business

Stefano Pierucci is per 1 augustus teruggekeerd naar de consultancysector. In zijn nieuwe rol als Director Transformation Office bij Aon is hij verantwoordelijk voor de transformatie- en veranderagenda van de zakelijke dienstverlener.

Recente internationale studies laten zien dat generatieve AI de productie van nieuwe titels versnelt doordat auteurs en uitgevers de technologie inzetten voor onderzoek, redactie, vertaling en zelfs het genereren van complete teksten. Het aanbod van boeken is hierdoor sterk toegenomen, constateert ABN in een marktstudie. Onderzoekers van Cornell University en de University of Minnesota schatten dat inmiddels meer dan de helft van de nieuwe Amerikaanse boektitels AI-gegenereerde elementen bevat. De snelle opkomst van AI roept nieuwe vragen op over auteursrechten en de economische positie van schrijvers en uitgevers. Generatieve AI-modellen worden namelijk getraind met behulp van grote hoeveelheden bestaande teksten waarop auteursrecht rust. Hierdoor zijn wereldwijd juridische discussies ontstaan over de vraag in hoeverre auteurs en uitgevers hiervoor toestemming moeten geven of financieel gecompenseerd moeten worden. Nederlandse uitgevers hebben in juni 2026 een ‘boekenpact’ gesloten om ongeoorloofd gebruik van hun intellectueel eigendom tegen te gaan en voorwaarden te scheppen voor het betaald gebruik daarvan. Voor uitgevers vormt AI duidelijk zowel een kans als een risico. De technologie kan helpen bij het ontwikkelen en distribueren van teksten, maar kan ook de waarde van intellectueel eigendom onder druk zetten. Hoewel AI de productiekant van boeken al sterk beïnvloedt, blijft de manier waarop lezers boeken consumeren vooralsnog grotendeels onveranderd. Het papieren boek is nog altijd dominant, ondanks de opkomst van e-boeken en audioboeken. Toch kan AI ook aan de consumptiekant een kentering voor de boekenmarkt inluiden. Door AI wordt de dialoog met een bron, zoals een boek, niet alleen mogelijk maar ook op schaal mogelijk. Zo kan iedereen toegang hebben tot een persoonlijke AI-tutor op basis van het overgeleverde werk van Plato, die ondanks zijn bezwaren wel veel geschriften heeft nagelaten. Voor ongeveer 700.000 mensen in Nederland met dyslexie zijn de mogelijkheden van AI als hulpmiddel en tutor veelbelovend. Ook het maken van een samenvatting of juist het opnieuw bezoeken en opfrissen van een passage die roestig in het geheugen is geworden, wordt gemakkelijker met behulp van AI. Gepersonaliseerde, interactieve leeservaringen, verrijkt met audio, beeld of video, zijn dankzij AI eveneens mogelijk. Elektronische boeken (e-boeken) en audioboeken hebben een vaste plek veroverd op de boekenmarkt. Volgens het jaaroverzicht van KVB Boekwerk werden in 2025 zo’n 4 miljoen e-boeken verkocht ter waarde van 42 miljoen euro. Dat komt overeen met 6 procent van de totale omzet van boeken in Nederland. Ook audioboeken zijn sterk in opkomst, meestal beluisterd via abonnementsdiensten als Spotify of Storytel. Uit enquêtegegevens van GfK blijkt dat ongeveer een kwart van de Nederlanders in 2025 luisterde naar audioboeken. Digitaal groeit dus, maar blijft desondanks een aanvulling op het papieren boek. Want het papieren boek vormt nog altijd het fundament van de boekenmarkt. Volgens ABN AMRO ligt het ‘papieren’ afzetaandeel in 2025 rond de 86 procent (cijfer exclusief studieboeken). Dit is overigens een schatting, want openbare gegevens over audioboeken via abonnementsdiensten zijn niet beschikbaar. In omzet gemeten ligt het aandeel van papieren boeken nog hoger, omdat ze over het algemeen duurder zijn dan e-boeken en audioboeken. De blijvende dominantie van het papieren boek is niet uniek voor Nederland. In de Verenigde Staten, vaak voorloper qua mediaconsumptie, schommelt het omzetaandeel van de papieren boekenmarkt al jaren rond de 80 procent, zoals blijkt uit cijfers van de Association of American Publishers. De kernvraag is dus niet of papier blijft, maar hoe digitaal zich ernaast ontwikkelt. E-boeken en audioboeken bieden duidelijke praktische voordelen. In combinatie met een e-reader is het mogelijk om honderden e-boeken mee te nemen op vakantie. De schermen zijn rustig voor de ogen en hebben geïntegreerde verlichting. Digitale bladwijzers en een zoekfunctie maken het makkelijk om in het e-boek te navigeren. Audioboeken voegen daar flexibiliteit aan toe. Ze zijn eenvoudig te beluisteren onderweg of tijdens het sporten. ‘Lezen’ is op deze manier goed in een druk leven in te passen. De kracht van papieren boeken ligt meer in de beleving. Lezers waarderen het contact met papier, het omslaan van pagina’s en zelfs de geur van een boek. Onderzoek van de universiteit van Tokio met behulp van MRI-scanners suggereert dat bij het lezen van papier andere processen in de hersenen actief zijn dan bij schermlezen, wat samenhangt met dieper begrip en een beter geheugen voor de inhoud. Tegelijk is het papieren boek een bezit dat pronkt in de boekenkast, een signaal van identiteit en status. En praktisch gezien werkt papier altijd — ook zonder stroom. Het papieren boek blijft dus aantrekkelijk in een digitale tijd, juist vanwege het ouderwetse, analoge en directe karakter van de leeservaring. Bijna de helft van de lezers beperkt zich tot papier. Een kleine andere helft leest hybride, dus zowel papier als e-boeken en/of audioboeken, waarbij de balans tussen deze drie vormen uiteenloopt. Slechts 2 procent van alle ‘lezers’ luistert uitsluitend naar audioboeken, terwijl 5 procent van alle lezers uitsluitend e-boeken leest (zie cirkeldiagram). Dit volgt uit enquête van NielsenIQ in opdracht van Stichting Marktonderzoek Boekenvak (SMB) onder 1200 lezers, dat wil zeggen mensen die wel eens een boek lezen digitaal of analoog. Digitalisering verdringt papier dus niet, maar vergroot de keuze voor lezers. Nieuwe lezers worden echter nauwelijks aangeboord; het percentage niet-lezers liep in 2025 zelfs wat op naar 17 procent. Wel stappen bestaande lezers (deels) over op digitale vormen. Het aandeel lezers dat zegt alleen papieren boeken te lezen is dan ook afgenomen, van 53 procent in 2020 tot 46 procent in 2026. Ondanks deze ontwikkeling houdt de fysieke boekwinkel nog verrassend goed stand. Ongeveer 55 procent van de totale verkoop van papieren boeken gaat nog altijd over de toonbank in de boekwinkel of kantoorboekhandel. Dat aandeel blijft stabiel, zie histogram. Internationaal zien we hetzelfde patroon, onder meer in de Verenigde Staten en Duitsland. De fysieke boekwinkel blijft dus relevant, ondanks de opkomst van digitale verkoopkanalen (zoals webwinkels) en digitale distributie (van e-boeken en audioboeken).

De omzet in de Nederlandse ict-sector steeg in het eerste kwartaal van dit jaar met 5,8 procent na een zwak vierde kwartaal van 2025 (minus 2,9 procent). Deze forse ommekeer blijkt uit het ABN Amro-rappobrt Stand van Technologie, Media en Telecom (TMT).  Ook het optimisme is terug. Na een dip in april (-4,9) is het ondernemersvertrouwen in de TMT-sector de afgelopen maand hersteld met een positieve waarde van 5,2. Geopolitieke onzekerheid drukte tijdelijk het sentiment, maar het vertrouwen is inmiddels opnieuw positief. TMT presteert daarmee beter dan alle andere sectoren, waar het ondernemersvertrouwen nog negatief scoort. Het vertrouwen ligt ook boven het langjarig gemiddelde, maar nog onder de piekniveaus van vóór 2020.Sinds 2023 is de vacaturegraad in de TMT-sector geleidelijk afgenomen door normalisatie van de arbeidsmarkt na de sterke digitaliseringsgolf tijdens en direct na de coronapandemie. De opkomst van generatieve ai versterkt deze ontwikkeling: routinematige werkzaamheden worden efficiënter uitgevoerd, waardoor organisaties terughoudender zijn geworden met het aannemen van met name junior talent. Ondanks deze afkoeling blijft TMT een van de meest krappe sectoren van de Nederlandse economie. Herstel Sinds eind 2025 laat de ict-branche een duidelijk herstel zien. De bank baseert zich daarbij op CBS-cijfers over de ontwikkeling in de categorieën ‘IT Services & Software’; ‘ICT Hardware’ en ‘Telecom IT-services & software’. De vraag blijft breed: ai-toepassingen, cloud, data, cybersecurity en integratie in kernprocessen vragen om advies, implementatie en beheer. It-diensten en software staan in het teken van ai. Generatieve ai (gen-ai) verschuift dit jaar verder van experiment naar toepassing in de bedrijfsvoering. Organisaties bouwen nieuwe ai-rollen op en zoeken vaak externe implementatiepartners. Voor it-dienstverleners en softwarebedrijven betekent dit extra vraag, maar ook druk op het verdienmodel: klanten vragen vaker om resultaat-, consumptie- of op agenten gebaseerde prijsmodellen, aldus de onderzoekers van ABN Amro. Integratie Een andere trend, signaleert de bank, is dat ai-agenten steeds vaker worden geïntegreerd in saas-applicaties en bestaande software-landschappen. Daarmee verschuift de waarde van losse softwarelicenties naar procesautomatisering, datakwaliteit en veilige orkestratie van meerdere agents. De implementatie blijft complex. Architectuurkeuzes, operationele kennis en governance bepalen of ai-projecten schaalbaar worden. Dat vergroot de behoefte aan systeemintegratie, data- en cloudarchitectuur, cybersecurity, compliance en beheer. Bij ict-hardware zet het herstel door: van +4 procent in Q3 2025 naar +12 procent in het vierde kwartaal van 2025. Bedrijven haalden investeringen naar voren vanwege verwachte prijsstijgingen en het vervangen van hardware rond het einde van de Windows 10-ondersteuning. Hogere kosten voor geheugen, opslag en processors zetten marges onder druk en kunnen doorwerken in prijzen en beschikbaarheid, ook bij resellers, hosting en it-dienstverlening. Telecom Ai houdt de structurele vraag naar rekenkracht, opslag en netwerkcapaciteit hoog. Investeringen in datacenters, cloudcapaciteit en digitale infrastructuur blijven daardoor naar verwachting stevig, al maken energieverbruik en componentenkosten de businesscase uitdagender, aldus de bank. In de telecomsector versnelde de groei na een zwak 2025 licht naar +1,1 procent in het eerste kwartaal van 2026, mede door prijsverhogingen van grote aanbieders in oktober 2025. De sector blijft echter gekenmerkt door beperkte volumegroei, hoge investeringsdruk en stevige concurrentie. ABN Amro zoomt in haar publicatie Stand van TMT ook in op de impact van ai op de boekenbranche.

Rabobank steekt de komende drie jaar tot twee miljard euro in het versterken van de data- en it-infrastructuur, een betere klantbeleving en het opschalen van ai. Dat meldde de bank bij de presentatie van de van de halfjaarcijfers.  ‘Kunstmatige intelligentie, data en andere nieuwe technologieën veranderen de manier waarop klanten willen bankieren en het werk van onze medewerkers,’ aldus topman Stefaan Decraene bij de presentatie. Meer dan 27.000 medewerkers hebben inmiddels geavanceerde ai-trainingen gevolgd die verder gaan dan het verplichte programma. Rolgebaseerd leren is beschikbaar voor functies zoals engineers, product owners, data scientists en leidinggevenden.  Ambities Een op de drie medewerkers heeft een Copilot Work-licentie, terwijl 90 procent van alle medewerkers Copilot Chat gebruikt. Dit draagt bij aan productiviteitsverbeteringen en efficiëntere werkmethoden binnen de hele organisatie, beweert de bank. Zo vermindert de Summarizer de administratie en verbetert de tool de consistentie van gegevens, terwijl de CHRO Virtual Assistant gevalideerde hr-, it-, facilitaire en werkplekondersteuning biedt. Daardoor neemt selfservice toe van 51 procent naar 66 procent, terwijl er ongeveer 1.255 uur per kwartaal wordt bespaard, stelt de Rabobank. Gestandaardiseerde gen-ai managed services van de bank moeten de ai-adoptie bevorderen. Rabobank’s ‘responsible gen-ai services’ voegen privacy, beveiliging en kwaliteitscontroles toe gedurende de gehele ai-levenscyclus. Weerbaarder De investeringen zijn mede bedoeld om de bank digitaal weerbaarder te maken. Eerder dit jaar waarschuwde onder meer De Nederlandsche Bank (DNB) voor mogelijke ai-gedreven cyberaanvallen. DNB-president Olaf Sleijpen drong er bij banken op aan dat ze goed aan hun beveiliging werken. De Rabobank liet afgelopen juni ook weten een Agentic Hub te hebben opgericht. Het gaat om een initiatief dat de eigen engineeringteams helpt om ai-agents sneller, veiliger en effectiever toe te passen in softwareontwikkeling. In een interview met Computable zegt Rabobank‑cito Alexander Zwart de opkomst van agentic ai te zieen als een kantelpunt dat de dagelijkse praktijk van softwareontwikkeling ingrijpend verandert.

SpaceX, het ruimtebedrijf van Elon Musk, heeft de verwachtingen van analisten overtroffen met zijn eerste kwartaalrapportage als beursgenoteerd bedrijf. Tegelijkertijd blijft de onderneming grote hoeveelheden geld uitgeven om een toekomst met kunstmatige intelligentie en menselijke kolonisatie van Mars te realiseren. De aandelen van SpaceX stegen fors na de grootste beursgang ooit, ongeveer twee maanden geleden. Sindsdien is de koers echter teruggevallen en noteert het aandeel zowel onder de recordkoers als onder de introductieprijs. De kwartaalcijfers vallen mee. Het ruimtevaart-, satelliet- en AI-bedrijf behaalde in het tweede kwartaal van 2026, dat liep van april tot en met juni, een omzet van 7,8 miljard dollar. Desondanks bleef SpaceX verlieslatend: het bedrijf boekte een nettoverlies van 541 miljoen dollar in het tweede kwartaal. In de eerste drie maanden van het jaar leed SpaceX nog een verlies van 4,3 miljard dollar. De resultaten lagen echter ruim boven de verwachtingen van analisten die door FactSet waren geraadpleegd. Zij rekenden gemiddeld op een omzet van 6,8 miljard dollar en een nettoverlies van 1,9 miljard dollar. SpaceX omvat verschillende activiteiten. Het eigenlijke moederbedrijf, officieel Space Exploration Technologies Corp, ontwikkelt en lanceert raketten en ruimtevaartuigen, waaronder de Falcon-raketten, Dragon-capsules en Starship. Starlink levert breedbandinternet via een constellatie van duizenden satellieten en is momenteel de grootste bron van omzet voor SpaceX. Starshield richt zich op militaire en overheidsopdrachten, zoals beveiligde satellietcommunicatie en observatiesatellieten voor onder meer het Amerikaanse ministerie van Defensie. Swarm Technologies, in 2021 overgenomen, ontwikkelt IoT-diensten (Internet of Things) via kleine satellieten voor toepassingen zoals logistiek, landbouw en infrastructuur. Een belangrijk aandachtspunt zijn de kapitaaluitgaven (capex). Deze investeringen zijn uitgegroeid tot een van de belangrijkste financiële indicatoren in de technologiesector, nu bedrijven wereldwijd miljarden uitgeven om een voorsprong te krijgen in de AI-race. SpaceX investeerde in het eerste kwartaal al meer dan 10 miljard dollar in kapitaaluitgaven, grotendeels gericht op AI-infrastructuur. In het tweede kwartaal kwam daar nog eens 18,4 miljard dollar bij, aanzienlijk meer dan de door analisten verwachte 13 miljard dollar. SpaceX staat verder op het punt om ongeveer 130.000 hectare moerasland in het zuiden van Louisiana over te nemen. Het terrein zou kunnen worden gebruikt voor toekomstige Starship-testen, lanceeractiviteiten en andere ruimtevaartinfrastructuur van het bedrijf van Elon Musk. De mogelijke aankoop betreft een enorm gebied aan de Golfkust, nabij Pecan Island in de staat Louisiana. Het terrein ligt strategisch vanwege de toegang tot waterwegen en de ligging boven open zee, waardoor het mogelijk geschikt is voor grootschalige ruimtevaartactiviteiten. SpaceX werkt aan een sterke uitbreiding van zijn Starship-programma. Het bedrijf wil in de toekomst een veel hogere lanceerfrequentie bereiken en onderzoekt daarom meerdere locaties naast de bestaande basis in Zuid-Texas. De staat Louisiana heeft de afgelopen periode maatregelen genomen om ruimtevaartbedrijven aan te trekken, waaronder mogelijke belastingvoordelen en juridische bescherming voor de lucht- en ruimtevaartsector.

Digitale soevereiniteit is in korte tijd veranderd van een abstract begrip in een belangrijk punt op de agenda van cio’s en it-managers. Waar draaien onze kritieke applicaties? Wie kan juridisch of technisch bij onze data? Hoe snel kunnen we overstappen naar een andere leverancier als dat nodig is? Tegelijkertijd schieten initiatieven met nieuwe namen als paddenstoelen uit de grond: Euro-Office, Open Cloud Alliantie, Ecofed, Dosba, noem maar op. Hoewel deze organisatie nog nauwelijks bekend zijn, tonen ze aan dat digitale soevereiniteit verschuift van ambitie naar technische, organisatorische en commerciële werkelijkheid. Vier initiatieven nader bekeken. Euro-Office: soevereine, webgebaseerde werkplek Neem Euro-Office. Dat is geen nieuwe cloudprovider en ook geen los alternatief voor Microsoft 365. Euro-Office is een Europese opensource-officesuite voor documenten, spreadsheets en presentaties, ontwikkeld als soeverein alternatief voor Microsoft Office. Het initiatief werd eind maart gelanceerd door onder meer Ionos, Nextcloud, Eurostack, XWiki, OpenProject, Soverin, Abilian en Btactic. De techpreview is beschikbaar via GitHub. Een eerste stabiele versie wordt deze zomer verwacht. Voor Jos Poortvliet van Nextcloud wil benadrukken dat Euro-Office geen product is dat organisaties simpelweg als losse desktopsoftware installeren. ‘Euro-Office is bedoeld als webgebaseerde officecomponent die je integreert in een bredere digitale werkplek’, zegt hij. Denk aan bestandsdeling, wiki’s, projectmanagement en samenwerkingsomgevingen. Daarmee is Euro-Office vooral een bouwsteen voor een soevereine werkplek. Volgens Poortvliet is die nuance belangrijk. ‘Veel organisaties zoeken niet alleen een tekstverwerker of spreadsheet, maar hebben behoefte aan een geloofwaardig alternatief voor de volledige productiviteitslaag waarvan zij nu afhankelijk zijn.’ Daarbij telt niet alleen functionaliteit, maar ook governance. Wie bepaalt de koers van de software? Waar wordt de code beheerd? Wie kan bijdragen? En onder welk juridisch regime valt de ontwikkeling? Een communitygedreven opensource-oplossing als Euro-Office past volgens hem beter bij een soevereine werkplek dan een gesloten softwaremodel. Open Cloud Alliantie: federatieve cloudinfrastructuur Een andere rol speelt de Open Cloud Alliantie. Dit samenwerkingsverband van zeven Nederlandse cloudbedrijven, met gezamenlijk twintig in Nederland gevestigde datacenters, richt zich in eerste instantie op de publieke sector. Het idee is niet dat een gemeente, ministerie of uitvoeringsorganisatie rechtstreeks met de Open Cloud Alliantie zaken doet. Het model draait juist om raamovereenkomsten met een of meerdere aanbieders, die toegang geven tot een geharmoniseerd dienstenaanbod en – belangrijk – de mogelijkheid om workloads eenvoudig te verdelen of te verplaatsen. Ludo Baauw, ceo van Intermax Groep en een van de oprichters van de Open Cloud Alliantie, vat het zo samen: ‘Stel dat een middelgrote gemeente bedrijfskritische applicaties wil onderbrengen in een Nederlandse it-omgeving. Dan moet je voorkomen dat die organisatie opnieuw afhankelijk wordt van één partij. Dat regelen we binnen de Open Cloud Alliantie met dergelijke raamovereenkomsten.’ Zo’n overeenkomst geeft toegang tot een reeks geharmoniseerde diensten en een referentiearchitectuur. Een klant sluit zo’n contract overigens niet met de alliantie zelf, maar maakt met een of meerdere individuele leden afspraken over workloads, opslaglocaties en dataverwerking. Bij grote trajecten is hiervoor een aparte juridische entiteit in te richten. Het onderliggende doel blijft hetzelfde: klanten moeten eenvoudig kunnen kiezen welke services zij bij welke aanbieder afnemen, terwijl workloads altijd eenvoudig verplaatsbaar blijven. Baauw noemt de aanpak van de alliantie ‘vendor lock-out’. Daarmee bedoelt hij dat de architectuur waarop de leden van de alliantie hun diensten baseren zodanig is opgebouwd dat klanten niet vast komen te zitten in één technische of juridische omgeving. De alliantie werkt daarvoor met een referentiearchitectuur genaamd Orca. ‘Die beschrijft hoe je een omgeving zo opbouwt dat je op elk moment van de ene naar de andere aanbieder binnen de alliantie kunt overschakelen’, aldus Baauw. In Orca hebben onder meer afspraken als Haven+ een plaats gekregen. Belangrijk is dat het aanbod van de leden van de alliantie geharmoniseerd is. ‘Vendor lock-in ontstaat wanneer een aanbieder diensten ontwikkelt die andere partijen niet bieden en waarvan klanten vervolgens volledig afhankelijk worden. Dan wordt overstappen lastig. Daarom kijken we als alliantie ook naar de manier waarop cloudservices worden benoemd. Daarbij hebben we gekeken naar het werk van Gaia-X. Soms hebben services van hyperscalers totaal verschillende benamingen, terwijl ze hetzelfde doen. In andere gevallen lijken namen juist sterk op elkaar, terwijl de functionaliteit behoorlijk verschilt. Voor klanten kan dat verwarrend zijn. Door servicenamen te standaardiseren, willen we duidelijkheid creëren.’ De urgentie bij overheden om grip te krijgen op hun digitale infrastructuur is groot, maar de angst om opnieuw afhankelijk te worden van één leverancier is minstens zo groot. Daarom is de Open Cloud Alliantie zo’n interessante ontwikkeling: het biedt de publieke sector een serieus, soeverein alternatief zonder verlies van keuzevrijheid. Bestuurders kunnen daadwerkelijk schakelen tussen aanbieders binnen Nederlands recht. En is dat niet wat digitale soevereiniteit in de praktijk betekent? Baauw wil nog een misverstand wegnemen: hij hoort regelmatig dat Nederlandse cloudbedrijven te klein zouden zijn voor grote klanten zoals overheidsorganisaties. ‘Niets is minder waar’, stelt hij. ‘Via de Open Cloud Alliantie is een omvangrijke en complexe cloudomgeving in te richten. Vaak kunnen wij dat individueel ook, maar via de alliantie werkt het nog beter. En laten we niet vergeten: alleen al de zeven leden van de alliantie hebben samen een omzet van ruim 2,5 miljard euro per jaar. Dan ben je echt niet klein meer.’ Ecofed: federatieve cloudomgeving voor eenvoudig workloadbeheer Voor het verplaatsen van workloads tussen meerdere cloudbedrijven maakt de Open Cloud Alliantie gebruik van technologie die is ontwikkeld binnen Ecofed. Die naam staat voor European Cloud Services in an Open FEDerated ecosystem. Het project valt onder IPCEI-CIS, het Europese programma voor cloudinfrastructuur en -diensten. De Europese Commissie keurde dit programma eind 2023 goed. In totaal wordt 2,6 miljard euro geïnvesteerd in Europese cloudinfrastructuur, waarvan Nederland met drie projecten en zeventig miljoen euro deelneemt. Ecofed richt zich op cloudfederatie, open interfaces en opensource-tooling om overstappen tussen aanbieders eenvoudiger te maken. De officiële doelstelling van Ecofed is de ontwikkeling van een technisch framework voor een opener en geïntegreerd cloudmodel. Clouds van verschillende aanbieders moeten zich daarbij als één samenhangend systeem kunnen gedragen. Gebruikers moeten eenvoudiger kunnen wisselen tussen clouds, terwijl data binnen de Europese Unie blijft. Alex Bik, cto van BIT en een van de deelnemers aan Ecofed, is enthousiast over het project, maar plaatst het wel graag in perspectief. ‘Als je vandaag van een hyperscaler naar een Nederlandse cloudprovider wilt migreren, heb je Ecofed eerlijk gezegd niet nodig. Dat kan nu namelijk ook al.’ Het probleem waar veel klanten van hyperscalers mee worstelen, zit volgens hem in de diensten die deze buitenlandse cloudbedrijven rond hun infrastructuur hebben gebouwd. Die services bestaan bij andere aanbieders vaak niet, en al helemaal niet in exact dezelfde vorm. ‘Daar zit de vendor lock-in. Niet in de virtuele machine of container, want die kun je eenvoudig verplaatsen. Het probleem zit in alle aanvullende diensten daaromheen.’ Ecofed is volgens Bik vooral interessant voor de volgende stap: een cloudomgeving waarin overstappen eenvoudiger, voorspelbaarder en minder ingrijpend wordt. Hij wijst erop dat de onderliggende technologie inmiddels succesvol is gedemonstreerd. ‘Het gaat erom dat workloads veel makkelijker van de ene naar de andere provider kunnen bewegen. Juist dat is nodig als je keuzevrijheid serieus neemt. Mede dankzij Ecofed is dat nu al goed mogelijk.’ Dosba bouwt coöperatie voor opensource-support Dan is er tenslotte nog Dutch Open Source Business Alliance, ofwel Dosba. Waar Euro-Office zich richt op de werkplek, de Open Cloud Alliantie op infrastructuur en Ecofed op federatieve cloudtechnologie, richt dit initiatief zich op opensource-bedrijven achter veel van deze oplossingen. Directeur Ronny Lam omschrijft de vereniging als ‘een spreekbuis voor en van opensource-gerelateerde bedrijven’. De vereniging telt 42 leden en groeit nog steeds. Het gaat om consultancybedrijven, ontwikkelaars, hosters en leveranciers die hun geld verdienen met opensource-technologie, bijvoorbeeld via implementatie, beheer, support of softwareontwikkeling. Ook Lam wil afrekenen met een hardnekkig misverstand: opensource betekent niet dat alles gratis is. ‘Ope source-software is op zich gratis, maar moet wel worden geïmplementeerd en onderhouden.’ Organisaties kunnen dat onderhoud zelf organiseren, maar kunnen ook support- en servicecontracten afsluiten met gespecialiseerde bedrijven. Daar zit ook de relevantie voor digitale soevereiniteit. Veel opensource-bedrijven zijn klein of middelgroot. Individueel zijn zij voor grote aanbestedingen soms lastig te contracteren. Daarom werkt Dosba aan samenwerkingsvormen, waaronder een coöperatie waarin meerdere bedrijven gezamenlijk implementatie, beheer en support kunnen leveren. Een coöperatie heeft als voordeel dat zij een eigen rechtspersoon is, contracten kan afsluiten en een herkenbare reputatie kan opbouwen. Lam verwacht dat rond de zomer een eerste coöperatie operationeel zal zijn. Volgens Lam draait het bij Dosba om organisatiekracht. ‘De mensen zijn er, de kennis is er, de bedrijven zijn er, we moeten het nu goed organiseren.’ Hij schat dat Nederland beschikt over circa 50.000 it-professionals met ruime ervaring in opensource-software. Ruim voldoende, volgens hem. De uitdaging ligt in het organiseren en bundelen van die kennis: zorgen dat inkopers, cio’s en it-managers niet met tientallen individuele specialisten hoeven te praten, maar met een herkenbare partij die verantwoordelijkheid kan nemen, ook bij grotere cloud- en it-projecten. Nederlandse soevereine infrastructuur Zo ontstaat langzaam maar zeker een nieuw beeld van een soevereine infrastructuur. Euro-Office bouwt aan een soevereine werkplekomgeving. De Open Cloud Alliantie maakt Nederlandse cloudinfrastructuur contractueel en technisch bruikbaar voor de publieke sector. Ecofed ontwikkelt technologie voor federatie en eenvoudig overstappen, omdat organisaties niet willen overstappen van vendor lock-in bij Amerikaanse hyperscalers naar nieuwe afhankelijkheid van Nederlandse of Europese aanbieders. En Dosba organiseert de opensource-bedrijven die met hun kennis en diensten op het gebied van softwareontwikkeling, implementatie en support de technische basis hiervoor leveren en onderhouden. Voor cio’s en it-managers is de les misschien wel dat digitale soevereiniteit geen product is dat je eenvoudig kunt inkopen. Het is tegelijk een ontwerpprincipe, inkoopvraagstuk, architectuurkeuze en beheeropgave. En dat vereist kennis. Kennis die de afgelopen jaren binnen veel organisaties minder belangrijk werd gevonden, omdat cloud simpelweg werd ingekocht bij hyperscalers. Wie echter baas wil zijn over zijn eigen digitale infrastructuur, moet beschikken over de kennis en vaardigheden om die infrastructuur te ontwerpen, te bouwen, te beheren en te onderhouden. Met steeds dezelfde gedachte in het achterhoofd: nooit meer volledig afhankelijk worden van welke monopolist dan ook. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #5.

Kunstmatige intelligentie (ai) wint terrein in de rechtspraak, wat tijd kan besparen maar ook risico’s met zich meebrengt. Dat stelt de onderzoeker Benedikt Schmitz van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Ter nader onderzoek heeft Schmitz daarom met twee Duitse collega’s de Europese Groep voor de Digitalisering van Justitie (EGDJ) opgericht. Hoewel ai nuttig is als technisch hulpmiddel, mag het volgens Benedikt Schmitz (RUG) nooit de plaats van de rechter innemen vanwege de noodzaak van menselijke controle. Ondanks dat de EU ai-systemen in de rechtspraak als hoog risico bestempelt, ziet hij advocaten en rechters in de praktijk al chatbots gebruiken. Ze doen dat om te brainstormen en zelfs om verzoekschriften of dagvaardingen te schrijven. Oprichting EGDJ Digitalisering van de rechtspraak vraagt ook in bredere zin veel aandacht. In geheel Europa voltrekt zich een digitale transformatie van rechtsstelsels. Daarom heeft de Groningse universitair docent samen met twee Duitse collega’s de Europese Groep voor de Digitalisering van Justitie (EGDJ) opgericht. De groep fungeert als een knooppunt voor rechtsgeleerden, praktijkjuristen en beleidsmakers om de uitdagingen en kansen van een door technologie gedreven juridisch landschap in alle juridische (procedurele) disciplines te bespreken. Doel is een netwerk op te zetten dat de gehele Europese Unie omvat. Gerechtelijke procedures, administratieve procedures en buitengerechtelijke geschillenbeslechting worden in toenemende mate beïnvloed door digitale communicatie en het gebruik van ai. Hoewel deze ontwikkelingen aanzienlijke mogelijkheden bieden op het gebied van efficiëntie, toegankelijkheid en transparantie binnen het rechtssysteem, roepen ze tegelijkertijd fundamentele vragen op over de rechtsstaat en procedurele rechtvaardigheid. Schmitz ziet ai als technische vernieuwing, niet als een revolutie die mensen straks overbodig maakt. ‘Maar ook als technische vernieuwing is er nog genoeg om voorzichtig mee te zijn.’ EU AI Act Afgelopen zondag 2 augustus is de volgende stap van de EU AI Act in werking getreden. Die verordening reguleert ai-systemen op basis van het risico dat ze vormen voor mensen en de samenleving. Schmitz: ‘De rechtspraak hoort tot de hoogste risicocategorieën. Het ‘Iura novit curia’-beginsel is essentieel: de rechter hoort het recht te kennen en moet erop letten dat de juiste regels worden toegepast. Blind vertrouwen op ai is dus gevaarlijk en iemand automatisch veroordelen, zonder tussenkomst van een mens, mag al helemaal niet.’ Ook advocaten mogen niet klakkeloos overnemen wat ai hen suggereert te doen. Onlangs berispte de tuchtrechter in Den Bosch een Limburgse advocate wegens juridisch broddelwerk als gevolg van verkeerd en ondoordacht ai-gebruik.

PAN-OS, de software achter Palo Alto Networks’ firewalls, krijgt een grote update. PAN-OS 12.2 Ceres draait om het preventief beschermen van software via Advanced Virtual Patching, onder meer door kwetsbaarheden automatisch op te sporen met het eigen autonome AI-systeem NOVA. Palo Alto Networks is zich bewust van de zogeheten “cryptografische reset”, het fenomeen waarbij patchen […]

In dit nieuwsoverzicht: Keylane koopt 360Globalnet, Techniek Nederland vraagt om actie voor Right to Repair, Deel doet eerste security-overname, Uniserver sluit samenwerking met Veeam voor Entra ID-back-ups en Luc Costers verantwoordelijk voor Nutanix Benelux. Keylane neemt Britse leverancier van schadeplatform over Keylane lijft 360Globalnet in. Met de acquisitie breidt de Utrechtse leverancier van software voor verzekeraars en pensioendienstverleners zijn aanbod voor schadeverzekeraars uit met software voor digitale schadeafhandeling. Het Britse 360Globalnet, dat actief is in Europa, Azië-Australië en Noord-Amerika, levert het no-codeplatform SiteView, waarmee verzekeraars schadeprocessen kunnen digitaliseren, workflows automatiseren en digitale schaderapportages uitvoeren. Volgens Keylane kan SiteView naast bestaande kernverzekeringssystemen, zoals Axon, worden ingezet, waardoor verzekeraars delen van hun schadeafhandeling kunnen moderniseren zonder grote aanpassingen aan hun bestaande it-landschap. De bedrijfsnaam 360Globalnet wordt geleidelijk vervangen door Keylane, terwijl de productnaam SiteView behouden blijft. In augustus 2024 nam Pollen Street Keylane over van Waterland Private Equity. De van oorsprong Britse vermogensbeheerder die ook in Texas zit, wil van Keylane een pan-Europese marktleider maken. Techniek Nederland wil financiële prikkel voor recht op reparatie Techniek Nederland pleit voor extra steun om het Europese recht op reparatie succesvol te maken. De brancheorganisatie reageert daarmee op de Europese richtlijn Right to Repair, die vanaf 1 augustus door alle EU-lidstaten in nationale wetgeving moet zijn opgenomen. Het Nederlandse kabinet stuurde op 10 juli een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. Naar verwachting treedt het recht op reparatie eind dit jaar in werking. Fabrikanten worden dan verplicht producten ook na de garantieperiode te repareren als dat technisch mogelijk is. Ook moeten zij onderdelen, gereedschappen en reparatie-informatie beschikbaar stellen. Volgens Techniek Nederland is aanvullende stimulering nodig, bijvoorbeeld via een reparatievoucher of belastingaftrek. De organisatie wijst erop dat Nederlanders jaarlijks 378 miljoen kilo elektronisch afval produceren. In het Nationaal Reparateursregister staan inmiddels bijna vierhonderd erkende reparatiebedrijven vermeld. Deel koopt specialist in identiteitsverificatie Clarity Deel uit San Francisco neemt Clarity over, een Israëlisch bedrijf dat software ontwikkelt voor identiteitsverificatie, deepfake-detectie en fraudepreventie. Met de overname breidt het hr- en payrollplatform zijn beveiligingsmogelijkheden uit voor de volledige werknemerscyclus. Deel neemt zowel de ai-technologie als het engineeringteam van Clarity over. De technologie wordt geïntegreerd in het platform van Deel. Daarmee wil het bedrijf onder meer identiteitscontroles van nieuwe medewerkers, apparaatuitgifte en toegangsbeheer samenbrengen in één proces via Deel IT. De deal heeft een waarde van 45-50 miljoen dollar en betekent de vijftiende acquisitie van Deel. Het is de eerste beveiligingsovername en moet klanten helpen wereldwijd medewerkers veilig aan te nemen, te onboarden en te beheren. Het Amerikaanse bedrijf schat in dat de omzet in de eerste helft van 2026 zo’n 1,5 miljard dollar bereikt. Dat biedt ruimte voor investeringen in ai en nieuwe overnames.   Veeam en Uniserver leveren backups voor Microsoft Entra ID Veeam Software heeft een samenwerking gesloten met Uniserver voor de levering van een beheerde back-updienst voor Microsoft Entra ID. De oplossing is per direct beschikbaar voor klanten van Uniserver. Uniserver, gevestigd in Almere, slaat de backup-data op in zijn Nederlandse cloudinfrastructuur. De dienst is gebaseerd op Veeam Backup for Microsoft Entra ID en richt zich op het beschermen en herstellen van identiteitsgegevens zoals gebruikers, groepen, rollen, app-registraties en configuraties. Volgens Veeam blijven identiteitsgegevens in veel organisaties buiten de back-upstrategie, terwijl organisaties zelf verantwoordelijk zijn voor herstel van deze gegevens. De oplossing biedt onder meer granulair herstel van specifieke objecten, ondersteuning voor meerdere omgevingen en opslag van data binnen Nederland. Met het gezamenlijke aanbod hoeven organisaties geen eigen back-upinfrastructuur voor Entra ID te beheren. De partijen richten zich daarmee op het herstel van toegang tot systemen na bijvoorbeeld configuratiefouten of cyberincidenten. Nutanix geeft Luc Costers de leiding over de Benelux-organisatie Nutanix heeft Luc Costers benoemd tot regional sales director Benelux. Daarmee is hij verantwoordelijk voor de activiteiten van de leverancier van cloud- en infrastructuursoftware in Nederland, België en Luxemburg. Sinds 2018 was hij verantwoordelijk voor de Belux-activiteiten. Nutanix, gevestigd in Hoofddorp, wil met de benoeming de samenwerking binnen de Benelux-regio versterken. Daarbij wil het bedrijf ervaringen uit verschillende markten samenbrengen. Volgens Nutanix behaalde Nederland de afgelopen jaren vooral resultaten in de publieke sector, terwijl België en Luxemburg referenties opbouwden in de private sector. Met de nieuwe organisatiestructuur kiest Nutanix voor een Benelux-brede aanpak, waarbij verkoop, technische ondersteuning en regionale samenwerking nauwer op elkaar worden afgestemd.

Spotify heeft in het tweede kwartaal van 2026 een historische mijlpaal bereikt door voor het eerst de grens van 300 miljoen Premium-abonnees te doorbreken. Daarmee is het de eerste audiostreamingdienst die dit aantal betalende gebruikers bereikt. Daarnaast rapporteerde het bedrijf een record brutomarge en een versnelde omzetgroei. In totaal groeide het aantal Premium-abonnees met zeven miljoen tot 300 miljoen. Het totale aantal maandelijkse actieve gebruikers (MAU’s) kwam uit op 777 miljoen, een stijging van 16 miljoen ten opzichte van het voorgaande kwartaal. De kwartaalomzet steeg met 14 procent naar €4,78 miljard, terwijl de nettowinst uitkwam op 545 miljoen euro. Ook de brutomarge bereikte met 33,4 procent een nieuw record. Spotify schrijft de sterke prestaties toe aan de aanhoudende groei van zijn abonnementsactiviteiten en de introductie van nieuwe functies die de gebruikerservaring verbeteren. Zo lanceerde het bedrijf onder meer Reserved, waarmee fans eerder toegang krijgen tot concerttickets, en experimenteert het met gepersonaliseerde AI-podcasts en AI-functionaliteiten voor muziekcreatie en remixing. Voor het derde kwartaal verwacht Spotify de groei voort te zetten. Het bedrijf rekent op ongeveer 305 miljoen Premium-abonnees, 788 miljoen maandelijkse actieve gebruikers en een omzet van circa 5 miljard euro. Spotify breidt zijn app inmiddels uit met een AI-chatbot die gebruikers helpt bij het ontdekken van muziek, podcasts en audioboeken. De nieuwe functie is beschikbaar voor Premium-abonnees en maakt het mogelijk om via tekst of spraak opdrachten te geven, playlists samen te stellen en aanbevelingen te ontvangen op basis van het persoonlijke luistergedrag. De uitrol is gestart als bèta in de Verenigde Staten, Ierland en Zweden. Wanneer de functie naar Nederland en België komt, is nog niet bekend. Een opvallende toevoeging is dat de chatbot ook inzicht geeft in het eigen luistergedrag. Zo kan worden opgevraagd wanneer een nummer voor het eerst is afgespeeld, hoe vaak een artiest is beluisterd of welke genres de afgelopen tijd het meest zijn geluisterd. De aanbevelingen zijn gebaseerd op onder meer afspeellijsten, favoriete artiesten en de luistergeschiedenis van de gebruiker. Met de introductie zet Spotify een volgende stap in het uitbreiden van AI-functies binnen zijn platform. Eerder voegde de streamingdienst onder meer een AI-DJ, AI-gegenereerde playlists en andere slimme aanbevelingsfuncties toe. Tegelijkertijd werkt Spotify aan maatregelen om de groei van door AI gemaakte muziek op het platform beter te controleren.

Beveiligingsonderzoekers van Pillar Security zeggen een nieuwe aanvalstechniek te hebben ontdekt waarbij een AI-agent een tweede, krachtigere AI-agent manipuleert om acties uit te voeren waarvoor de eerste zelf geen rechten heeft. De kwetsbaarheid werd aangetroffen in de GitHub-repository van Google’s Agent Development Kit (ADK) voor Python en illustreert een nieuw aanvalsvlak voor organisaties die meerdere […]

Overheidsorganisaties zijn enthousiast over de mogelijkheden van technologie. Tegelijk vragen ze zich af of ze klaar zijn om die technologie ook echt te beheersen. Digitale soevereiniteit en innovatie met AI domineren de agenda.

Thuisbezorgd.nl breidt het aanbod op het platform verder uit met bloemen van lokale bloemisten. Dankzij een nieuwe samenwerking met WY Bloemisten kunnen consumenten vanaf vandaag bloemen bestellen via Thuisbezorgd.nl. De samenwerking brengt een netwerk van lokale bloemisten samen met het gemak van online bestellen en bezorging aan huis. Via WY Bloemisten krijgen consumenten toegang tot bloemen van lokale bloemisten in hun regio. De aangesloten bloemisten verzorgen de lokale bezorging en kunnen dankzij de samenwerking met Thuisbezorgd.nl meer mensen bereiken via een digitaal platform. De bloemen worden bezorgd vanuit 40 winkels, waarmee consumenten in bijna heel Nederland gebruik kunnen maken van de bezorgdienst. Wie vóór 13:00 uur bestelt, ontvangt de bloemen dezelfde dag. Bestellingen kunnen bovendien rechtstreeks bij iemand anders worden bezorgd, bijvoorbeeld als verrassing voor een verjaardag, felicitatie of ander bijzonder moment.

Beveiligingsonderzoekers hebben drie nieuwe aanvalstechnieken ontdekt waarmee malware misbruik kan maken van passkeys die via Google Password Manager worden gesynchroniseerd. De aanvallen richten zich niet op de cryptografie achter passkeys, maar op de manier waarop Chrome en Google’s cloudinfrastructuur omgaan met apparaatvertrouwen en gebruikersverificatie. De drie technieken, gezamenlijk “Pass-ta-key” genoemd, zijn ontwikkeld door Unit 42, […]