computable

Met het project Advanced Neural Control to Restore Brain Function sleepten Radboud Universiteit en Universiteit Maastricht tijdens de vorige editie een felbegeerde Computable Award in de wacht. En terecht. Dit baanbrekende ict-project laat zien hoe technologie en wetenschap samenkomen om hersenfuncties te herstellen en daarmee levens ingrijpend te verbeteren. Het winnende project combineert brain-computer interfaces (BCI’s) met machine learning om gepersonaliseerde breinstimulatie mogelijk te maken voor patiënten met neurologische aandoeningen zoals Parkinson, epilepsie en beroertes. De kern: een systeem dat realtime hersenactiviteit monitort én direct bijstuurt. Dat is niet alleen technologisch hoogstaand, maar ook medisch revolutionair. Complexiteit op het scherpst van de snede De jury roemde vooral de technische diepgang en de zorgvuldige omgang met risico’s. Het ontwikkelen van een systeem dat direct ingrijpt op hersenactiviteit vraagt immers om uiterste precisie. Een kleine afwijking kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid van een patiënt. Daarbovenop kwamen stevige uitdagingen rond privacy en security. Hersenactiviteit is misschien wel de meest gevoelige data die er bestaat. Het veilig verzenden, opslaan en analyseren van deze informatie vereiste nauwe samenwerking tussen neurowetenschappers, data-integratiespecialisten en cybersecurity-experts. Dat het systeem vandaag de dag betrouwbaar en gebruiksvriendelijk functioneert, is het resultaat van intensieve tests en multidisciplinaire samenwerking. Juist die combinatie van technologische complexiteit en maatschappelijke impact gaf de doorslag. Concrete meerwaarde voor patiënt én zorgverlener Advanced Neural Control is geen experimenteel labproject gebleven. Het biedt aantoonbare meerwaarde in de praktijk. Patiënten ervaren een betere kwaliteit van leven dankzij effectievere en gepersonaliseerde behandelingen. Zorgverleners krijgen toegang tot gedetailleerde en betrouwbare data, wat leidt tot scherpere diagnoses en gerichtere interventies. Het project sluit bovendien naadloos aan bij bredere digitaliseringsdoelstellingen in de zorg: hogere efficiëntie, betere kwaliteit en maximale patiëntveiligheid. Dit is ict die niet alleen processen optimaliseert, maar daadwerkelijk gezondheid herstelt. Innovatie die een ecosysteem creëert Wat dit project extra bijzonder maakt, is de innovatieve kracht. De slimme inzet van BCI’s en machine learning in een klinische context is uniek. Het systeem vormt bovendien een platform waarop nieuwe toepassingen ontwikkeld kunnen worden. Daarmee stimuleert het een groeiend ecosysteem van innovaties in de neurologische zorg, wat bijdraagt aan verdere digitalisering van de zorg. Kracht van samenwerking Het succes van Advanced Neural Control is het resultaat van sterke samenwerking tussen universiteiten, technologiepartners en zorginstellingen. Experts op het gebied van neurowetenschappen, data-integratie en cybersecurity hebben hun kennis ingebracht. De betrokkenheid van gebruikers uit zorginstellingen tijdens de testfase zorgde ervoor dat het systeem goed aansluit bij de praktische behoeften. Jouw kans om te winnen in de categorie zorg Het succes van Advanced Neural Control onderstreept wat de Computable Awards vieren: ict-projecten die lef tonen, complexiteit niet uit de weg gaan en aantoonbare impact maken. Werk jij aan een innovatieve zorgoplossing? Heb je een ict-project dat processen slimmer, veiliger of efficiënter maakt? Je kunt je case gratis inzenden tot en met 22 maart, onder andere in de categorie zorg. Grijp je kans, zet jouw organisatie in de schijnwerpers en wie weet sta jij dit jaar op het podium als winnaar van een Computable Award.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) roept het nieuwe kabinet op om snel werk te maken van de uitvoering en handhaving van de Europese ai-regelgeving. Uit de zesde editie van de halfjaarlijkse ‘Rapportage AI & Algoritmes Nederland (RAN)‘ blijkt dat vier van de negen graadmeters van de AI-Impactbarometer nu rood kleuren, tegenover twee in de vorige rapportage. De AP signaleert een gebrek aan voortgang bij toezicht, standaarden, registratie van algoritmes en zicht op incidenten. Voorzitter Aleid Wolfsen waarschuwt: ‘Wie een nieuw schandaal wil voorkomen, moet nú handelen.’ De risico’s nemen exponentieel toe door nieuwe toepassingen zoals ‘agentic ai’, terwijl sommige organisaties proberen regelgeving te omzeilen, zoals bij OxRec, een systeem dat wordt gebruikt door reclasseringsorganisaties om het risico op recidive te voorspellen. Hoewel het in het algoritmeregister stond ingeschreven als een regulier algoritme, betreft het volgens de AP een volwaardig ai‑systeem dat onder zwaardere regels valt. De toezichthouder ziet wekelijks nieuwe inschrijvingen waarbij dezelfde fout wordt gemaakt, waardoor de risico’s voor burgers volgens de AP ‘voortdurend toenemen’. Wildgroei De toezichthouder wijst op toenemende risico’s zoals deepfakes, ai-fraude en psychische schade door chatbots, en benadrukt dat ai voor werving en selectie als hoogrisico geldt en vanaf augustus dit jaar aan strenge eisen moet voldoen. De AP dringt daarom aan op snelle wetgeving, aanwijzing van toezichthouders en structurele financiering om betrouwbare en veilige ai in Nederland te borgen. Daarnaast wijst de AP op een reeks recente ai‑incidenten die volgens de organisatie ook laten zien dat het toezicht momenteel tekortschiet. Zo leidde de wildgroei aan ai‑gestuurde stemwijzers tot misleidende adviezen, terwijl via Grok zonder moeite levensechte naaktbeelden van willekeurige personen konden worden gegenereerd. Deze voorbeelden onderstrepen volgens de AP hoezeer grondrechten, veiligheid en privacy onder druk staan, juist nu de technologische ontwikkeling sneller gaat dan de inrichting van toezicht en regelgeving.

Amazon Web Services kampt sinds enkele dagen met een noodsituatie omdat meerdere datacenters in het Midden-Oosten werden getroffen door drone-aanvallen. Het herstel blijkt complexer dan bij een gewone storing en kan nog enkele dagen in beslag nemen vanwege de omvang van de fysieke schade. Zondagnamiddag Europese tijd meldde AWS op zijn servicestatuspagina dat een faciliteit in de Verenigde Arabische Emiraten was getroffen door ‘objecten’ die vonken en brand veroorzaakten. De brandweer schakelde de stroomvoorziening en generatoren uit om het vuur te blussen, waardoor de connectiviteit volledig wegviel.Het ging om gerichte drone-aanvallen. In totaal werden drie AWS-faciliteiten geraakt – twee in de Verenigde Arabische Emiraten en één in Bahrein. De aanvallen vonden plaats tijdens militaire aanvallen van de VS en Israël op Iran, gevolgd door Iraanse vergeldingsacties op meerdere Golfstaten. Of hoe datacenters van grote cloudproviders intussen aantrekkelijke doelwitten zijn in tijden van oorlog. Ter plaatse inspecteren De drones veroorzaakten structurele schade, verstoorden de stroomvoorziening, en zorgden in sommige gevallen voor waterschade door bluswerkzaamheden. In een update begin deze week waarschuwde AWS dat het herstel minstens een dag zou duren. ‘Het vereist reparatie van faciliteiten, koel- en stroomsystemen, coördinatie met lokale autoriteiten, en zorgvuldige beoordeling om de veiligheid van onze operators te garanderen’, aldus AWS. Bij een typische storing kan AWS snel overschakelen naar redundante systemen binnen dezelfde availability zone of regio. Maar fysieke schade aan gebouwen, koelsystemen en stroominfrastructuur vereist een fundamenteel andere aanpak. De ingenieurs moeten de faciliteit fysiek ter plaatse inspecteren, reparaties uitvoeren en systemen stap voor stap opnieuw opstarten. Migratie uit het Midden-Oosten Volgens de meest recente AWS-status van dinsdagavond Europese tijd is er vooruitgang in het herstel van sommige services. Amazon S3 toont verbetering voor nieuwe data, maar volledige toegang tot bestaande data, en onder meer hun DynamoDB-databanktoepassing, blijft afhankelijk van infrastructuurherstel. AWS riep klanten op om hun noodherstelplannen te activeren en data te herstellen vanuit externe back-ups in andere AWS-regio’s. Het bedrijf adviseerde om workloads ‘nu te migreren’ naar alternatieve AWS-faciliteiten wereldwijd, gezien ‘de onvoorspelbare operationele omgeving in het Midden-Oosten.’Dit laatste is een opmerkelijke boodschap. Normaliter belooft AWS hoge beschikbaarheid binnen een regio, maar nu erkent het bedrijf openlijk dat de situatie dusdanig instabiel is dat klanten beter hun workloads elders kunnen draaien. AWS beveelt regio’s aan in de Verenigde Staten, Europa of Azië-Pacific, afhankelijk van latentie- en data-residency-vereisten.

COLUMN – Hoe belangrijk het beschermen van je privacy is, bleek afgelopen weekend maar weer. De privacy van de ayatollah van Iran en zijn voltallige regering werd wreed geschonden door een aantal bommen op zijn dak. Hoe de opperste leider precies is getraceerd, werd niet verteld, maar iedereen die ooit naar het programma Hunted heeft gekeken weet: er is altijd één sukkel die zijn telefoon tóch gebruikt. Iedere zzp’er wordt gek van die marketeers Terwijl de halve wereld in brand staat, maken wij in Nederland ons druk over het stelen en delen van onze adresgegevens bij telecomprovider Odido. Dat de Kamer van Koophandel onze adresgegevens aan Jan en alleman verspreidt en daar een bedrijfsmodel van heeft gemaakt, laten we even in het midden. Iedere zzp’er wordt gek van die marketeers die je ’s avonds bellen met een leuke aanbieding om over te stappen naar een andere telecomprovider. Als ze mij nu bellen, zeg ik: ‘Nee, dat hoeft niet, ik zit goed bij Odido. Maar dat wist je natuurlijk al, dat is overal op internet te lezen.’ Odido Wat mij het meeste stoort aan het nieuws over gedoe rond Odido is – en ik blijf dat zeggen – dat er te weinig aandacht is voor de daders. Er wordt vooral gewezen op de slechte beveiliging. Maar als je duizenden werknemers hebt, is er altijd wel één sukkel die niet oplet. Daarom mijn oproep aan de voltallige ict-industrie: stop met het maken van weer een bedrijfsinformatiesysteem, hr-module of weet ik wat voor zinloze app je aan het bouwen bent. Nee, sla de handen ineen en spoor die hackers eens op. Als je een ayatollah midden in zijn land kunt traceren, dan moet dat toch ook lukken met een stel hackers? Je hoeft ze wat mij betreft niet direct op te blazen, maar wel na drie waarschuwingen. Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk hier voor meer informatie.

De gemeenteraad van Den Haag heeft ingestemd met de voorwaardelijke aankoop van het voormalige hoofdkantoor van Aegon in de groene wijk Mariahoeve. In het complex moet het nationale centrum voor digitale veiligheid verrijzen: het House of Cyber. Voor de aankoop en verbouwing is in totaal zestig miljoen euro gereserveerd. Volgens de gemeente worden deze kosten gedekt uit toekomstige huuropbrengsten. Het House of Cyber moet uitgroeien tot een centrale plek waar overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen structureel samenwerken aan de digitale weerbaarheid van Nederland. Beoogde gebruikers zijn het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC), het ministerie van Defensie en Stichting Security Delta (HSD). Deze bundeling van partijen moet snellere kennisdeling in de hand werken om zo effectiever op te treden tegen cyberaanvallen, spionage en sabotage van vitale infrastructuur. De gemeente ziet het project als versterking van het Haagse cybersecuritycluster en het internationale profiel van de stad als centrum voor vrede en recht. In de regio werken ruim 21.000 mensen in de cybersecuritysector. Het Aegoncomplex omvat circa 40.000 vierkante meter kantoorruimte en ligt nabij station Mariahoeve. De combinatie van beveiligde en niet-beveiligde faciliteiten maakt het pand volgens betrokkenen geschikt voor de beoogde functie. Na afronding van de aankoop volgen gesprekken met toekomstige huurders over de contracten.

BLOG – Het Rijk gaf in 2024 ruim 230 miljoen euro uit aan acht it-leveranciers. In 2020 was dat nog 126 miljoen. Bijna een verdubbeling in vier jaar en niemand die er iets van zegt. Capgemini, Atos, CGI, IBM, KPN, Ordina. Wie weleens een overheids-it-aanbesteding heeft opengeslagen, kent de namen. Ze staan er altijd in. Als winnaar, als onderaannemer, of als de partij die de specificaties heeft helpen schrijven voordat de tender werd gepubliceerd. Maar dat laatste terzijde. Capgemini was betrokken bij 37 van de 148 grote it-projecten bij het Rijk, Atos bij 22, IBM bij negentien. Tel ze bij elkaar op en je hebt een handvol bedrijven dat de digitale ruggengraat van de overheid bezit. Niet omdat ze onvervangbaar zijn, maar omdat niemand het aandurft om ze te vervangen. En het wordt krapper, niet breder. Het aantal onderhandelingsprocedures zonder voorafgaande bekendmaking, contracten die worden gegund zonder open competitie, ging van 510 in 2018 naar 1.548 in 2024. Verdrievoudigd. Anderhalf duizend keer per jaar zegt een overheidsorganisatie: wij kunnen alleen bij déze leverancier terecht. Soms klopt dat, vaak is het gemak. Toen Atos bijna omviel In 2023 boekte Atos een verlies van 3,4 miljard euro. De schuld stond op 3,6 miljard. Hoofdfinancier Crédit Agricole wilde weg. Kretinsky deed een bod, dat mislukte. Airbus keek ernaar, haakte af. Wie op dat moment begonnen te zweten, waren de Sociale Verzekeringsbank (SVB), het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) en Defensie. De SVB betaalt via Atos-systemen AOW en kinderbijslag aan miljoenen Nederlanders. Het CIZ beheert medische data van meer dan 350.000 langdurige zorgontvangers. Defensie zat midden in een infrastructuurvernieuwing. Noodplannen werden uit laden getrokken. Defensie begon te praten met Kyndryl als achtervang. Atos overleefde. Ternauwernood. Maar stel je voor dat het níét was gelukt. Geen AOW-uitkeringen meer vanwege een faillissement in Parijs. Dat had kunnen gebeuren. Hoe we hier zijn gekomen Het aanbestedingssysteem zelf bouwt de afhankelijkheid op. Grote raamcontracten, vaak vier jaar met verlengingsopties. Zware kwalificatie-eisen (ISO-certificeringen, referenties van vergelijkbare omvang, financiële ratio’s) die kleinere partijen niet kunnen of willen halen. En zodra een leverancier eenmaal binnen zit, wordt de overstapdrempel elk jaar hoger. Meer maatwerk, meer integraties, meer redenen om te verlengen in plaats van opnieuw aan te besteden. Vijftig procent van de Europese aanbestedingen in Nederland gaat naar één procent van de bedrijven. Die ene procent pakt 79 procent van de totale waarde. De rest mag de kruimels verdelen. In januari 2025 oordeelde het Europees Hof van Justitie (zaak C-578/23) dat je vendor lock-in niet kunt inroepen als uitsluitingsgrond voor mededinging, als je de exclusiviteit zelf hebt gecreëerd. Je moet aantonen dat je alles hebt gedaan om lock-in te voorkomen bij de oorspronkelijke inkoop, én dat je geen redelijke economische mogelijkheid had om eruit te stappen. Probeer dat eens uit te leggen aan een gemeente die al tien jaar op dezelfde leverancier draait. Wat het kost De Rapportage Grote ICT-activiteiten 2024 telt 184 projecten boven de vijf miljoen euro. Gemiddelde kostenoverschrijding: 27 procent. Het hoogste ooit gemeten. Niet ondanks de grote leveranciers. Mede dankzij een dynamiek waarin opdrachtgever en opdrachtnemer in elkaars gijzeling zitten en geen van beiden belang heeft bij transparantie over wat er misgaat. It-bedrijven die niet tot het clubje behoren herkennen dit. Je kunt technisch beter zijn, scherper aanbieden, sneller leveren. Maar je komt er niet tussen. Of je wordt getolereerd als onderaannemer: afhankelijk, inwisselbaar, en altijd de eerste die het voelt als er bezuinigd wordt. De vraag is niet of dit model een keer knapt. De Atos-crisis bewees dat het al is geknapt. De vraag is of we de moed hebben om het te veranderen voordat de volgende leverancier dreigt om te vallen. En er geen noodplan meer is dat op tijd uit de la komt. Christophoor Ram, aanbestedingsstrateeg TenderGrowth

Fraude en veiligheid behoren tot de voornaamste gespreksthema’s op de techbeurs MWC26. Leiders uit de telecomsector waarschuwden tijdens hun keynotes dat criminelen de overhand krijgen. Vivek Badrinath, directeur van de brancheorganisatie GSMA, wijst erop dat oplichters de wapenwedloop winnen. ‘Ze gebruiken technologie om een stap voor te blijven, buiten de lacunes tussen sectoren en landen uit, veranderen voortdurend van tactiek en passen zich steeds aan.’ Volgens Badrinath vormt fraude een wereldwijde bedreiging. ‘Daarom is urgente, gecoördineerde actie nodig.’  Sunil Bharti Mittal, topman van Bharti Enterprises, rekent uit dat digitale fraude nu jaarlijks 480 miljard dollar schade oplevert. Hij betoogt dat ai deze uitdaging heeft vergroot en waarschuwt dat ‘de kwetsbaarheid voor aanvallen is toegenomen.’ Volgens Mittal is connectiviteit alleen niet meer voldoende. Belangrijker nog is vertrouwen.Ook Christel Heydemann, ceo Orange, spreekt haar verontrusting uit. Telecombedrijven moeten een vertrouwde omgeving creëren, vindt zij. Zeker nu door ai gegenereerde content de door mensen gemaakte content overtreft, is het gevaar groot. Ze stelt vast dat burgers zich zorgen maken over desinformatie en verlies van controle. ‘Bedrijven zijn verontrust over veiligheid, betrouwbaarheid en naleving van regelgeving.’Overigens kunnen de operators niet alles doen. Volgens Badrinath vinden de meeste oplichtingspraktijken plaats buiten de controle van de aanbieders. De GSMA-directeur dringt aan op nauwere samenwerking met financiële dienstverleners, digitale platformen, overheden en beveiligingsspecialisten. Bharti Mittal pleit voor minder versnipperde regels: landen moeten hun aanpak beter op elkaar afstemmen. Zogeheten over-the-top (ott)‑platformen zoals WhatsApp, Google, Meta moeten meedoen aan dezelfde veiligheidsregels als telecombedrijven.

Nokia boekt grote vooruitgang met de bouw van mobiele netwerken. Ai-ran, waarbij ai diep is geïntegreerd in het radio access network (ran), verandert in een platform dat zelf kan rekenen, optimaliseren en ai‑toepassingen aan de rand van het netwerk (edge) kan draaien. Het Finse bedrijf is met deze ‘voorloper van 6G’ de blikvanger van techbeurs MWC26 die deze week in Barcelona plaatsgrijpt. Door samenwerking met Nvidia (die de gpu’s levert) weet de Nokia de computerfuncties in het ran sneller te maken. Beide leveranciers zien dat hun samenwerking de stap naar ai-native 6G versnelt. Diverse operators laten in Barcelona zien dat een gpu-versnelde ran in de praktijk goed werkt. Nokia zegt dat het systeem schaalbaar is en efficiënter werkt dan klassieke ran-architecturen. Tests waarbij ai-taken en ran-taken tegelijk draaien op Nvidia’s gpu-platform, zijn bevredigend verlopen. Nederland Ook uit Nederland was er nieuws rond Nokia. Eurofiber introduceert samen met de Finse fabrikant 5G RedCap binnen het private 5G-ecosysteem dat beiden opbouwen. Nokia’s RedCap (5G Reduced Capability) brengt een lichtere, goedkopere en meer energiezuinige vorm van 5G naar iot-apparaten.De RedCap-technologie is ontworpen voor grootschalige iot‑toepassingen die betrouwbaarheid en lage latency vereisen, maar niet de volledige 5G‑bandbreedte nodig hebben. Deze biedt lagere complexiteit dan volledige 5G‑modems, minder energieverbruik, betaalbare modules en ondersteuning voor grote aantallen iot‑apparaten zoals sensoren, wearables en camera’s. Nokia claimt ook dat iot-projecten eenvoudiger zijn te starten. Stapsgewijze opschaling is mogelijk zonder grote initiële investeringen.Phaedra Kortekaas, managing director Eurofiber Nederland, spreekt van een krachtig nieuw bouwblok voor de digitale transformatie van klanten. ‘Organisaties die hun processen willen moderniseren met iot‑toepassingen zoeken maximale betrouwbaarheid en veiligheid.’ RedCap maakt deze innovatie nu breed toegankelijk, direct verbonden met Eurofibers open glasvezelnetwerk. ‘Met alle data die via iotwordt verzameld, kunnen ai‑modellen bovendien nog beter functioneren. Dit is een doorbraak om het volledige potentieel van AI te benutten voor bedrijven die datagedreven werken’, aldus Kortekaas. 

Ai-geheugencrisis jaagt prijs van laptops en smartphones omhoog De prijzen van geheugen schieten omhoog, en dat voelen bedrijven en consumenten binnenkort in hun portemonnee. Onderzoeksbureau Gartner waarschuwt dat de aanhoudende krapte op de geheugenmarkt de komende jaren zwaar op de portemonnee van it-managers zal wegen. Volgens Gartner stijgen de prijzen van DRAM en NAND-flash – de twee meest gebruikte geheugentypen in laptops en smartphones – dit jaar met nog eens 130 procent. Sommige geheugensoorten zijn al verdubbeld of zelfs verviervoudigd in prijs ten opzichte van vorig jaar. De oorzaak ligt niet bij productieproblemen, zoals in eerdere geheugencycli het geval was, maar bij de explosieve vraag vanuit grote cloudbedrijven die massaal investeren in ai-infrastructuur. De gevolgen voor de it-markt zijn concreet. Gartner verwacht dat de wereldwijde pc-verkoop in 2026 met meer dan 10 procent krimpt, terwijl de smartphonemarkt met circa 8 procent daalt. De hardst getroffen categorie is het instapsegment. Fabrikanten kunnen geen betaalbare laptops meer bouwen onder de vijfhonderd dollar zonder verlies te draaien, en prijsgevoelige kopers haken simpelweg af als de prijs stijgt.HP illustreert de ernst van de situatie: dram-geheugen vertegenwoordigt inmiddels 35 procent van de totale bouwkosten van een laptop, tegenover 15 à 18 procent een kwartaal eerder. Directe gevolgen Voor it-managers heeft dit directe gevolgen. Gartner adviseert bedrijven die een vernieuwing plannen, nu te handelen. Want de prijzen zullen voorlopig niet dalen. Tegelijk verwacht Gartner dat organisaties hun bestaande hardware langer zullen gebruiken: de levensduur van zakelijke systemen neemt naar verwachting met 15 procent toe. Ai-laptops blijven ondertussen relatief duur. Gartner schat dat ai-laptops pas in 2028 meer dan de helft van de markt zullen uitmaken.Door de geheugenvereisten van platforms zoals Microsoft Copilot+ (minimaal 16 GB) blijven deze toestellen in het premiumsegment hangen. Al raadt Gartner op z’n minst 32 GB aan voor nieuwe enterprise pc’s.

Op LinkedIn woedt een interessante discussie over SAP RPT-1, aangezwengeld door analist John Santaferraro. In een besloten sessie op SAP TechEd in Berlijn schetste cto Philipp Herzig hoe een intern onderzoeksproject – ooit gestart als alternatief voor een eigen groot taalmodel (llm) – uitgroeide tot een nieuw type foundationmodel dat niet in woorden denkt, maar in cellen van tabellen. Niet wéér een llm boven op documenten, maar een model dat patronen leert in grootboekposten, orderregels en facturen. Twee jaar geleden stelde SAP zichzelf de vraag of het een eigen llm moest ontwikkelen. Het antwoord was ‘nee’. De argumentatie: de markt zou overspoeld worden met generieke modellen, getraind op publieke tekstdata. Wat voor enterprise-softwarebedrijven als SAP veel interessanter is, is toegang tot de enorme hoeveelheden gestructureerde bedrijfsdata in Hana- en andere relationele databases – plus de governance en toestemming om daar geanonimiseerd op te experimenteren. Daaruit ontstond RPT-1: Relational Pretrained Transformer. Waar llm’s tokens definiëren als woorden of subwoorden, beschouwt dit model de database-cel als token. Het model is van de grond af aan getraind op relationele tabellen en leert daar de afhankelijkheden tussen rijen, kolommen en tabellen uit af. SAP positioneert RPT-1 als een zogeheten ‘table-native foundation model’: niet bedoeld om teksten te genereren, maar om direct voorspellingen te doen op tabulaire data, met zo min mogelijk extra training of feature engineering. Paper Het technische fundament van RPT-1 is beschreven in het NeurIPS-paper ‘ConTextTab: A Semantics-Aware Tabular In-Context Learner’. ConTextTab is in feite de onderzoeksversie van RPT-1; de code staat als ‘sap-rpt-1-oss’ op GitHub. In ConTextTab wordt tabular in-context learning (ICL) geïntroduceerd. Waar taalmodellen context halen uit opeenvolgende woorden, haalt ConTextTab context uit rijen en kolommen. Het model gebruikt gespecialiseerde embedding-lagen voor: Kolomnamen en tabelnamen (semantische context) Categorische en tekstvelden (Bert-achtige vectoren) Datums (tijdsbewuste representatie) Numerieke waarden (gestandaardiseerd en lineair geprojecteerd) Daarnaast gebruikt het een tweedimensionale attention-architectuur: afwisselend over kolommen en over rijen. Zo kan het model zowel relaties tussen kenmerken (kolommen) als tussen records (rijen) leren, zonder dat de volgorde van rijen of kolommen uitmaakt – wat cruciaal is bij tabulaire data. In benchmarks zoals Carte, OpenML en TabReD haalt ConTextTab state-of-the-art-resultaten, vaak beter dan table-native modellen zoals TabPFN en TabICL, en concurrerend met geavanceerde gradient-boosting-ensembles zoals AutoGluon en CatBoost op semantisch rijke datasets. Drie varianten Met SAP RPT-1 brengt SAP deze architectuur naar de productwereld als een relational foundation-model voor bedrijfsdata. Het model wordt in drie varianten aangeboden: RPT-1 Small: geoptimaliseerd voor snelheid en efficiency; RPT-1 Large: gericht op maximale nauwkeurigheid; RPT-1 OSS: als opensource-variant voor experimenten en eigen implementaties. Belangrijk is de inzet op in-context learning: klanten leveren tabellen met enkele voorbeeldrijen inclusief gewenste uitkomst. Het model kan vervolgens direct voorspellingen doen voor nieuwe records, zonder aparte trainingsstap of fine tuning. SAP claimt dat zo weken aan klassiek ml-werk (data-engineering, modelselectie, training, tuning) worden teruggebracht tot een configuratie in uren. RPT-1 wordt binnenkort algemeen beschikbaar via SAP’s generatieve-ai-hub, terwijl de open weight-variant nu al op Hugging Face en in een web-gebaseerde playground te testen is. Taaktabel Een kernconcept in RPT-1 is de external task table. Voor iedere use-case definieert de gebruiker een taaktabel met de targetwaarden die voorspeld moeten worden (bijvoorbeeld ‘wordt deze order te laat geleverd?’ of ‘hoeveel dagen vertraging?’). Deze tabel wordt als gewone relationele tabel behandeld en vormt samen met de brontabellen de context voor de voorspelling. Daarbovenop introduceert SAP een relational attention-mechanisme dat expliciet rekening houdt met: Kolomdistributies (patronen binnen een kolom); Rijcontext (combinatie van waarden binnen één record); Neighborhood-relaties via primaire en vreemde sleutels (relaties tussen tabellen). In SAP’s positionering vervangt dit deels wat in de llm-wereld met RAG (retrieval-augmented generation), prompt-engineering en uitgebreide fine-tuning wordt opgelost. Het model werkt direct op de relationele structuur, in plaats van eerst alles via tekstrepresentaties te laten lopen. Initiatieven RPT-1 staat niet op zichzelf. In de research- en opensource-­wereld lopen al langer initiatieven om ai dichter bij relationele data te brengen. Denk aan: RelBench biedt een open benchmark voor modellen die moeten redeneren over relationele en tabulaire data, inclusief realistische bedrijfsdatasets; TabPFN en aanverwante tabular-modellen winnen aan aandacht als generieke, pretrained modellen voor gestructureerde datasets, met sterke prestaties op traditionele ml-taken; DB-GPT koppelt llm’s direct aan SQL-databases, zodat natuurlijke-taalvragen kunnen worden vertaald naar queries en resultaten, zonder dat het onderliggende schema naar buiten lekt; De community rond DuckDB experimenteert met het combineren van analytische SQL-workloads en ai, juist omdat DuckDB als in-process engine bedoeld is voor snelle iteraties op tabulaire data. In blogposts en analyses wordt RPT-1 daarom geregeld vergeleken met deze opensource-projecten: als een enterprise-variant van hetzelfde idee – een generiek, pretrained model dat tabulaire patronen leert, in plaats van telkens een apart ml-model per use-case. Discussies Niet alle commentaren in discussies als op LinkedIn zijn juichend. Sommige auteurs wijzen erop dat ConTextTab en RPT-1 vooralsnog onderzoeksprojecten zijn: het model is getraind op de publieke T4-dataset en geëvalueerd op benchmarks als Carte en OpenML, niet op echte SAP-productiedata. Ook is de schaal van de training bescheiden – één H100-gpu in plaats van een supercomputercluster – wat RPT-1 methodologisch interessant maakt, maar nog geen bewijs levert voor alle enterprise-scenario’s. Daarnaast schalen tabular ICL-architecturen nog niet onbeperkt. Bij erg grote tabellen of extreem hoge recordaantallen blijven klassieke gradient-boosting-methoden of domeinspecifieke modellen voorlopig concurrerend, stellen sommige criticasters. Ook ontbreekt het nog aan echt grote, semantisch rijke open tabulaire benchmarks die de complexiteit van erp-landschappen volledig benaderen. ‘Revolutie’ Voor it- en businessafdelingen is de vraag minder of RPT-1 en andere tabular foundation models een ‘revolutie’ zijn, maar meer hoe dit in de architectuur en governance past. Enkele praktische aandachtspunten die uit de discussies naar voren komen: Positionering ten opzichte van bestaande ml-stacks: RPT-1 richt zich op generieke classificatie- en regressietaken bovenop tabellen. Dat kan veel kleinere ml-projecten vervangen, maar gespecialiseerde modellen voor bijvoorbeeld beeld, tekst of zeer specifieke domeinen blijven nodig; Integratie met SAP-omgevingen: de kracht van RPT-1 zal in hoge mate afhangen van de integratie met S/4Hana, Datasphere en SAP’s AI Foundation. Daar ligt ook het risico op extra afhankelijkheid van één leverancier; Relatie met opensource: doordat RPT-1 ook als open-weight beschikbaar is, kunnen organisaties experimenteren buiten SAP-clouds om, of het model combineren met bestaande ml-ops-omgevingen en datawarehouses. De bredere trend is echter helder: voor veel enterprise-organisaties zal ai de komende jaren verschuiven van generieke llm’s naar een strategie waarin domain- en data­specifieke foundation modellen een steeds belangrijkere rol spelen. RPT-1 is daar een voorbeeld van, maar is zeker niet het echte model-in-aantocht. Het biedt voor veel Nederlandse enterprise-organisaties echter wel een duidelijke route naar het beter ontsluiten van de goudmijn waar zij al jaren op zitten: gestructureerde bedrijfsdata in relationele tabellen. Of deze benadering klassieke machine-learningprojecten daadwerkelijk verdringt, zal de praktijk de komende jaren moeten uitwijzen. Maar één conclusie laat RPT-1 nu al toe: wie serieus met ai aan de slag wil in erp- en andere datarijke ­omgevingen, doet er goed aan niet langer alleen naar tekst-llm’s kijken, maar ook na te denken over foundation models die – zeg maar – de taal van tabellen spreken.

Adviesbedrijf Deloitte lanceert op 1 juni 2026 een nieuwe EMEA-organisatie die de activiteiten in Europa, het Midden-Oosten en Afrika nauwer moet integreren. De hervorming gaat gepaard met een stevige technologische investeringsagenda waar ai, cloud en soevereiniteit centraal staan.Met Deloitte EMEA worden 16 deelnemende firma’s in meer dan 80 landen onder één regionale structuur gebracht. Samen vertegenwoordigen ze 132.000 medewerkers en een gezamenlijke omzet van twintig miljard euro. Vier belangrijke pijlers De vorming van Deloitte EMEA gaat gepaard met een geplande kapitaalinjectie van meer dan 1,5 miljard euro over vier jaar. Die middelen worden voor een flink deel ingezet op vier strategische pijlers.In de eerste plaats generatieve AI (gen-ai), waarmee Deloitte ai structureel wil verankeren in advies, implementatie en managed services. Daarnaast investeert de organisatie in sovereign cloud-capaciteiten: cloudoplossingen die expliciet inspelen op lokale en regionale datasoevereiniteit, een cruciale vereiste in sterk gereguleerde sectoren. Een derde pijler is sectorspecifieke technologie-oplossingen, met platformen en acceleratoren voor onder meer financiële diensten, energie en industrie.Tot slot gaat ook een aanzienlijk deel van het budget naar bredere technologieën en platformen die klanten moeten ondersteunen in snel veranderende markten, met oplossingen die wendbaarheid, compliance en datagedreven besluitvorming versnellen. Ook naar opleidingen en talentontwikkeling gaan flink wat middelen. Hybride aanpak De nationale partnerships blijven juridisch zelfstandig en verantwoordelijk voor hun lokale dienstverlening, maar worden sterker regionaal aangestuurd om technologie-investeringen, innovatie en talentontwikkeling op elkaar af te stemmen. Die hybride aanpak moet schaalvoordelen creëren zonder de lokale verankering te verliezen.Aan het hoofd van Deloitte EMEA komt Richard Houston, vandaag ceo van Deloitte UK en van de regio North & South Europe. De integratie past overigens in een bredere beweging binnen de consulting- en outsourcingmarkt, waar grote spelers hun structuren hertekenen om zware investeringen in ai, cloud en platformtechnologie efficiënter te kunnen dragen en internationaal uit te rollen.

Cybercriminelen blijven grotendeels dezelfde tactieken gebruiken, maar ai-tools stellen hen in staat om zwakke plekken drastisch sneller te identificeren en te exploiteren. Dat blijkt uit de IBM 2026 X-Force Threat Intelligence Index. In 2025 richtte 25 procent van alle cyberaanvallen zich volgens IBM op Europa, waarbij vooral de financiële sector werd getroffen met 39 procent van de incidenten. ‘Cybercriminelen bedenken hun werkwijzen niet opnieuw, ze versnellen ze met ai’, stelt Mark Hughes, global managing partner voor Cybersecurity Services bij IBM, naar aanleiding van hun rapport.De analyse toont aan dat aanvallen via publieke applicaties met 44 procent zijn toegenomen, voornamelijk door ontbrekende authenticatiecontroles en ai-gestuurde kwetsbaarhedendetectie. ‘Beveiligingsleiders moeten overschakelen op een meer proactieve aanpak, waarbij ze gebruikmaken van ai-aangedreven dreigingsdetectie en -respons. Dit om hiaten te identificeren en dreigingen op te sporen voordat ze escaleren.’ Situatie in Europa In Europa vormde het misbruiken van publiek toegankelijke applicaties met 40 procent de meest gebruikte aanvalsmethode. Bij vervolgacties werden vooral malware (43 procent), legitieme tools (26 procent) en servertoegang (26 procent) ingezet.Credential harvesting was met 40 procent de meest voorkomende impact, gevolgd door datalekken (27 procent) en datadiefstal (13 procent). Na financiën en verzekeringen (39 procent) werden professionele, zakelijke en consumentendiensten (18 procent) en de detailhandel (13 procent) het zwaarst getroffen. Wat verandert? De onderzoekers van het X-Force-rapport benadrukken dat ai de fundamenten van cyberaanvallen niet heeft veranderd. Aanvallers vertrouwen nog steeds op ongepatchte kwetsbaarheden, gestolen credentials en misconfiguraties.Wat ai wel verandert, is de snelheid, schaal en efficiëntie van deze aanvallen. Kwetsbaarhedenexploitatie werd in 2025 de belangrijkste aanvalsoorzaak en was verantwoordelijk voor 40 procent van de geobserveerde incidenten. ‘Het kernprobleem, dat bedrijven worden overspoeld door softwarekwetsbaarheden, blijft hetzelfde. Het verschil is nu de snelheid’, stelt Mark Hughes. ‘Veel kwetsbaarheden vereisen geen inloggegevens, waardoor cybercriminelen menselijke tussenkomst kunnen omzeilen.’Penetratietesten van X-Force Red onthullen persistente tekortkomingen: verkeerd geconfigureerde toegangscontroles blijven het meest voorkomende toegangspunt, password brute forcing wijst op zwakke authenticatiepraktijken, en privilege escalation toont aan hoe aanvallers zich lateraal verplaatsen na een initiële inbraak. Ransomware en ai-platforms onder druk Het aantal actieve ransomwaregroepen steeg met 49 procent gedreven door kleinere operatoren die gelekte tools hergebruiken en AI inzetten om operaties te automatiseren.Ook ai-platforms worden doelwit. Infostealer-malware leidde tot de blootstelling van meer dan driehonderdduizend ChatGPT-credentials, met risico’s zoals data-exfiltratie en het injecteren van kwaadaardige prompts.

Het kost Europol veel moeite om The Com te bestrijden, een gefragmenteerd online ecosysteem dat steeds meer een bedreiging vormt. Het gaat om een gedecentraliseerd extremistisch netwerk dat zich online en offline richt op minderjarigen en kwetsbare personen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van sociale media, berichten-apps, online game-omgevingen en muziekstreaming-platforms om jongeren te rekruteren, te radicaliseren en uit te buiten. De gedecentraliseerde structuur maakt het bijzonder wendbaar en moeilijk te ontwrichten, waardoor voortdurende internationale coördinatie noodzakelijk is. In het eerste jaar van haar bestaan heeft het Europol-project Compass dat speciaal hiervoor is opgezet, al dertig daders gearresteerd. 179 daders werden (gedeeltelijk) geïdentificeerd. Vier slachtoffers werden beschermd, terwijl het tot de identificatie van 179 slachtoffers kwam. 28 landen werken in dit project samen. Afgelopen september hield de politie twee 17-jarige knapen aan, die worden verdacht van het uitvoeren van hackopdrachten in Den Haag, mogelijk voor Rusland. Met een wifi-sniffer brachten ze de netwerken van onder meer Europol en Eurojust in kaart. Zulke apparaten kunnen ook data onderscheppen. De denktank Clingendael vreest dat Rusland meer Nederlandse tieners gaat ronselen.

Het Nederlandse ai-model GPT-NL is aardig op weg om de ambities waar te maken. Het lijkt te lukken een verantwoord alternatief op bestaande taalmodellen te ontwikkelen met kwalitatieve, Nederlandse data. Anders dan veel Amerikaanse tegenhangers gebruikt GPT-NL alleen data die rechtmatig zijn verkregen. Dit meldt TNO in een voortgangsrapportage. Soevereine generatieve ai die op een veilige manier kan omgaan met hooggevoelige informatie, is het doel. Volgens productmanager Saskia Lensink presteert het model op bepaalde taken, zoals samenvatten, beter dan oudere modellen als ChatGPT-3. Veel data komen van NDP Nieuwsmedia. De pre-training van het model is inmiddels klaar. GPT-NL is nu in de fase van ‘gebruik in de praktijk’ beland. De komende maanden gaat deze samenwerking van TNO, NFI (Nederlands Forensisch Instituut) en Surf aan de slag met een selecte groep ‘launching customers’: • Ictu, een dienst die valt onder het ministerie van BZK, test in een use case de meerwaarde van GPT-NL voor de chatbot Gem. • Overheid.nl bekijkt of het Nederlandse ai-model haar digitale assistent beter maakt. De antwoorden van GPT-NL worden vergeleken met die van het huidige, commerciële model. Het is de bedoeling later ook andere informatiebronnen van de overheid hiermee te ontsluiten. • PNA (kennismanagement) bekijkt of GPT-NL de assistent HIP, die ambtenaren helpt begrijpelijker te schrijven, kan verbeteren. • TNO bestudeert de on-premises inzet van GPT-NL om de meerwaarde te toetsen. Dit geldt voor werk dat hoge eisen stelt aan privacy, security en compliance. • Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) verfijnt het model op forensische data. Onderzocht wordt in hoeverre dit aangepaste model betere resultaten behaalt in classificatietaken, vergeleken met de huidige taalmodellen. De analyse van terabytes aan bewijsmateriaal is een gigantische opgave. GPT-NL werkt met een startbudget van 13,5 miljoen euro; peanuts vergeleken met OpenAI en Anthropic. Ongeveer twee dozijn mensen, verspreid over meerdere organisaties, werken aan het project.