business

Over ruim een jaar opent de compute-faciliteit van de Nederlandse AI-Fabriek in Groningen zijn deuren. Hoe staat het ervoor met het expertisecentrum en cluster van supercomputers voor ai-taken? We zetten de vorderingen en planning op een rij. Coördinator Edwin Kuipers gaf onlangs tijdens het Nederlandse AI Congres 2026, georganiseerd door netwerkorganisatie AIC4NL, een update over de Nederlandse AI-Fabriek. Daarin deelde hij informatie over de bouwplanning, de verdeling van capaciteit en budget en welke bedrijven er nu al kunnen starten aan projecten. #1 Wat is de Nederlandse AI-fabriek ook alweer? De Nederlandse AI-Fabriek is een nationaal expertisecentrum en een gespecialiseerde ai-supercomputer in Groningen. De fabriek is ontworpen om startups, mkb-bedrijven, onderzoekers en overheden laagdrempelig toegang te geven tot rekenkracht en betrouwbare data. Het doel is om innovatie op het gebied van ai te versnellen. De faciliteit is ook een belangrijk onderdeel van de Nederlandse en Europese strategie om de technologische autonomie te vergroten. Het centrum is ondergebracht in een stichting en wordt gevestigd in het gebouw van de voormalige Niemeyer-tabaksfabriek in de stad Groningen. Er is een investering van ruim tweehonderd miljoen euro mee gemoeid. Er zijn vier hoofdpartners: ict-organisatie voor onderzoek en onderwijs SURF, onderzoeksinstituut TNO, ai-netwerkorganisatie AIC4NL en regionaal ict- en digitaliseringnetwerk Samenwerking Noord. Er  zijn op dit  moment ruim tweehonderd lokale publieke en private partijen bij het initiatief betrokken . #2 Wat wordt de omvang van de Nederlandse AI-Fabriek? De supercomputer waar de AI-fabriek op draait bestaat uit ongeveer 1.800 geavanceerde gpu’s (graphics processing unit), die de rekenkracht leveren voor het trainen van grote ai-modellen. Deze krachtige ai-chips worden met elkaar verbonden, zodat ze samen als één groot systeem werken. De compute-faciliteit heeft de geplande omvang van ongeveer het vloeroppervlak van een traditioneel 25-meter-zwembad. #3 Wie financiert de Nederlandse AI-Fabriek? Het project is met tweehonderd miljoen euro gefinancierd uit drie bronnen: Europa (via EuroHPC), de Rijksoverheid en Nij Begun (Gronings voor ‘Nieuw Begin’). Dat is een herstel- en toekomstprogramma van de overheid voor Groningen en Noord-Drenthe. Het is opgezet als compensatie voor de tientallen jaren van gaswinning en de zware impact daarvan op de regio. Ongeveer vijftig procent van de investering gaat naar de rekenkracht van het systeem, veertig procent naar de bemensing en tien procent naar de energiekosten.   #4 Waaruit bestaan de eerste activiteiten van de Nederlandse AI-Fabriek? Het expertisecentrum van de ai-fabriek is onlangs gestart met het rekruteren van mensen. Het gaat onder meer bedrijven en onderzoekers ondersteunen met het technische voorbereidende werk op het gebruik van ai-fabrieken in andere lidstaten die al wel gereed zijn. Belangrijke activiteiten zullen in eerste instantie bestaan uit software parallelliseren, het gereed maken van de voor ai geoptimaliseerde hpc-infrastructuur en data-gerelateerde projecten. Ook projecten voor het opschalen naar EuroHPC-niveau en wennen aan wat een dergelijke omgeving van een team vraagt, staan op de planning. #5 Op welke doelgroepen richt de Nederlandse AI-Fabriek zich? De ai-fabriek richt zich op een innovatiemodel waarin overheid, kennisinstellingen, het bedrijfsleven en de maatschappij (burgers) intensief samenwerken om complexe maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Dat wordt ook wel de quadruple helix genoemd. Binnen de industrie richt het vooral op innovatie van het midden en kleinbedrijf (mkb). Sectoraal is er extra aandacht voor organisaties binnen de energiesector, gezondheidszorg, maakindustrie en agrifood. Ook ai-faciliteiten voor academisch onderzoek en samenwerking met kennisinstellingen en de overheid kunnen er plaatsvinden, maar de nadruk ligt op partijen die met ai concrete toepassingen willen testen en ontwikkelen. De Nederlandse AI-Fabriek wordt dus een onderzoeks-, ontwikkel en test-omgeving. Zodra een ai-model klaar is voor commerciële productie, moet het verhuizen naar een commerciële infrastructuur.  #6 Welke activiteiten zijn er nu al gaande? Partijen kunnen via de Nationale AI‑fabriek nu al Europese rekentijd aanvragen via de reguliere EuroHPC‑calls. Er zijn drie categorieën. – ‘Playground’ is de laagdrempelige instap tot 5.000 GPU‑uur, bedoeld om projecten op te schalen en te wennen aan hpc‑omgevingen. Aanvragen kosten weinig tijd en worden binnen enkele dagen beoordeeld; een consortium is niet nodig.– ‘Fast lane’ richt zich op projecten die al draaien en meer capaciteit nodig hebben. Aanvragen liggen tussen 5.000 en 50.000 GPU‑uur en worden elke twee maanden beoordeeld. Teams moeten een onderbouwd plan en een realistische inschatting van de benodigde rekentijd aanleveren.– ‘Large Scale’ is voor grote trainingsprojecten boven 50.000 GPU‑uur, vaak uitgevoerd door consortia in de quadruple helix-markt, kennisinstellingen en overheid. Kleinere consortia kunnen ook indienen. De beoordeling is zwaarder en duurt langer. Daarnaast zijn er periodiek thematische, gesloten oproepen. Gebruik van de rekenkracht is in alle categorieën gratis binnen de Europese steunregels. Het expertisecentrum ondersteunt teams bij voorbereiding en opschaling naar hun eerste run. #7 Hoe wordt soevereiniteit gewaarborgd? Achter het initiatief zit de ambitie van digitale soevereiniteit. Europese bedrijven zouden voor het trainen van hun modellen en het beheer van hun intellectueel eigendom niet volledig afhankelijk moeten zijn van derden. De hardware blijft in Europees eigendom en wordt niet doorverkocht aan commerciële partijen.  De opdracht wordt aanbesteed. Het is nog niet bekend wie de leverancier en fabrikant van die systemen worden. Het stroomverbruik van de fabriek mag niet leiden tot extra netcongestie voor woningen en bedrijven in de omgeving van Groningen. Duurzaamheid en hergebruik van restwarmte zijn in het ontwerp meegenomen.  #8 Hoe is de capaciteit van de Nederlandse AI-fabriek verdeeld? De helft van de capaciteit van de Nederlandse AI-fabriek is gereserveerd voor andere Europese gebruikers. Dat is een voorwaarde van EuroHPC; en de reden dat Nederland nu ook gebruik kan maken van andere ai-fabrieken in Europa, bijvoorbeeld in Finland en Italië. Van de Nederlandse helft gaat 23 procent naar Noord-Nederland en 27 procent naar de rest van het land.  AIC4NLAIC4NL is de nationale ai‑coalitie die overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties verbindt rond de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie in Nederland. De coalitie vormt het landelijk knooppunt voor strategie, samenwerking en kennisdeling, met thema’s als mensgerichte ai, innovatie, talentontwikkeling en digitale soevereiniteit. De leden bestaan uit een brede mix van bedrijven (van startups tot grote bedrijven en multinationals), universiteiten en hogescholen, onderzoeksorganisaties zoals TNO en NFI en overheden op nationaal en regionaal niveau. Samen vormen zij een gemeenschap die werkt aan praktische ai‑toepassingen, beleidsontwikkeling en het versterken van het Nederlandse ai‑ecosysteem.