op 3d-waarneming. Het maakt Nederland tot een broedplaats van dit soort ai-onderzoek. Computer vision stelt systemen in staat om heel snel achter elkaar beslissingen te nemen. Zeker als de auto snel rijdt en de omgeving in hoog tempo verandert, is het een uitdaging om de algoritmen in de pas te laten lopen. De Universiteit van Amsterdam doet veel onderzoek om de 3d-ruimte beter te kunnen begrijpen. Drukke straten in binnensteden geven een complex beeld met voetgangers, fietsers en veel ander verkeer. Die dynamische werelden vragen om simultane waarnemingen waarbij zeer grote hoeveelheden data vereist zijn. Ook moet voor problemen zoals mistvorming een oplossing worden gevonden. Goed kaartmateriaal draagt er mede toe bij dat zelfrijdende auto’s veel veiliger zijn. Gevers, tevens co-director van het Atlas Lab (UvA-TomTom): ‘De zelfrijdende auto’s van Waymo rapporteren 92 procent minder letselclaims dan menselijke gebruikers.’ “Ai moet data van verschillende sensoren zoals een camera, gps, radar of LiDAR combineren tot één betrouwbaar beeld van de omgeving” – Prof. Theo Gevers, hoogleraar Computer Vision (UvA) Kaarten Cruciaal voor autonome voertuigen is nauwkeurig kaartmateriaal. Prof. Theo Gevers: ‘Alles moet kloppen; de waarnemingen en de beslissingen vanuit de auto. Ai moet data van verschillende sensoren zoals een camera, GPS, radar of LiDAR combineren tot één betrouwbaar beeld van de omgeving. Een zelfrijdende auto moet een kaart van de omgeving opbouwen. Hij dient te weten waar alles staat, terwijl tegelijkertijd zijn positie binnen die kaart wordt bepaald. Dit proces heet SLAM wat staat voor Simultaneous Localization and Mapping.’ De eerdergenoemde end-to-end ai-modellen maken ook steeds meer gebruik van een zogenoemde ‘open vocabulary’. Ze kunnen daardoor situaties herkennen die niet in de dataset zitten maar wel op andere soorten ‘foundation models’ zijn getraind. Dankzij deze vorm van ai zijn de kaarten te verrijken met dingen die niet eerder zijn gezien, bijvoorbeeld bijzondere objecten die op het wegdek liggen. Meer testmogelijkheden Alle geïnterviewden benadrukken het belang van meer testmogelijkheden. Zeker bij weinig voorkomende of extreme incidenten is het belangrijk dat het systeem een soortgelijke situatie heeft meegemaakt. Hoe meer data, des te groter de kans dat de auto juist reageert. Daarom hebben testen met bijvoorbeeld robot-taxi’s zoveel nut. Alleen al in San Francisco en omgeving maken die 250.000 ritten per week, wat een schat aan data oplevert. De grote uitdaging is de interactie met het tegemoetkomende verkeer. Automobilisten kunnen de chauffeur van de tegenligger aankijken en hun beslissingen daarop afstemmen. De vraag is hoe je dat doet met auto’s die zelf rijden. Tot de bedrijven die van meer ruimte tot experimenten kunnen profiteren, behoren chipmaker NXP, TomTom, bussenbouwer VDL en DAF Trucks. NXP werkt aan het goedkoper maken van de LiDAR (light detection and ranging), een apparaat dat laserpulsen uitstuurt en de afstand berekent door de terugkaatsing-tijd te meten. De nauwkeurigheid is erg hoog, wat de techniek geschikt maakt voor 3D-kaarten en autonome voertuigen. Mobiliteitsdeskundige Van de Weijer: ‘Nu kost zo’n compleet LiDAR-systeem duizenden euro’s. Het streven is de prijs onder 100 euro te drukken.’ Ook Gevers ziet zelfrijdende auto’s als een speerpunt voor ai. Hierdoor wordt snelle vooruitgang geboekt bij het redeneren in 3D, het combineren van multimodale camera’s en LiDARs en het trainen van taalmodellen op video voor classificatie. Ook nieuwe methoden zoals Gaussian Splatting (GS) zijn te leren uit 2D-beelden. Al video-opnamen makend kun je met de eerder genoemde SLAM-omgevingen steeds preciezer en sneller in 3D reconstrueren. Door meer 2D-camerabeelden op te nemen zijn die kaarten verder te perfectioneren met nieuwe GS- en SLAM-technieken. Dankzij ai wordt snelle vooruitgang geboekt, aldus de Amsterdamse hoogleraar. “Alles is te zwaar gereguleerd waardoor zelfrijdende auto’s, ook met een chauffeur erbij, niet gemakkelijk de openbare weg op kunnen” – Gijs Dubbelman, head of Mobile Perception System lab (TU/e) Veiligheid Testen met testrijders levert veel inzichten op. Maar het schort nog aan de uitlegbaarheid van deze ai. En het is nog moeilijk om op basis hiervan de veiligheid te garanderen. Dit soort ai valt onder de hoog risico-toepassingen waarvoor de strengste regels gelden. Het systeem leert om mensen na te doen, maar leert daar geen verkeersregels uit te halen. De zelfrijdende auto leert (nog) niet de basis waarop mensen autorijden. Anders gezegd: het is lastig te bepalen hoe ze reageren. Het zomaar de weg op sturen van deze voertuigen is nog een veiligheidsrisico, aldus Paardekooper. Net als ChatGPT kunnen deze systemen soms nog hallucineren. Mogelijk biedt hybride ai soelaas. Het idee is lerende systemen te combineren met systemen die kunnen redeneren. ‘Dit houdt in dat een extra veiligheidslaag wordt toegevoegd die ervoor zorgt dat hallucinaties worden ontdekt. Het systeem krijgt zo extra vangrails. Hybride ai voegt expliciet verkeersregels toe. En impliciet komen er regels bij voor gewenst gedrag van automobilisten. Die geven aan hoe mensen het beste met elkaar omgaan in het verkeer. Dit kan per land verschillen. De afstand tussen auto’s is in Nederland bijvoorbeeld kleiner dan elders. Er zijn ook ongeschreven regels.’ BelemmeringenVolgens Gijs Dubbelman ligt de EU op gebied van autonome voertuigen mijlenver achter op de VS en China, uitgezonderd het Britse Wayve. Alles is te zwaar gereguleerd waardoor zelfrijdende auto’s, ook met een chauffeur erbij, niet gemakkelijk de openbare weg op kunnen. Daardoor wordt de achterstand nog groter. Voor zover hier kennis aanwezig is, is het testen van nieuwe technologie bijna onmogelijk. De Nederlandse wetgeving vormt een belemmering, terwijl niemand de verantwoordelijkheid durft te nemen om ruimte te scheppen. De betrokken rijksdienst heeft ook weinig begrip van hoe ai zich ontwikkelt. Het feit dat je niets in de ai-software mag veranderen tijdens het hele testtraject, werkt remmend. De praktische uitrol schiet daarom niet op. De behoefte aan een automatische testomgeving is groot. In Duitsland en België is het testen met r&d-voertuigen makkelijker.  Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #1.

In dit nieuwsoverzicht: Surf en Studielink selecteren Netcompany, Smile stapt in bij RegLab, 250 miljoen voor Also, iot-overname Suse en Eset ontdekt gen-ai-dreiging PromptSpy. Netcompany bouwt nieuwe onderwijsvoorziening Surf en Studielink Surf en Studielink hebben na een tender een raamovereenkomst gesloten met het Deense Netcompany voor de ontwikkeling en het beheer van de sectorvoorziening ‘Aanmelden, Inschrijven en Intekenen’. Surf is de ict-coöperatie van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen en Studielink de regieorganisatie rond het proces van aanmelden en inschrijven in het hoger onderwijs. De overeenkomst loopt tien jaar en moet mbo-, hbo- en wo‑instellingen ondersteunen bij een gezamenlijke administratieve onderwijsomgeving die lerenden ondersteunt bij een leven lang ontwikkelen. De nieuwe voorziening vervangt bestaande systemen en moet flexibel, instellingsoverstijgend onderwijs mogelijk maken. De geraamde waarde is 37 miljoen met een maximale waarde van 47,7 miljoen euro.  Het project maakt deel uit van het Nationaal Groeifondsprogramma Npuls. Daarbij werken de drie onderwijssectoren samen om innovaties door te voeren en administratieve drempels voor lerenden weg te nemen. Smile Sail verwerft meerderheidsbelang in RegLab RegLab uit Haarlem, Nederland, krijgt een meerderheidsinvestering van de Belgische kapitaalverstrekker Smile Sail om de groei in Europa te versnellen. Het bedrijf levert anti-witwas‑compliancesoftware aan advocatenkantoren en investeringsfondsen en ondersteunt meer dan driehonderd organisaties in vijfentwintig landen. De oprichters Joost Tulkens en Pieter Hallebeek blijven RegLab leiden. De investering komt uit het Evergreen‑fonds van Smile Sail (onderdeel van de Smile-fondsgroep). RegLab wil hiermee verder uitbreiden in Europa en zijn software, waaronder ai‑gedreven risicobeoordeling, doorontwikkelen. Also plaatst promessenlening van 250 miljoen voor langjarige financiering Also Holding uit Emmen, Zwitserland, heeft een promessenlening (een schuldbekentnis met de belofte om terug te betalen) van 250 miljoen geplaatst. Het bedrag was aanvankelijk vastgesteld op honderd miljoen maar werd door hoge belangstelling ruim overschreven. De lening bestaat uit drie tranches met looptijden van 3,5, vijf en zeven jaar met vaste of variabele rente. Voor de variabele delen zet het bedrijf renteswaps in om kosten te stabiliseren. Aan de plaatsing deden 26 banken mee. De it-distributeur gebruikt de opbrengst om de balans te versterken en de overname van Westcoast uit 2025 te herfinancieren, aldus topman Wolfgang Krainz. Suse neemt Losant over voor uitbreiding industriële iot‑aanbod Opensourcesoftwarespecialist Suse, gevestigd in Luxemburg, neemt het Amerikaanse Losant over om zijn industrial internet=of-things (iot)‑portfolio uit te breiden en toepassingen aan de ‘edge’ te ondersteunen. Losant, dat voorkomt in het Gartner Magic Quadrant for Global Industrial IoT Platforms, wordt onderdeel van Suse’s Edge‑divisie. De combinatie van beide platforms moet organisaties helpen hun operationele technologie te koppelen aan enterprise‑systemen en processen te automatiseren. Suse wil de technologie van Losant verder openstellen via open‑source‑gemeenschappen.   Eset ontdekt Android‑malware die gen-ai inzet Eset meldt de ontdekking van PromptSpy, een Android‑dreiging die generatieve ai (gen-ai) gebruikt om actief te blijven op geïnfecteerde apparaten. De malware analyseert de interface via Google’s Gemini en voert handelingen uit om in de lijst met recente apps te blijven staan. PromptSpy installeert een VNC (Virtual Network Computing)‑module waarmee aanvallers op afstand meekijken en het toestel kunnen bedienen. De software legt vergrendelschermgegevens vast, blokkeert de installatie en kan schermactiviteit opnemen. De verspreiding lijkt gericht op gebruikers in Argentinië. PromptSpy staat niet in Google Play; verwijdering kan alleen via de veilige modus.

Cybercriminaliteit lijkt zich in een soort van ‘perfect storm’-scenario te bevinden. Cyberaanvallen worden niet alleen frequenter, ze verlopen ook exponentieel sneller. Drie factoren staan daarbij voorop, en versterken elkaar. Artificiële intelligentie is daar één van.Uit het Global Incident Response Report 2026 van Unit 42, de onderzoekscel van Palo Alto Networks blijkt dat het aanvalstempo het afgelopen jaar is verviervoudigd. Op basis van een analyse van meer dan 750 high-impact cyberincidenten identificeert het rapport drie hoofdoorzaken: ai-versnelling, complexe it-omgevingen en identiteitsmisbruik. 72 minuten Het toenemende gebruik van ai en geavanceerde automatisering heeft dramatische gevolgen. In de snelste aanvallen is de tijd tussen initiële toegang en data-exfiltratie gedaald naar slechts 72 minuten. Hackers zetten ai in gedurende de gehele aanvalsketen, waardoor traditionele detectie- en responsmechanismen simpelweg te traag zijn geworden.Maar artificiële intelligentie is slechts één deel van het verhaal. ‘De complexiteit binnen ondernemingen is het grootste voordeel geworden van aanvallers’, meent Sam Rubin, SVP Unit 42 consulting & threat intelligence bij Palo Alto Networks. ‘Dit risico wordt nog groter nu hackers zich steeds vaker richten op inloggegevens en autonome ai-agents inzetten om menselijke en machine-identiteiten met elkaar te verbinden en zelfstandig te laten opereren.’ Strijden op tien fronten Dat de groeiende complexiteit binnen organisaties cybercriminelen in de kaart speelt, blijkt ook uit de cijfers. Maar liefst 87% van de aanvallen strekt zich uit over twee of meer aanvalsvlakken, waarbij activiteiten zich gelijktijdig afspelen op endpoints, in cloud-omgevingen, op SaaS-platforms en binnen identiteitssystemen. In extreme gevallen opereren aanvallers tegelijk op tien verschillende fronten.Bovendien blijkt identiteitsmisbruik de achilleshiel van moderne organisaties. In 89 procent van de onderzochte incidenten werden, in het onderzoek van Unit 42, zwakke plekken in het identiteitsbeheer misbruikt. Bij 65 procent van de aanvallen verkrijgen hackers hun eerste toegang via identiteitsgerelateerde technieken zoals social engineering en het misbruiken van inloggegevens.

De Amerikaanse telecom- en mediagroep Liberty Global herschikt zijn Benelux-activiteiten grondig. In een meervoudige operatie worden het Belgische Telenet en het Nederlandse VodafoneZiggo samengebracht in een aparte entiteit: Ziggo Group. De operatie start, volgens de Belgische zakenkrant De Tijd, met de uitkoop van het 50 procentbelang van Vodafone in VodafoneZiggo voor 1 miljard euro in cash. In ruil krijgt Vodafone Group een participatie van 10 procent in Ziggo Group ((met de optie om zijn belang van 10 procent in Ziggo Group aan een derde partij te verkopen als de afsplitsing niet binnen 18 maanden na voltooiing plaatsvindt). Liberty Global consolideert zo zijn Nederlandse activiteiten volledig en creëert volgens ceo Mike Fries een ‘regionale grootmacht’ in de Benelux. Die holding moet volgens de huidige plannen in 2027 een beursnotering krijgen in Amsterdam waarbij negentig percent van de aandelen wordt afgesplitst naar de eigen aandeelhouders van Liberty Global. Daarmee keert Telenet, vier jaar na zijn zogenaamde delisting, via een Nederlandse omweg terug naar de beurs.Strategisch betekent dit dat VodafoneZiggo en Telenet onder één financiële en operationele paraplu worden geplaatst, met verwachte synergievoordelen die volgens Liberty Global worden geraamd op 1 miljard euro. Scheiding diensten en infrastructuur Intussen wordt gewerkt aan de verkoop van een deel van het Belgische Wyre, de netwerkdochter van Telenet en Fluvius. Liberty Global bevestigt dat het ongeveer de helft van Telenets belang in Wyre, de netwerkdochter van Telenet en Fluvius, wil verkopen.Voor Wyre zou er sterke interesse zijn van infrastructuurinvesteerders. De opbrengst moet de schuldenlast van Telenet verlagen en de balans van Ziggo Group versterken. Opvallend is dat Wyre buiten Ziggo Group blijft. De scheiding tussen diensten en infrastructuur wordt daarmee explicieter. VodafoneZiggoVodafoneZiggo, gevestigd in Utrecht en met ongeveer zesduizendvijfhonderd medewerkers, rapporteert in het afgelopen kwartaal een omzet van iets meer dan één miljard euro. De omzet daalde licht door een afname van internetklanten, terwijl hogere inkomsten uit Ziggo Sport voor enige compensatie zorgden. De operationele winst bedroeg 425 miljoen euro, een daling door extra investeringen in netwerkvernieuwing en digitale weerbaarheid.

De weigering van ASML Ierland om bij zijn vestiging in de provincie Kildare de vakbeweging te erkennen, krijgt een vervolg. Er komt een diepgaand onderzoek naar de naleving door ASML van de Oeso-richtlijnen voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. De Oeso staat voor de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling en heeft richtlijnen voor verantwoord ondernemen, met name voor multinationals. Het Nederlandse Nationaal Contactpunt Oeso-richtlijnen (OESO-NCP) dat is gevestigd in het ministerie van Buitenlandse Zaken, is met deze zaak belast. Het onderzoek komt na klachten van Unite the Union die ontvankelijk zijn verklaard. Chipfabrikant ASML weigert deze grote Brits-Ierse vakbond te erkennen. In plaats daarvan wil het bedrijf met hoofdkantoor in Veldhoven alleen rechtstreeks met haar werknemers communiceren. In een reactie stelt ASML dat werknemers aangemoedigd worden openlijk te communiceren. Ze kunnen ideeën en zorgen met het management delen over arbeidsomstandigheden en managementpraktijken. Daarbij hoeven ze geen angst te hebben voor discriminatie, represailles, intimidatie of pesterijen. Oeso-richtlijnen ASML staat het haar werknemers toe om lid te worden, maar weigert collectief te onderhandelen over arbeidsvoorwaarden. Volgens de bond Unite is dat in strijd met de Oeso-richtlijnen. Het Nederlandse NCP heeft nog een poging tot arbitrage gedaan, maar ASML wijst bemiddeling af. In juni 2025 verwierp ASML Ierland al bemiddeling door de Workplace Relations Commission (WRC), de Ierse nationale autoriteit voor arbeidsverhoudingen en arbeidsrechten.  De Metaalbond FNV steunt Unite in deze kwestie. In een brief heeft bestuurder Peter Reniers zijn steun betuigd. Ook hebben de bonden in een brief aan ASML-topman Fouquet hun grote bezorgdheid geuit over deze ontwikkelingen en de implicaties ervan voor arbeidsverhoudingen binnen ASML wereldwijd. De ASML-top wordt om een formeel standpunt gevraagd over de kernpunten van de klacht, namelijk het niet erkennen van vakbonden in landen als Ierland. Vraagtekens Als OESO-NCP de chipmachine-maker op de vingers tikt, schaadt dat volgens Reniers de reputatie van ASML. Hij kan zich voorstellen dat dit bij de aandeelhouders slecht valt en dat vraagtekens worden gezet achter het ESG-beleid (milieu, mensen & maatschappij en bestuur & integriteit) van ASML. Unite heeft al laten weten in Ierland het wapen van stakingen achter de hand te houden. Ook rond Eindhoven is het onrustig. De voorgenomen reorganisatie van ASML die alleen al in Brabant 1400 banen kost, wordt op de werkvloer slecht begrepen. Volgende week donderdag voeren de vakbonden hierover vervolgoverleg.

WIE GUNT WAT – SoftwareOne, de Zwitserse it-dienstverlenner annex reseller, heeft de aanbesteding voor cloudbroker bij de gemeente Utrecht gewonnen. De geraamde waarde van de opdracht bedraagt zo’n twintig miljoen euro over vier jaar.   De gemeente Utrecht koos voor SoftwareOne omdat het bedrijf de best beoordeelde inschrijving (lees: goedkoopste) heeft ingediend en bewezen expertise in huis heeft. Naast de opdracht voor het leveren van cloudplatformen zoals Azure, Oracle Cloud, AWS en Google Cloud zal het bedrijf zich in de komende periode toeleggen op het aanbod van soevereine cloudplatformen. Hiermee draagt SoftwareOne bij aan de digitale ambities van de gemeente Utrecht, die veel waarde hecht aan de flexibiliteit in de keuze van cloudplatformen. De gemeente ontvangt tevens ondersteuning, advies over clouddiensten, licentiemodellen en gebruiksrechten. SoftwareOne biedt tevens inzicht in cloudconsumptie en bijbehorende kosten en levert indien wenselijk ook finops (datagedreven financieel cloudbeheer), waarmee onnodige kosten voor het gebruik van cloudomgevingen kunnen worden voorkomen. Geopolitiek Armand Steens, supply manager cloud a.i. bij de gemeente Utrecht: ‘Deze nieuwe overeenkomst met SoftwareOne versterkt onze regierol op cloudafname. De brokerconstructie biedt ruimte om in te spelen op geopolitieke en marktontwikkelingen en ondersteunt onze ambitie op het gebied van digitale soevereiniteit, waaronder de mogelijkheid om toekomstige Europese clouddiensten te betrekken. SoftwareOne heeft zich daarbij bewezen als een betrouwbare partner voor brede clouddienstverlening.’ De geraamde waarde van de opdracht bedraagt twintig miljoen euro exclusief btw, waarvan jaarlijks circa vijf miljoen aan Microsoft-cloudproducten en tweehonderd uur consultancy. De looptijd van de overeenkomst is twee jaar met tweemaal een verlengingsoptie van één jaar. Wie gunt wat: Veel ict-opdrachten worden verstrekt via een aanbestedingstraject. Computable maakt regelmatig melding van de publiek gemaakte gunningen.

In dit nieuwsoverzicht: wereldwijde vraag naar ai-chips leidt tot hogere pc-prijzen, Cloudflare en Mastercard werken aan cyberbeveiligingsoplossingen, McLaren Racing blijft trouw aan techpartner Dell Technologies, Snap brengt kunstwerken in het Louvre tot leven, en ai-governanceplatforms gaan lucratieve tijden tegemoet. ‘Geheugenverlies’ drijft pc-prijzen op door ai-verschuiving De wereldwijde vraag naar ai-chips leidt tot structurele geheugentekorten en hogere pc-prijzen. Fabrikanten als Dell, Microsoft, Lenovo en HP verhoogden hun prijzen al met vijftien tot twintig procent. Analisten verwachten dat de stijgingen nog dit jaar oplopen tot 25 procent, aldus wederverkoper Tech Outlet. Geheugenproducenten verschuiven capaciteit naar high bandwidth memory voor ai-servers. Daardoor laten de prijzen van onder meer DDR5-geheugen (Double Data Rate 5; de nieuwste generatie ram-werkgeheugen, ontworpen voor hogere snelheden, grotere capaciteiten en betere energie-efficiëntie dan voorganger DDR4) forse stijgingen zien. Tegelijk versnelt de migratie naar Windows 11 de vervangingsvraag. Volgens marktanalisten houdt de schaarste mogelijk aan tot 2027 of 2028, waardoor hardwarevernieuwing voor veel organisaties duurder uitvalt. Cloudflare en Mastercard beschermen de kleintjes Cloudflare en Mastercard gaan samenwerken aan nieuwe cyberbeveiligingsoplossingen voor kleine bedrijven en overheden. De partijen combineren dreigingsinformatie van het internationale threat Intelligence-cloudplatform Recorded Future en het cybersecurityplatform RiskRecon (beide dochters van Mastercard) met het applicatiesecurityplatform van Cloudflare. De geïntegreerde oplossing moet organisaties inzicht geven in hun internetgerichte assets, kwetsbaarheden prioriteren en automatisch beveiligingsmaatregelen activeren, zoals een web application firewall. Volgens beide bedrijven helpt dit om blinde vlekken door schaduw-it en externe leveranciers te verminderen. Het partnerschap richt zich vooral op organisaties met beperkte securitycapaciteit, die volgens de bedrijven in toenemende mate doelwit zijn van cyberaanvallen. McLaren Racing verlengt techpartnerschap met Dell Technologies McLaren Racing heeft zijn samenwerking met Dell Technologies verlengd om zijn technologische voorsprong in de Formule 1 te behouden. Dell blijft het team (dat vorig jaar de Drivers’ Championship en in 2024 en 2025 het Constructors’ Championship won) voorzien van ai-infrastructuur, storage en pc’s voor toepassingen variërend van autodesign tot raceday-operaties. Met behulp van Dell-systemen verwerkt McLaren anderhalf terabyte aan data per raceweekend. Deze data worden gebruikt voor simulaties, digital twins en realtime-strategiebeslissingen. Volgens de partijen is de technologie cruciaal om prestaties te optimaliseren in een sport waar milliseconden het verschil maken. Dell is sinds 2018 innovatiepartner van het team. Snap en het Louvre brengen kunstwerken tot leven Het Amerikaanse techbedrijf Snap en Musée du Louvre introduceren een augmented-reality (ar)-ervaring waarmee bezoekers zes meesterwerken interactief kunnen verkennen. De gratis service, onder de titel ‘The Incredible Unknowns of the Louvre’, is vanaf vandaag beschikbaar via smartphones en Snapchat. Met de ar-technologie kunnen bezoekers verborgen details, oorspronkelijke kleuren en technieken van kunstwerken ontdekken. Dat zijn: de codex van Hammurabi, de buste van Achnaton, het portret van Anna van Kleef, de Hera van Samos, De vier gevangenen en rustieke figulines. Naast de museumervaring is ook een wereldwijde Snapchat-versie beschikbaar. Daarmee willen de partners cultureel erfgoed toegankelijker maken en nieuwe, digitale vormen van educatie en publieksbeleving stimuleren.Het techbedrijf Snap kent drie pijlers: de visuele berichtenapp Snapchatt, Lens Studio, een tool voor het creëren van ar-ervaringen, en Spectacles, een bril die digitale ervaringen integreert met de echte wereld. Gartner: ai-governanceplatforms zijn door strengere regelgeving miljardenmarkt De wereldwijde uitrol van ai-regelgeving jaagt de vraag naar ai-governanceplatforms sterk aan. Volgens Gartner zal in 2030 circa driekwart van de wereldeconomie onder ai-regels vallen, goed voor meer dan een miljard dollar aan compliance-uitgaven. Organisaties investeren daarom sneller in gespecialiseerde governance-tools. Deze tools en platforms helpen bedrijven ai-systemen te monitoren, risico’s te beheersen en continu aan regelgeving te voldoen. Gartner stelt dat organisaties met dergelijke platforms hun ai-governance ruim drie keer effectiever uitvoeren dan bedrijven zonder deze technologie.

De Belastingdienst voelt er helemaal niets voor om de overstap naar Microsoft 365 voor de kantoorautomatisering terug te draaien. In de nieuwe kantooromgeving is sinds 2021, toen de keuze voor M365 werd gemaakt, al 14,4 miljoen euro geïnvesteerd. Het continueren van de huidige, sterk verouderde werkomgeving wordt niet raadzaam geacht, want die software is aan vervanging toe.  Dit blijkt uit antwoorden van staatssecretaris Eugène Heijnen (Fiscaliteit, Belastingdienst en Douane) op vragen van de Eerste Kamerfracties GroenLinks-PvdA en BBB. Het onderhouden van de oude omgeving is complex en kostbaar. Verder is het op orde houden van de informatiehuishouding in deze omgeving ingewikkeld. Daarnaast zijn de functionaliteiten voor medewerkers om goed, flexibel en efficiënter samen te kunnen werken zeer beperkt. Alternatieven Omdat bij de uitrol van de nieuwe werkplekken rekening is gehouden met de implementatie van M365 worden medewerkers nu geconfronteerd met workarounds die resulteren in productiviteitsverlies. De workarounds zijn (inefficiënte) manieren om vanaf deze nieuwe werkplekken met de beperkingen van de huidige werkomgeving om te gaan. Deze workarounds zijn vrij technisch van aard. Heijnen ziet ook geen brood in alternatieven. In het geval dat er een geschikte Europese oplossing beschikbaar is, moet er een geheel nieuwe werkomgeving worden ontworpen en geïmplementeerd. De doorlooptijd hiervan is aanzienlijk en is afhankelijk van de te configureren oplossing. De verwachting is dat dit in ieder geval enkele jaren zal kosten. Daarnaast kan er niet met zekerheid gezegd worden dat er over één of twee jaar een alternatief beschikbaar is met een vergelijkbaar niveau zoals M365. Het doorwerken in de huidige verouderde omgeving is daarmee vooral het uitstellen van een noodzakelijke keuze. Exit-strategie De kans wordt klein geacht dat Microsoft onder druk van de Amerikaanse overheid de dienstverlening aan Nederland moet stopzetten. De Belastingdienst heeft een exit-strategie opgesteld voor het geval er een (acuut) vertrek uit de cloudomgeving moet plaatsvinden. Dan wordt er teruggevallen op een afgeslankte versie van de huidige (on premises) HCL-omgeving met beperktere functionaliteiten. Doordat er daarnaast gezorgd wordt voor een lokale backup functionaliteit kan de fiscus een reservekopie van de data uploaden naar de HCL-omgeving. Europese alternatieven zoals Nextcloud of OpenDesk kunnen functionaliteiten bieden die aansluiten bij overheidsbehoeften, maar zijn niet als gelijkwaardig beoordeeld. Ook als er een geschikte Europese oplossing beschikbaar zou zijn, moet er een geheel nieuwe werkomgeving worden ontworpen en geïmplementeerd. De doorlooptijd hiervan is aanzienlijk en is afhankelijk van de te configureren oplossing. De verwachting is dat dit in ieder geval enkele jaren zal kosten. Afwerende houding Overigens heeft de Belastingdienst geen uitgebreide verkenning gedaan naar Europese alternatieven, zoals Nextcloud voor de Europese oplossing of Scaleway voor hybride cloud. De BBB-fractie vroeg waarom dit niet is gebeurd, maar kreeg daar nauwelijks antwoord op. Naar verluidt was er recent wel een werkbezoek aan de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein om te kijken hoe de regering daar met haar opensource-strategie gaat met digitale soevereiniteit. Ook op vragen vanuit de Tweede Kamer antwoordt Heijnen sterk afwerend. Kern van zijn standpunt is dat er gezien de (technische) keuzes van de Belastingdienst in het verleden, op korte termijn geen alternatief is voor de overgang naar Microsoft 365, anders dan gebruik blijven maken van de huidige verouderde werkomgeving. De Belastingdienst meent dat er nog geen volledig geïntegreerd Europees alternatief is voor M365. Een (grootschalige) implementatie van een soeverein alternatief als MijnBureau is op dit moment niet realistisch en uitvoerbaar, zo besluit Heijnen.

Artificiële intelligentie geeft de cloudstrijd een totaal nieuwe dynamiek, waarbij vier partijen zich met hun groei momenteel onderscheiden als de winnaars. Google Cloud overtreft voor het eerst Microsoft op cruciale parameters. Vermeende legacy-spelers Oracle en SAP groeien sneller dan cloud-native concurrenten. En een speler als Palantir schiet als een raket omhoog. Dat blijkt op basis van een analyse van de financiële cijfers van vooraanstaande softwarespelers door gespecialiseerde website en cloudonderzoeker Cloud Wars, met focus op groei (zie onder) in hun cloud-business. Ook al is (procentuele) groei natuurlijk een relatief begrip, volgens analist Bob Evans markeren deze verschuivingen een fundamentele verandering in de markt. Het resultaat van de analyse is best opmerkelijk. De klassieke cloudnamen (zowel cloudinfrastructuur als cloudsoftware, of beide) zoals Microsoft, AWS, en ook Salesforce en Workday volgen qua groei op enige afstand van deze vier: 1. Google Cloud: de toekomst winnen Met een verbluffende groei van 48 procent in het vierde kwartaal toont Google Cloud aan dat het zich ontwikkelt tot de cloud- en ai-leverancier bij uitstek voor enterprise-klanten. Het meest opvallende cijfer: Google Cloud genereerde 2,5 miljard dollar aan incrementele omzet, meer dan de 2,4 miljard dollar van Microsoft Cloud. Deze prestatie is des te opmerkelijker omdat de totale omzet van Microsoft Cloud nog altijd driemaal zo groot is als die van Google Cloud (51,5 miljard tegenover 17,7 miljard dollar). Toch slaagt Google Cloud erin meer nieuwe business binnen te halen. ‘Maar terwijl Microsoft Cloud het verleden heeft gedomineerd, wint Google Cloud meer van de toekomstgerichte business’, aldus Evans. De groei is geen toevalstreffer. Google Cloud sprong van 34 procent groei in het derde kwartaal naar 48 procent in Q4, terwijl Microsoft stabiel bleef op 26 procent. De sterke positie dankt Google Cloud aan een combinatie van factoren: de Gemini-innovaties (van Gemini Enterprise tot Gemini 3 en Gemini for Government), plus een volledige stack van tpu’s en gpu’s tot Vertex ai en verdere ai-toepassingen. Ook de vroege focus op cybersecurity werpt vruchten af. 2. Palantir: explosieve groei met minder verkopers Met een groeicijfer van 70 procent in het vierde kwartaal en een omzet van 1,41 miljard dollar, laat Palantir opmerkelijke resultaten mogelijk optekenen. In Europa is Palantir  een stuk minder ingeburgerd. Maar hun toepassingen worden wel gebruikt, al is het bedrijf ietwat omstreden. Vooral in de VS gaat Palantir hard: de Amerikaanse commerciële tak groeide het voorbije kwartaal met 137 procent tot 507 miljoen dollar. Palantir’s succesverhaal is opmerkelijk. Het bedrijf behaalt deze groei zonder een proportionele uitbreiding van het verkoopteam – tijdens Q3 daalde het aantal verkopers zelfs terwijl de omzet met 63 procent groeide. Hun aanpak is gericht op klantresultaten. De vooruitzichten voor Palantir blijven overigens rooskleurig: voor Q1 2026 voorspelt Palantir een groei van 73 procent tot zowat 1,5 miljard dollar, en voor het volledige jaar 60 procent groei naar ruim 7 miljard dollar. 3. Oracle: de vijftiger als pionier Oracle, inmiddels 49 jaar oud, laat 34 procent groei (zie tabel) optekenen in het voorbije kwartaal. Het bedrijf investeert fors in infrastructuur. Hun jarenlange expertise met diverse technologieën en diepe kennis van on-premise systemen, die nog altijd grote delen van de wereldeconomie aandrijven, blijkt best waardevol in het ai-tijdperk.Ervaring blijkt voor hen eerder een concurrentievoordeel. ‘Deze bedrijven dragen hun boomer-leeftijd als een ereteken en doen het ongelooflijk goed op de markt’, stelt Evans vast. ‘Ze kunnen hun expertise gebruiken met vrijwel elke technologie die ooit is uitgevonden.’ Oracle combineert dit met agressieve cloud- en ai-innovaties. 4. SAP: legacy wordt awesome SAP, met 54 jaar de oudste in dit rijtje, behaalt consistent meer dan 25 procent groei, een direct bewijs van klantvraag in een markt met heel wat alternatieven. De sterke positie van SAP weerlegt volgens Evans bovendien ook de mythe dat gevestigde techbedrijven niet kunnen meekomen in tijden van disruptie. SAP paste zich succesvol aan, eerst aan de cloud en vervolgens aan ai. De groei komt ondanks intensieve concurrentie.De recente groei van deze vier partijen – Google Cloud, Palantir, Oracle en SAP – illustreert een belangrijke les: in de enterprise-technologie leidt succes van nieuwe spelers niet automatisch tot het verdwijnen van gevestigde namen.Maar tegelijk kunnen, zoals Palantir doet uitschijnen, new kids on the block ook flink doorgroeien en brokken maken. (Bron: Cloud Wars, 2026)

In dit nieuwsoverzicht: werkgevers voeren it-werving op, GFCE failliet na wegvallen Amerikaanse subsidie, Anthropic stijgt naar waardering van 380 miljard, verstoring van GNSS op lage hoogte risico voor dronevluchten, en Unilever en Google Clouid sluiten ai-deal. Werkgevers voeren it-werving op ondanks krappe arbeidsmarkt Nederlandse werkgevers schroeven hun wervingsplannen voor it-personeel dit jaar verder op. Dat blijkt uit onderzoek van Robert Half. Zo wil 55 procent van de werkgevers het aantal vaste it-medewerkers uitbreiden. Ook groeit de vraag naar projectmatig it-talent, onder meer in cybersecurity, infrastructuur en softwareontwikkeling. Volgens de recruiter investeren organisaties bewust in technologie en digitale transformatie. Tegelijk blijft schaarste aan gekwalificeerde specialisten de grootste uitdaging. Werkgevers proberen dit te ondervangen met hogere salarissen, betere arbeidsvoorwaarden, snellere sollicitatieprocessen en extra opleidingsmogelijkheden om it-talent aan te trekken en te behouden. Cyberexpertisecentrum GFCE failliet na wegvallen subsidie VS Het bureau achter het Global Forum on Cyber Expertise (GFCE) in Den Haag is failliet verklaard, meldt het AD. Volgens de curator ontstonden acute geldproblemen toen de regering van Donald Trump besloot de financiering te beëindigen. Vorige maand werd bekend dat de Verenigde Staten zich terugtrok uit een drietal internationale organisaties op gebied van cybersecurity, waaronder GFCE. Het in 2015 opgerichte cyberkenniscentrum ondersteunde internationale samenwerking rond cyberveiligheid. Door het wegvallen van meerdere subsidies konden schuldeisers niet meer worden betaald. Over een mogelijke doorstart is nog geen duidelijkheid. Het failliete bureau had één werknemer in dienst; de GFCE-website blijft vooralsnog in de lucht. Anthropic stijgt naar waardering van 380 miljard Ai-ontwikkelaar Anthropic heeft in een nieuwe investeringsronde dertig miljard dollar opgehaald, waarmee de waardering uitkomt op 380 miljard dollar. Investeerders als Microsoft en Nvidia namen deel aan de financiering. Het bedrijf, bekend van chatbot Claude, wil het kapitaal aanwenden voor verdere ontwikkeling van ai-modellen en infrastructuur. Anthropic concurreert hevig met partijen als OpenAI en Google, die eveneens miljarden investeren. Anthropic, opgericht door oud-OpenAI-medewerkers, profileert zich met nadruk op veilige ai en groeit snel, mede dankzij sterke adoptie van zijn codeerassistent in het bedrijfsleven. Finse pilot toont risico’s GNSS-verstoring voor drones Een test in de Finse hoofdstad Helsinki toont aan dat Global Navigation Satellite System (GNSS)-verstoring op lage hoogte een serieus risico vormt voor stedelijke dronevluchten. GNSS is de overkoepelende term voor satellietsystemen die wereldwijd positie-, navigatie- en tijdsbepalingsgegevens leveren. Het onderzoek, uitgevoerd door het smartcitybedrijf Forum Virium Helsinki binnen het EU-project Cityam, bevestigt meldingen van drone-operators over plotseling verlies van positiebepaling. Met een sensornetwerk verzamelde de stad tussen april en november van vorig jaar data, waaruit blijkt dat interferentie ook voorkomt in lagere luchtlagen, cruciaal voor stedelijke logistiek. De onderzoekers adviseren permanente monitoring en betere detectie. De bevindingen zijn volgens de initiatiefnemers essentieel om veilige inzet van autonome drones en toekomstige stedelijke luchtmobiliteit mogelijk te maken. Unilever sluit ai-deal met Google Cloud Unilever en Google Cloud hebben een vijfjarige samenwerking gesloten om ai breder in te zetten binnen marketing, data en bedrijfsprocessen. De consumentengoederenfabrikant migreert zijn data- en cloudplatform naar Google Cloud en gebruikt onder meer Vertex AI en Gemini-modellen. De samenwerking moet zogeheten ‘agentic commerce’ mogelijk maken, waarbij ai autonoom marketing- en bedrijfsprocessen ondersteunt. Volgens Unilever wordt technologie daarmee de kern van waardecreatie en digitale transformatie. Het bedrijf wil sneller inspelen op marktveranderingen en consumentengedrag. De overeenkomst moet ook leiden tot nieuwe ai-gedreven marketing- en analysemogelijkheden voor merken als Dove en Hellmann’s.

Invest International verstrekt namens de Nederlandse overheid een lening van 60 miljoen dollar aan Nexperia voor uitbreiding van de wereldwijde halfgeleiderproductie. De financiering maakt een reeks investeringen mogelijk in Nexperia’s internationale productiefaciliteiten. Deze zijn gericht op het opschalen van de productie, het moderniseren van productielijnen en het verbeteren van de operationele efficiëntie. Opvallend is dat in het persbericht waarin de financiële ondersteuning wordt aangekondigd, met geen woord wordt gerept over de enorme spanningen binnen de chipmaker. Het bedrijf lijdt onder een breuk tussen de Chinese bedrijfsonderdelen en die in Europa en de rest van Zuidoost-Azië. Nu de Chinese eigenaar van Nexperia, mr. Wing, voorlopig geschorst blijft als ceo, is er weinig zicht op herstel van de verhoudingen binnen de onderneming. De productieketen van Nexperia is ernstig verstoord sinds het bedrijf verscheurd wordt door financiële en juridische geschillen. Belangrijke schakel De fabriek in Dongguan (China) trekt zich nauwelijks iets aan van de opdrachten vanuit het Nijmeegse hoofdkantoor van Nexperia. Dongguan heeft zich min of meer afgescheiden en zendt veel te weinig chips naar Europa. Om de leveringsketen te herstellen wil Nexperia de productiecapaciteit in Maleisië en de Filipijnen uitbreiden. Dat is hard nodig om de merendeels Duitse en Japanse klanten van Nexperia in de auto-industrie te kunnen bedienen. Nexperia levert chips die op zichzelf niet heel bijzonder zijn, maar die wel een belangrijke schakel vormen in vrijwel alle moderne elektronische systemen. De vraag naar dit soort chips is groot. De overheid vult met deze financiering ook een deel van het gat dat is ontstaan nu mr. Wing als geschorste ceo zeker niet bereid zal zijn om met geld over de brug te komen. Nexperia in Nijmegen hoopt de komende maanden nog meer financiering aan te trekken.

Bijna zes op de tien gemeentelijke webapplicaties (59,2 procent) draait op infrastructuur van Amerikaanse cloudproviders. Dat risico, momenteel een heet politiek hangijzer, blijkt uit onderzoek van MindYourPass. Deze Nederlandse security‑startup gebruikte voor dit onderzoek geanonimiseerde metingen van daadwerkelijk inloggedrag. Ruim twee miljoen login-momenten bij twintig Nederlandse gemeenten werden geanalyseerd. De helft van alle zevenduizend gebruikte zakelijke webapplicaties (50,5 procent) draait in of via de Verenigde Staten. Nog eens 46 procent staat bij Amerikaanse cloudproviders, maar dan in Europese datacenters. Slechts 39,3 procent wordt volledig in Europa gehost én beheerd. De resterende 1,5 procent draait buiten zowel Europa als de VS, bijvoorbeeld in Azië. Via de VS Het onderzoek laat zien dat een bewuste keuze voor een Europees datacenter bij een Amerikaanse cloudprovider niet automatisch betekent dat dataverkeer ook volledig binnen Europa blijft.  Ook wanneer data fysiek in Europa worden opgeslagen, kan het verkeer onderweg via de Verenigde Staten lopen, bijvoorbeeld door de manier waarop netwerken en ‘load balancers’ zijn ingericht. In dat geval worden data niet alleen juridisch geraakt door Amerikaanse wetgeving zoals de Cloud Act, maar loopt zij ook technisch via de VS. Alternatief Uit het onderzoek blijkt dat de afhankelijkheid van Amerika ook groot is bij de meest kritieke of ‘high impact’ applicaties die gemeenten gebruiken. Aanleiding om dit onderzoek te starten waren de eigen ervaringen van MindYourPass. Het bedrijf dat een alternatief biedt voor traditionele wachtwoordmanagers, koos bewust voor een Europees datacenter bij een Amerikaanse cloudprovider. Het deed dit in de veronderstelling dat daarmee alles binnen Europa bleef. Directeur Merijn de Jonge: ‘Pas toen we onze eigen infrastructuur analyseerden, zagen we dat dataverkeer alsnog via de VS kan lopen.  MindYourPass keek ook naar de toepassing van ai-tools binnen gemeenten. Vaak gaat het om tools die buiten het formele it- en inkoopbeleid om worden gebruikt. De twintig meest gebruikte ai-tools binnen gemeenten worden allemaal gehost in de Verenigde Staten. Veel gemeenten hebben formeel beleid vastgesteld voor het gebruik van Microsoft Copilot. Toch blijkt in de praktijk dat de meest gebruikte ai-tool ChatGPT van OpenAI is.

ING viert 40 jaar pionierschap in fintech Het is vandaag precies veertig jaar geleden dat Nederland kennismaakte met het fenomeen thuisbankieren. Met de introductie van Girotel op 13 februari 1986 zette ING-rechtsvoorganger de Postbank een destijds futuristische stap: vanuit huis je bankzaken doen via de computer. Vandaag de dag is thuisbankieren niet meer weg te denken uit het dagelijks leven, al gaat het tegenwoordig voornamelijk via apps. Beeld & Geluid heeft een filmpje uit de late jaren 60 van een directeur van de PTT die spreekt over de mogelijkheden van bankieren met computers en over de telefoonlijn.  En een artikel uit 1970 waarin wordt voorzien dat iedereen in het jaar 2000 via de telefoon bankiert’, vertelt Jacoline Bodewes, curator en conservator van de historische objectencollectie en het audiovisueel archief van ING.   Plaats van handeling van het gesprek: het bedrijfshistorisch archief van de bank in Amsterdam-Zuidoost. Daar staat ING stil bij de start van Girotel, veertig jaar geleden, die in Nederland tot een doorbraak in het thuisbankieren heeft geleid en heeft bewezen dat bovenstaande voorspellingen niet meer tot de science fiction behoren. In het archief wordt dan ook middels een opstelling – een MSX-computer, een Girotel-modem en aanverwante documentatie en hulpmiddelen – terecht aandacht geschonken aan deze mijlpaal. Fintech avant la lettre Waar consumenten tot 1986 waren aangewezen op papieren overschrijfformulieren en de post, maakte Girotel het mogelijk om volledig via de computer vanuit huis bankzaken te regelen. Daarmee was het een van de allereerste digitale financiële diensten in Europa. Het systeem werd ontwikkeld binnen de net geprivatiseerde Postbank en vormde de basis voor de digitale transformatie van het betalingsverkeer zoals we dat nu kennen. Het bouwde voort op de technische fundamenten die begin jaren tachtig binnen de Postgiro werden gelegd dankzij experimenten met nieuwe technologieën zoals netwerken, cryptografie en Viditel-systemen. Bob Timmerman, binnen ING in Nederland verantwoordelijk voor Digitaal Bankieren: ‘Girotel was zijn tijd ver vooruit. Het zette Nederland op de kaart als digitale fintech-pionier, lang voordat het woord ‘fintech’ überhaupt bestond. De stap van papieren overschrijvingen naar digitale opdrachten vanuit huis was een grote sprong in klantgemak en betrouwbaarheid.’ Hij stelt dat Girotel begon als een Nederlandse uitvinding zonder internationaal voorbeeld. De Postbank stond ermee voorop in Europa. ‘Er was geen buitenlands systeem dat we konden kopiëren. We waren echt frontrunners.’ Piepen en kraken De eerste duizendproefgebruikers waren vooral technisch ingestelde pioniers die al een personal computer thuis hadden. Sommige kregen via de Postbank hulp bij het aanschaffen van een modem, dat in die tijd nog circa 125 gulden kostte. Voor Girotel moesten klanten met een modem (denk aan het klassieke piepende en krakende geluid) via de vaste telefoonlijn inbellen op de computersystemen van de Postbank. Hoewel dit destijds revolutionair was, bracht het continu inbellen hoge telefoonkosten met zich mee. Bovendien was er een praktische uitdaging: zolang klanten waren ingelogd, was de huislijn bezet. Het leidde in menig huishouden tot discussie, al ging die breder dan alleen thuisbankieren. Timmerman: ‘Als ik als kind met een vriendje wilde inbellen om computerspelletjes te spelen, kon mijn vader niet bankieren. Dat gaf thuis soms gedoe.’   ING ontwikkelde al snel een offline variant. Klanten konden hun betaalopdrachten offline voorbereiden en vervolgens in één keer verzenden, wat de kosten drastisch verlaagde. Dankzij deze verbetering groeide het aantal Girotel-gebruikers snel, met zo’n tienduizend nieuwe klanten per jaar. Dit was een aanzienlijk aantal in een tijd waarin computers nog lang geen vanzelfsprekendheid waren in Nederlandse huishoudens. Volgens ING-archivaris en -curator Bodewes was een opvallend neveneffect van Girotel dat het thuisbankieren niet alleen profiteerde van de opkomst van de pc – het stimuleerde die opkomst ook. Wie Girotel wilde gebruiken, had immers een home computer nodig. Daarmee kreeg de pc voor veel huishoudens een extra praktische functie, naast het gebruikelijke tekstverwerken, boekhouden en gamen. TAN-codes Beveiliging stond vanaf het begin centraal. Girotel introduceerde een combinatie van een persoonlijke identificatiecode en een TAN (Transactie Autorisatie Nummer)-code voor het bevestigen van betalingen (gebruikers kregen steeds een lijst van honderd codes opgestuurd). Dit TAN-systeem zou later ook worden gebruikt bij de internetbankierplatformen, eerst bij Mijnpostbank.nl en later bij Mijning.nl. Timmerman: ‘Het was destijds vooruitstrevend dat een consumentenproduct zulke geavanceerde beveiliging toepaste. De TAN-codes van Girotel vormden de basis voor het beveiligingsprincipe, – een extra controle per transactie -, dat we nu nog steeds herkennen in moderne, multifactor-authenticatiemethoden. Al is de TAN-lijst inmiddels bij ING vervangen door biometrie.’ Vanaf 1997 werd Girotel beschikbaar via ISDN, en in 1998 werd een internetvariant gelanceerd. Een periode lang bestonden Girotel en internetbankieren naast elkaar. Maar in 2005 beëindigde de Postbank de dienst voor particulieren en drie jaar later voor zakelijke klanten. Daarmee had internetbankieren het stokje definitief overgenomen. ‘Girotel plaveide de weg voor de moderne digitale betaalinfrastructuur die we vandaag vanzelfsprekend vinden. Denk aan mobiele apps, realtime-betalingen, Apple Pay, Google Pay en iDeal/Wero en 24/7-toegang.’ “We waren daar onze tijd net wat te ver vooruit. Mensen vonden dit nog ingewikkeld” – Bob Timmerman, hoofd Digitaal Bankieren ING Nederland Dat innoveren kan beteken dat je je neus kan stoten, gold ook voor ING toen het als Postbank na Girotel experimenteerde met mobiel bankieren op klassieke mobiele telefoons (in het pre-smartphonetijdperk). Zo bracht de bank in 2001, in samenwerking meet Libertel, een Siemens-telefoontje (de M35) op de markt waarop een functie van mobiel bankieren zat. Timmerman: ‘We waren daar onze tijd net wat te ver vooruit. Mensen vonden dit nog ingewikkeld. Het was ook qua gebruik niet intuïtief genoeg. Dat was wel een technologisch leerpunt. De betaalfunctie vond niet de adoptie die het bedrijf hoopte en verwachtte. En toen kwam Steve Jobs in 2007 met zijn fantastische smartphone, die veranderde echt het gehele landschap.’ ING werd niet de eerste bank met een mobiele app – Rabobank en ABN Amro waren sneller, moet Timmerman erkennen. ‘Het project rond de M35 had ons tijdelijk teruggeworpen. Maar het heeft ook voordelen om niet meteen de eerste te zijn, want we hebben toen goed naar de andere banken gekeken. Tegelijkertijd vond in de softwarewereld de overgang plaats van de traditionele waterval-ontwikkelmethode naar het agile-bouwen: van project naar project. We kozen ervoor om klein te beginnen en dan uitbouwen. In 2014 kwamen we met onze mobiele app en die hebben we stapsgewijs aan de hand van klantbehoeften doorontwikkeld.’ Kloppend hart Anno 2026 is de ING-app het kloppende hart van de bank. Zes miljoen Nederlanders gebruiken de app actief, goed voor circa tweehonderd miljoen transacties per maand. Ruim 40 procent van alle winkelbetalingen gebeurt inmiddels direct met de telefoon. De app draait al een aantal jaren niet meer op het mainframe, maar in de ING private cloud – een noodzakelijke stap omdat dezelfde app inmiddels ook wordt gebruikt in België, Australië en Italië. Timmerman: ‘Het Girotel‑tijdperk van losse telefoonkasten in een serverruimte heeft plaatsgemaakt voor een wereld waarin digitale bankinfrastructuur over continenten heen werkt.  En toch: wie de app vandaag opent, ziet dezelfde primaire drie functies als in 1986: een klant wil zijn saldo kunnen zien, een betaling kunnen doen en weten waar hij zijn geld aan uitgeeft. Dat was toen zo, en dat is in onze app nog steeds zo!’ Deze embed gebruikt marketing cookies. Accepteer marketing cookies om de embed te tonen. Accepteer marketing cookies