business

Een Amerikaans federaal hof van beroep heeft de uitspraak teruggedraaid waarmee AI-bedrijf Perplexity werd verboden om zijn AI-winkelassistent op Amazon te gebruiken. Daarmee krijgt Perplexity voorlopig toestemming om de dienst actief te houden, terwijl de rechtszaak verdergaat. Het conflict begon nadat Amazon Perplexity in november had aangeklaagd. Volgens de webwinkel gebruikte Perplexity via zijn Comet-browser geautomatiseerde software om namens gebruikers aankopen te doen op Amazon, ondanks technische blokkades en een sommatie om daarmee te stoppen. Amazon stelt dat Perplexity daarmee de Amerikaanse Computer Fraud and Abuse Act (CFAA) en een Californische anti-hackwet overtreedt. Een federale rechter gaf Amazon eerder gelijk en legde een voorlopig verbod op. Daarbij moest Perplexity niet alleen stoppen met het benaderen van Amazon, maar ook eerder verzamelde gegevens vernietigen. De rechter oordeelde dat Amazon waarschijnlijk kan aantonen dat Perplexity zonder toestemming toegang kreeg tot afgeschermde delen van de website, ook al gebeurde dat met toestemming van de gebruikers zelf. Perplexity ging direct in beroep. Volgens het bedrijf zijn het de gebruikers die Amazon bezoeken en niet de AI-dienst zelf. Daarnaast stelt Perplexity dat de CFAA niet bedoeld is om de toegang tot openbare websites te beperken en dat Amazon de wet inzet om een concurrent op het gebied van AI-winkelassistenten te dwarsbomen. Het hof van beroep heeft het verbod nu tijdelijk opgeschort. Dat betekent niet dat Perplexity de zaak heeft gewonnen: de rechters nemen later een definitieve beslissing over het hoger beroep. Tot die tijd mag de Comet-winkelassistent echter actief blijven op Amazon.

Moore heeft zijn dienstverlening op het gebied van fusies & overnames verder uitgebreid met de overname van Adagium. Met bijna 3.000 professionals behoort Moore tot de grootste zakelijke dienstverleners van Nederland.

Ondernemersadviseurs heeft PartnersInBedrijf uit Weert ingelijfd. Voor de Maastrichtse organisatie is het de vijfde overname in de afgelopen jaren. PartnersInBedrijf is een administratie-, accountancy- en belastingadvieskantoor dat zich richt op mkb-bedrijven, ondernemers en zelfstandige professionals.

Anders dan Ziggo en Delta stopt KPN de ESPN zenders niet in het basispakket. Wel krijgen klanten met een ESPN-abonnement zonder extra kosten vanaf deze week toegang tot de ESPN zenders in een hogere resolutie. De upgrade is vanaf 6 augustus beschikbaar voor gebruikers van een TV+ Box of TV+ Soundbox. De reguliere ESPN-zenders blijven beschikbaar in 25 beelden per seconde en zonder HDR. Bij KPN blijft ESPN onderdeel van Combivoordeel of als losse optie beschikbaar, waardoor klanten die geen voetbal kijken niet automatisch meebetalen aan de sportzenders. Dat is wel het geval bij Ziggo en Delta, die 2,50 euro extra per maand vragen voor doorgifte.

Deg ondersteunde TenneT bijna vier jaar bij de strategische planning en projectbeheersing van verschillende hoogspanningsprojecten. Vanuit het adviesbureau werkte Juriën Buurman aan meerdere opwaarderingsprojecten en later aan het 380 kV-nieuwbouwproject in Zeeuws-Vlaanderen.

Het RegTech-team van ACE + Company brengt professionals met uiteenlopende achtergronden samen, waaronder software-engineers, data scientists, AI-specialisten, UX-designers, consultants en regulatory experts.

Op 12 augustus 2026 treden de eerste eisen van de Europese verpakkingsverordening in werking. Bedrijven die verpakte producten op de EU-markt brengen, moeten dan kunnen aantonen dat hun verpakkingen voldoen aan de materiaaleisen.

Stefano Pierucci is per 1 augustus teruggekeerd naar de consultancysector. In zijn nieuwe rol als Director Transformation Office bij Aon is hij verantwoordelijk voor de transformatie- en veranderagenda van de zakelijke dienstverlener.

Recente internationale studies laten zien dat generatieve AI de productie van nieuwe titels versnelt doordat auteurs en uitgevers de technologie inzetten voor onderzoek, redactie, vertaling en zelfs het genereren van complete teksten. Het aanbod van boeken is hierdoor sterk toegenomen, constateert ABN in een marktstudie. Onderzoekers van Cornell University en de University of Minnesota schatten dat inmiddels meer dan de helft van de nieuwe Amerikaanse boektitels AI-gegenereerde elementen bevat. De snelle opkomst van AI roept nieuwe vragen op over auteursrechten en de economische positie van schrijvers en uitgevers. Generatieve AI-modellen worden namelijk getraind met behulp van grote hoeveelheden bestaande teksten waarop auteursrecht rust. Hierdoor zijn wereldwijd juridische discussies ontstaan over de vraag in hoeverre auteurs en uitgevers hiervoor toestemming moeten geven of financieel gecompenseerd moeten worden. Nederlandse uitgevers hebben in juni 2026 een ‘boekenpact’ gesloten om ongeoorloofd gebruik van hun intellectueel eigendom tegen te gaan en voorwaarden te scheppen voor het betaald gebruik daarvan. Voor uitgevers vormt AI duidelijk zowel een kans als een risico. De technologie kan helpen bij het ontwikkelen en distribueren van teksten, maar kan ook de waarde van intellectueel eigendom onder druk zetten. Hoewel AI de productiekant van boeken al sterk beïnvloedt, blijft de manier waarop lezers boeken consumeren vooralsnog grotendeels onveranderd. Het papieren boek is nog altijd dominant, ondanks de opkomst van e-boeken en audioboeken. Toch kan AI ook aan de consumptiekant een kentering voor de boekenmarkt inluiden. Door AI wordt de dialoog met een bron, zoals een boek, niet alleen mogelijk maar ook op schaal mogelijk. Zo kan iedereen toegang hebben tot een persoonlijke AI-tutor op basis van het overgeleverde werk van Plato, die ondanks zijn bezwaren wel veel geschriften heeft nagelaten. Voor ongeveer 700.000 mensen in Nederland met dyslexie zijn de mogelijkheden van AI als hulpmiddel en tutor veelbelovend. Ook het maken van een samenvatting of juist het opnieuw bezoeken en opfrissen van een passage die roestig in het geheugen is geworden, wordt gemakkelijker met behulp van AI. Gepersonaliseerde, interactieve leeservaringen, verrijkt met audio, beeld of video, zijn dankzij AI eveneens mogelijk. Elektronische boeken (e-boeken) en audioboeken hebben een vaste plek veroverd op de boekenmarkt. Volgens het jaaroverzicht van KVB Boekwerk werden in 2025 zo’n 4 miljoen e-boeken verkocht ter waarde van 42 miljoen euro. Dat komt overeen met 6 procent van de totale omzet van boeken in Nederland. Ook audioboeken zijn sterk in opkomst, meestal beluisterd via abonnementsdiensten als Spotify of Storytel. Uit enquêtegegevens van GfK blijkt dat ongeveer een kwart van de Nederlanders in 2025 luisterde naar audioboeken. Digitaal groeit dus, maar blijft desondanks een aanvulling op het papieren boek. Want het papieren boek vormt nog altijd het fundament van de boekenmarkt. Volgens ABN AMRO ligt het ‘papieren’ afzetaandeel in 2025 rond de 86 procent (cijfer exclusief studieboeken). Dit is overigens een schatting, want openbare gegevens over audioboeken via abonnementsdiensten zijn niet beschikbaar. In omzet gemeten ligt het aandeel van papieren boeken nog hoger, omdat ze over het algemeen duurder zijn dan e-boeken en audioboeken. De blijvende dominantie van het papieren boek is niet uniek voor Nederland. In de Verenigde Staten, vaak voorloper qua mediaconsumptie, schommelt het omzetaandeel van de papieren boekenmarkt al jaren rond de 80 procent, zoals blijkt uit cijfers van de Association of American Publishers. De kernvraag is dus niet of papier blijft, maar hoe digitaal zich ernaast ontwikkelt. E-boeken en audioboeken bieden duidelijke praktische voordelen. In combinatie met een e-reader is het mogelijk om honderden e-boeken mee te nemen op vakantie. De schermen zijn rustig voor de ogen en hebben geïntegreerde verlichting. Digitale bladwijzers en een zoekfunctie maken het makkelijk om in het e-boek te navigeren. Audioboeken voegen daar flexibiliteit aan toe. Ze zijn eenvoudig te beluisteren onderweg of tijdens het sporten. ‘Lezen’ is op deze manier goed in een druk leven in te passen. De kracht van papieren boeken ligt meer in de beleving. Lezers waarderen het contact met papier, het omslaan van pagina’s en zelfs de geur van een boek. Onderzoek van de universiteit van Tokio met behulp van MRI-scanners suggereert dat bij het lezen van papier andere processen in de hersenen actief zijn dan bij schermlezen, wat samenhangt met dieper begrip en een beter geheugen voor de inhoud. Tegelijk is het papieren boek een bezit dat pronkt in de boekenkast, een signaal van identiteit en status. En praktisch gezien werkt papier altijd — ook zonder stroom. Het papieren boek blijft dus aantrekkelijk in een digitale tijd, juist vanwege het ouderwetse, analoge en directe karakter van de leeservaring. Bijna de helft van de lezers beperkt zich tot papier. Een kleine andere helft leest hybride, dus zowel papier als e-boeken en/of audioboeken, waarbij de balans tussen deze drie vormen uiteenloopt. Slechts 2 procent van alle ‘lezers’ luistert uitsluitend naar audioboeken, terwijl 5 procent van alle lezers uitsluitend e-boeken leest (zie cirkeldiagram). Dit volgt uit enquête van NielsenIQ in opdracht van Stichting Marktonderzoek Boekenvak (SMB) onder 1200 lezers, dat wil zeggen mensen die wel eens een boek lezen digitaal of analoog. Digitalisering verdringt papier dus niet, maar vergroot de keuze voor lezers. Nieuwe lezers worden echter nauwelijks aangeboord; het percentage niet-lezers liep in 2025 zelfs wat op naar 17 procent. Wel stappen bestaande lezers (deels) over op digitale vormen. Het aandeel lezers dat zegt alleen papieren boeken te lezen is dan ook afgenomen, van 53 procent in 2020 tot 46 procent in 2026. Ondanks deze ontwikkeling houdt de fysieke boekwinkel nog verrassend goed stand. Ongeveer 55 procent van de totale verkoop van papieren boeken gaat nog altijd over de toonbank in de boekwinkel of kantoorboekhandel. Dat aandeel blijft stabiel, zie histogram. Internationaal zien we hetzelfde patroon, onder meer in de Verenigde Staten en Duitsland. De fysieke boekwinkel blijft dus relevant, ondanks de opkomst van digitale verkoopkanalen (zoals webwinkels) en digitale distributie (van e-boeken en audioboeken).

De omzet in de Nederlandse ict-sector steeg in het eerste kwartaal van dit jaar met 5,8 procent na een zwak vierde kwartaal van 2025 (minus 2,9 procent). Deze forse ommekeer blijkt uit het ABN Amro-rappobrt Stand van Technologie, Media en Telecom (TMT).  Ook het optimisme is terug. Na een dip in april (-4,9) is het ondernemersvertrouwen in de TMT-sector de afgelopen maand hersteld met een positieve waarde van 5,2. Geopolitieke onzekerheid drukte tijdelijk het sentiment, maar het vertrouwen is inmiddels opnieuw positief. TMT presteert daarmee beter dan alle andere sectoren, waar het ondernemersvertrouwen nog negatief scoort. Het vertrouwen ligt ook boven het langjarig gemiddelde, maar nog onder de piekniveaus van vóór 2020.Sinds 2023 is de vacaturegraad in de TMT-sector geleidelijk afgenomen door normalisatie van de arbeidsmarkt na de sterke digitaliseringsgolf tijdens en direct na de coronapandemie. De opkomst van generatieve ai versterkt deze ontwikkeling: routinematige werkzaamheden worden efficiënter uitgevoerd, waardoor organisaties terughoudender zijn geworden met het aannemen van met name junior talent. Ondanks deze afkoeling blijft TMT een van de meest krappe sectoren van de Nederlandse economie. Herstel Sinds eind 2025 laat de ict-branche een duidelijk herstel zien. De bank baseert zich daarbij op CBS-cijfers over de ontwikkeling in de categorieën ‘IT Services & Software’; ‘ICT Hardware’ en ‘Telecom IT-services & software’. De vraag blijft breed: ai-toepassingen, cloud, data, cybersecurity en integratie in kernprocessen vragen om advies, implementatie en beheer. It-diensten en software staan in het teken van ai. Generatieve ai (gen-ai) verschuift dit jaar verder van experiment naar toepassing in de bedrijfsvoering. Organisaties bouwen nieuwe ai-rollen op en zoeken vaak externe implementatiepartners. Voor it-dienstverleners en softwarebedrijven betekent dit extra vraag, maar ook druk op het verdienmodel: klanten vragen vaker om resultaat-, consumptie- of op agenten gebaseerde prijsmodellen, aldus de onderzoekers van ABN Amro. Integratie Een andere trend, signaleert de bank, is dat ai-agenten steeds vaker worden geïntegreerd in saas-applicaties en bestaande software-landschappen. Daarmee verschuift de waarde van losse softwarelicenties naar procesautomatisering, datakwaliteit en veilige orkestratie van meerdere agents. De implementatie blijft complex. Architectuurkeuzes, operationele kennis en governance bepalen of ai-projecten schaalbaar worden. Dat vergroot de behoefte aan systeemintegratie, data- en cloudarchitectuur, cybersecurity, compliance en beheer. Bij ict-hardware zet het herstel door: van +4 procent in Q3 2025 naar +12 procent in het vierde kwartaal van 2025. Bedrijven haalden investeringen naar voren vanwege verwachte prijsstijgingen en het vervangen van hardware rond het einde van de Windows 10-ondersteuning. Hogere kosten voor geheugen, opslag en processors zetten marges onder druk en kunnen doorwerken in prijzen en beschikbaarheid, ook bij resellers, hosting en it-dienstverlening. Telecom Ai houdt de structurele vraag naar rekenkracht, opslag en netwerkcapaciteit hoog. Investeringen in datacenters, cloudcapaciteit en digitale infrastructuur blijven daardoor naar verwachting stevig, al maken energieverbruik en componentenkosten de businesscase uitdagender, aldus de bank. In de telecomsector versnelde de groei na een zwak 2025 licht naar +1,1 procent in het eerste kwartaal van 2026, mede door prijsverhogingen van grote aanbieders in oktober 2025. De sector blijft echter gekenmerkt door beperkte volumegroei, hoge investeringsdruk en stevige concurrentie. ABN Amro zoomt in haar publicatie Stand van TMT ook in op de impact van ai op de boekenbranche.

Rabobank steekt de komende drie jaar tot twee miljard euro in het versterken van de data- en it-infrastructuur, een betere klantbeleving en het opschalen van ai. Dat meldde de bank bij de presentatie van de van de halfjaarcijfers.  ‘Kunstmatige intelligentie, data en andere nieuwe technologieën veranderen de manier waarop klanten willen bankieren en het werk van onze medewerkers,’ aldus topman Stefaan Decraene bij de presentatie. Meer dan 27.000 medewerkers hebben inmiddels geavanceerde ai-trainingen gevolgd die verder gaan dan het verplichte programma. Rolgebaseerd leren is beschikbaar voor functies zoals engineers, product owners, data scientists en leidinggevenden.  Ambities Een op de drie medewerkers heeft een Copilot Work-licentie, terwijl 90 procent van alle medewerkers Copilot Chat gebruikt. Dit draagt bij aan productiviteitsverbeteringen en efficiëntere werkmethoden binnen de hele organisatie, beweert de bank. Zo vermindert de Summarizer de administratie en verbetert de tool de consistentie van gegevens, terwijl de CHRO Virtual Assistant gevalideerde hr-, it-, facilitaire en werkplekondersteuning biedt. Daardoor neemt selfservice toe van 51 procent naar 66 procent, terwijl er ongeveer 1.255 uur per kwartaal wordt bespaard, stelt de Rabobank. Gestandaardiseerde gen-ai managed services van de bank moeten de ai-adoptie bevorderen. Rabobank’s ‘responsible gen-ai services’ voegen privacy, beveiliging en kwaliteitscontroles toe gedurende de gehele ai-levenscyclus. Weerbaarder De investeringen zijn mede bedoeld om de bank digitaal weerbaarder te maken. Eerder dit jaar waarschuwde onder meer De Nederlandsche Bank (DNB) voor mogelijke ai-gedreven cyberaanvallen. DNB-president Olaf Sleijpen drong er bij banken op aan dat ze goed aan hun beveiliging werken. De Rabobank liet afgelopen juni ook weten een Agentic Hub te hebben opgericht. Het gaat om een initiatief dat de eigen engineeringteams helpt om ai-agents sneller, veiliger en effectiever toe te passen in softwareontwikkeling. In een interview met Computable zegt Rabobank‑cito Alexander Zwart de opkomst van agentic ai te zieen als een kantelpunt dat de dagelijkse praktijk van softwareontwikkeling ingrijpend verandert.

SpaceX, het ruimtebedrijf van Elon Musk, heeft de verwachtingen van analisten overtroffen met zijn eerste kwartaalrapportage als beursgenoteerd bedrijf. Tegelijkertijd blijft de onderneming grote hoeveelheden geld uitgeven om een toekomst met kunstmatige intelligentie en menselijke kolonisatie van Mars te realiseren. De aandelen van SpaceX stegen fors na de grootste beursgang ooit, ongeveer twee maanden geleden. Sindsdien is de koers echter teruggevallen en noteert het aandeel zowel onder de recordkoers als onder de introductieprijs. De kwartaalcijfers vallen mee. Het ruimtevaart-, satelliet- en AI-bedrijf behaalde in het tweede kwartaal van 2026, dat liep van april tot en met juni, een omzet van 7,8 miljard dollar. Desondanks bleef SpaceX verlieslatend: het bedrijf boekte een nettoverlies van 541 miljoen dollar in het tweede kwartaal. In de eerste drie maanden van het jaar leed SpaceX nog een verlies van 4,3 miljard dollar. De resultaten lagen echter ruim boven de verwachtingen van analisten die door FactSet waren geraadpleegd. Zij rekenden gemiddeld op een omzet van 6,8 miljard dollar en een nettoverlies van 1,9 miljard dollar. SpaceX omvat verschillende activiteiten. Het eigenlijke moederbedrijf, officieel Space Exploration Technologies Corp, ontwikkelt en lanceert raketten en ruimtevaartuigen, waaronder de Falcon-raketten, Dragon-capsules en Starship. Starlink levert breedbandinternet via een constellatie van duizenden satellieten en is momenteel de grootste bron van omzet voor SpaceX. Starshield richt zich op militaire en overheidsopdrachten, zoals beveiligde satellietcommunicatie en observatiesatellieten voor onder meer het Amerikaanse ministerie van Defensie. Swarm Technologies, in 2021 overgenomen, ontwikkelt IoT-diensten (Internet of Things) via kleine satellieten voor toepassingen zoals logistiek, landbouw en infrastructuur. Een belangrijk aandachtspunt zijn de kapitaaluitgaven (capex). Deze investeringen zijn uitgegroeid tot een van de belangrijkste financiële indicatoren in de technologiesector, nu bedrijven wereldwijd miljarden uitgeven om een voorsprong te krijgen in de AI-race. SpaceX investeerde in het eerste kwartaal al meer dan 10 miljard dollar in kapitaaluitgaven, grotendeels gericht op AI-infrastructuur. In het tweede kwartaal kwam daar nog eens 18,4 miljard dollar bij, aanzienlijk meer dan de door analisten verwachte 13 miljard dollar. SpaceX staat verder op het punt om ongeveer 130.000 hectare moerasland in het zuiden van Louisiana over te nemen. Het terrein zou kunnen worden gebruikt voor toekomstige Starship-testen, lanceeractiviteiten en andere ruimtevaartinfrastructuur van het bedrijf van Elon Musk. De mogelijke aankoop betreft een enorm gebied aan de Golfkust, nabij Pecan Island in de staat Louisiana. Het terrein ligt strategisch vanwege de toegang tot waterwegen en de ligging boven open zee, waardoor het mogelijk geschikt is voor grootschalige ruimtevaartactiviteiten. SpaceX werkt aan een sterke uitbreiding van zijn Starship-programma. Het bedrijf wil in de toekomst een veel hogere lanceerfrequentie bereiken en onderzoekt daarom meerdere locaties naast de bestaande basis in Zuid-Texas. De staat Louisiana heeft de afgelopen periode maatregelen genomen om ruimtevaartbedrijven aan te trekken, waaronder mogelijke belastingvoordelen en juridische bescherming voor de lucht- en ruimtevaartsector.

Digitale soevereiniteit is in korte tijd veranderd van een abstract begrip in een belangrijk punt op de agenda van cio’s en it-managers. Waar draaien onze kritieke applicaties? Wie kan juridisch of technisch bij onze data? Hoe snel kunnen we overstappen naar een andere leverancier als dat nodig is? Tegelijkertijd schieten initiatieven met nieuwe namen als paddenstoelen uit de grond: Euro-Office, Open Cloud Alliantie, Ecofed, Dosba, noem maar op. Hoewel deze organisatie nog nauwelijks bekend zijn, tonen ze aan dat digitale soevereiniteit verschuift van ambitie naar technische, organisatorische en commerciële werkelijkheid. Vier initiatieven nader bekeken. Euro-Office: soevereine, webgebaseerde werkplek Neem Euro-Office. Dat is geen nieuwe cloudprovider en ook geen los alternatief voor Microsoft 365. Euro-Office is een Europese opensource-officesuite voor documenten, spreadsheets en presentaties, ontwikkeld als soeverein alternatief voor Microsoft Office. Het initiatief werd eind maart gelanceerd door onder meer Ionos, Nextcloud, Eurostack, XWiki, OpenProject, Soverin, Abilian en Btactic. De techpreview is beschikbaar via GitHub. Een eerste stabiele versie wordt deze zomer verwacht. Voor Jos Poortvliet van Nextcloud wil benadrukken dat Euro-Office geen product is dat organisaties simpelweg als losse desktopsoftware installeren. ‘Euro-Office is bedoeld als webgebaseerde officecomponent die je integreert in een bredere digitale werkplek’, zegt hij. Denk aan bestandsdeling, wiki’s, projectmanagement en samenwerkingsomgevingen. Daarmee is Euro-Office vooral een bouwsteen voor een soevereine werkplek. Volgens Poortvliet is die nuance belangrijk. ‘Veel organisaties zoeken niet alleen een tekstverwerker of spreadsheet, maar hebben behoefte aan een geloofwaardig alternatief voor de volledige productiviteitslaag waarvan zij nu afhankelijk zijn.’ Daarbij telt niet alleen functionaliteit, maar ook governance. Wie bepaalt de koers van de software? Waar wordt de code beheerd? Wie kan bijdragen? En onder welk juridisch regime valt de ontwikkeling? Een communitygedreven opensource-oplossing als Euro-Office past volgens hem beter bij een soevereine werkplek dan een gesloten softwaremodel. Open Cloud Alliantie: federatieve cloudinfrastructuur Een andere rol speelt de Open Cloud Alliantie. Dit samenwerkingsverband van zeven Nederlandse cloudbedrijven, met gezamenlijk twintig in Nederland gevestigde datacenters, richt zich in eerste instantie op de publieke sector. Het idee is niet dat een gemeente, ministerie of uitvoeringsorganisatie rechtstreeks met de Open Cloud Alliantie zaken doet. Het model draait juist om raamovereenkomsten met een of meerdere aanbieders, die toegang geven tot een geharmoniseerd dienstenaanbod en – belangrijk – de mogelijkheid om workloads eenvoudig te verdelen of te verplaatsen. Ludo Baauw, ceo van Intermax Groep en een van de oprichters van de Open Cloud Alliantie, vat het zo samen: ‘Stel dat een middelgrote gemeente bedrijfskritische applicaties wil onderbrengen in een Nederlandse it-omgeving. Dan moet je voorkomen dat die organisatie opnieuw afhankelijk wordt van één partij. Dat regelen we binnen de Open Cloud Alliantie met dergelijke raamovereenkomsten.’ Zo’n overeenkomst geeft toegang tot een reeks geharmoniseerde diensten en een referentiearchitectuur. Een klant sluit zo’n contract overigens niet met de alliantie zelf, maar maakt met een of meerdere individuele leden afspraken over workloads, opslaglocaties en dataverwerking. Bij grote trajecten is hiervoor een aparte juridische entiteit in te richten. Het onderliggende doel blijft hetzelfde: klanten moeten eenvoudig kunnen kiezen welke services zij bij welke aanbieder afnemen, terwijl workloads altijd eenvoudig verplaatsbaar blijven. Baauw noemt de aanpak van de alliantie ‘vendor lock-out’. Daarmee bedoelt hij dat de architectuur waarop de leden van de alliantie hun diensten baseren zodanig is opgebouwd dat klanten niet vast komen te zitten in één technische of juridische omgeving. De alliantie werkt daarvoor met een referentiearchitectuur genaamd Orca. ‘Die beschrijft hoe je een omgeving zo opbouwt dat je op elk moment van de ene naar de andere aanbieder binnen de alliantie kunt overschakelen’, aldus Baauw. In Orca hebben onder meer afspraken als Haven+ een plaats gekregen. Belangrijk is dat het aanbod van de leden van de alliantie geharmoniseerd is. ‘Vendor lock-in ontstaat wanneer een aanbieder diensten ontwikkelt die andere partijen niet bieden en waarvan klanten vervolgens volledig afhankelijk worden. Dan wordt overstappen lastig. Daarom kijken we als alliantie ook naar de manier waarop cloudservices worden benoemd. Daarbij hebben we gekeken naar het werk van Gaia-X. Soms hebben services van hyperscalers totaal verschillende benamingen, terwijl ze hetzelfde doen. In andere gevallen lijken namen juist sterk op elkaar, terwijl de functionaliteit behoorlijk verschilt. Voor klanten kan dat verwarrend zijn. Door servicenamen te standaardiseren, willen we duidelijkheid creëren.’ De urgentie bij overheden om grip te krijgen op hun digitale infrastructuur is groot, maar de angst om opnieuw afhankelijk te worden van één leverancier is minstens zo groot. Daarom is de Open Cloud Alliantie zo’n interessante ontwikkeling: het biedt de publieke sector een serieus, soeverein alternatief zonder verlies van keuzevrijheid. Bestuurders kunnen daadwerkelijk schakelen tussen aanbieders binnen Nederlands recht. En is dat niet wat digitale soevereiniteit in de praktijk betekent? Baauw wil nog een misverstand wegnemen: hij hoort regelmatig dat Nederlandse cloudbedrijven te klein zouden zijn voor grote klanten zoals overheidsorganisaties. ‘Niets is minder waar’, stelt hij. ‘Via de Open Cloud Alliantie is een omvangrijke en complexe cloudomgeving in te richten. Vaak kunnen wij dat individueel ook, maar via de alliantie werkt het nog beter. En laten we niet vergeten: alleen al de zeven leden van de alliantie hebben samen een omzet van ruim 2,5 miljard euro per jaar. Dan ben je echt niet klein meer.’ Ecofed: federatieve cloudomgeving voor eenvoudig workloadbeheer Voor het verplaatsen van workloads tussen meerdere cloudbedrijven maakt de Open Cloud Alliantie gebruik van technologie die is ontwikkeld binnen Ecofed. Die naam staat voor European Cloud Services in an Open FEDerated ecosystem. Het project valt onder IPCEI-CIS, het Europese programma voor cloudinfrastructuur en -diensten. De Europese Commissie keurde dit programma eind 2023 goed. In totaal wordt 2,6 miljard euro geïnvesteerd in Europese cloudinfrastructuur, waarvan Nederland met drie projecten en zeventig miljoen euro deelneemt. Ecofed richt zich op cloudfederatie, open interfaces en opensource-tooling om overstappen tussen aanbieders eenvoudiger te maken. De officiële doelstelling van Ecofed is de ontwikkeling van een technisch framework voor een opener en geïntegreerd cloudmodel. Clouds van verschillende aanbieders moeten zich daarbij als één samenhangend systeem kunnen gedragen. Gebruikers moeten eenvoudiger kunnen wisselen tussen clouds, terwijl data binnen de Europese Unie blijft. Alex Bik, cto van BIT en een van de deelnemers aan Ecofed, is enthousiast over het project, maar plaatst het wel graag in perspectief. ‘Als je vandaag van een hyperscaler naar een Nederlandse cloudprovider wilt migreren, heb je Ecofed eerlijk gezegd niet nodig. Dat kan nu namelijk ook al.’ Het probleem waar veel klanten van hyperscalers mee worstelen, zit volgens hem in de diensten die deze buitenlandse cloudbedrijven rond hun infrastructuur hebben gebouwd. Die services bestaan bij andere aanbieders vaak niet, en al helemaal niet in exact dezelfde vorm. ‘Daar zit de vendor lock-in. Niet in de virtuele machine of container, want die kun je eenvoudig verplaatsen. Het probleem zit in alle aanvullende diensten daaromheen.’ Ecofed is volgens Bik vooral interessant voor de volgende stap: een cloudomgeving waarin overstappen eenvoudiger, voorspelbaarder en minder ingrijpend wordt. Hij wijst erop dat de onderliggende technologie inmiddels succesvol is gedemonstreerd. ‘Het gaat erom dat workloads veel makkelijker van de ene naar de andere provider kunnen bewegen. Juist dat is nodig als je keuzevrijheid serieus neemt. Mede dankzij Ecofed is dat nu al goed mogelijk.’ Dosba bouwt coöperatie voor opensource-support Dan is er tenslotte nog Dutch Open Source Business Alliance, ofwel Dosba. Waar Euro-Office zich richt op de werkplek, de Open Cloud Alliantie op infrastructuur en Ecofed op federatieve cloudtechnologie, richt dit initiatief zich op opensource-bedrijven achter veel van deze oplossingen. Directeur Ronny Lam omschrijft de vereniging als ‘een spreekbuis voor en van opensource-gerelateerde bedrijven’. De vereniging telt 42 leden en groeit nog steeds. Het gaat om consultancybedrijven, ontwikkelaars, hosters en leveranciers die hun geld verdienen met opensource-technologie, bijvoorbeeld via implementatie, beheer, support of softwareontwikkeling. Ook Lam wil afrekenen met een hardnekkig misverstand: opensource betekent niet dat alles gratis is. ‘Ope source-software is op zich gratis, maar moet wel worden geïmplementeerd en onderhouden.’ Organisaties kunnen dat onderhoud zelf organiseren, maar kunnen ook support- en servicecontracten afsluiten met gespecialiseerde bedrijven. Daar zit ook de relevantie voor digitale soevereiniteit. Veel opensource-bedrijven zijn klein of middelgroot. Individueel zijn zij voor grote aanbestedingen soms lastig te contracteren. Daarom werkt Dosba aan samenwerkingsvormen, waaronder een coöperatie waarin meerdere bedrijven gezamenlijk implementatie, beheer en support kunnen leveren. Een coöperatie heeft als voordeel dat zij een eigen rechtspersoon is, contracten kan afsluiten en een herkenbare reputatie kan opbouwen. Lam verwacht dat rond de zomer een eerste coöperatie operationeel zal zijn. Volgens Lam draait het bij Dosba om organisatiekracht. ‘De mensen zijn er, de kennis is er, de bedrijven zijn er, we moeten het nu goed organiseren.’ Hij schat dat Nederland beschikt over circa 50.000 it-professionals met ruime ervaring in opensource-software. Ruim voldoende, volgens hem. De uitdaging ligt in het organiseren en bundelen van die kennis: zorgen dat inkopers, cio’s en it-managers niet met tientallen individuele specialisten hoeven te praten, maar met een herkenbare partij die verantwoordelijkheid kan nemen, ook bij grotere cloud- en it-projecten. Nederlandse soevereine infrastructuur Zo ontstaat langzaam maar zeker een nieuw beeld van een soevereine infrastructuur. Euro-Office bouwt aan een soevereine werkplekomgeving. De Open Cloud Alliantie maakt Nederlandse cloudinfrastructuur contractueel en technisch bruikbaar voor de publieke sector. Ecofed ontwikkelt technologie voor federatie en eenvoudig overstappen, omdat organisaties niet willen overstappen van vendor lock-in bij Amerikaanse hyperscalers naar nieuwe afhankelijkheid van Nederlandse of Europese aanbieders. En Dosba organiseert de opensource-bedrijven die met hun kennis en diensten op het gebied van softwareontwikkeling, implementatie en support de technische basis hiervoor leveren en onderhouden. Voor cio’s en it-managers is de les misschien wel dat digitale soevereiniteit geen product is dat je eenvoudig kunt inkopen. Het is tegelijk een ontwerpprincipe, inkoopvraagstuk, architectuurkeuze en beheeropgave. En dat vereist kennis. Kennis die de afgelopen jaren binnen veel organisaties minder belangrijk werd gevonden, omdat cloud simpelweg werd ingekocht bij hyperscalers. Wie echter baas wil zijn over zijn eigen digitale infrastructuur, moet beschikken over de kennis en vaardigheden om die infrastructuur te ontwerpen, te bouwen, te beheren en te onderhouden. Met steeds dezelfde gedachte in het achterhoofd: nooit meer volledig afhankelijk worden van welke monopolist dan ook. Dit artikel staat ook in Computable Magazine 2026 #5.

Kunstmatige intelligentie (ai) wint terrein in de rechtspraak, wat tijd kan besparen maar ook risico’s met zich meebrengt. Dat stelt de onderzoeker Benedikt Schmitz van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Ter nader onderzoek heeft Schmitz daarom met twee Duitse collega’s de Europese Groep voor de Digitalisering van Justitie (EGDJ) opgericht. Hoewel ai nuttig is als technisch hulpmiddel, mag het volgens Benedikt Schmitz (RUG) nooit de plaats van de rechter innemen vanwege de noodzaak van menselijke controle. Ondanks dat de EU ai-systemen in de rechtspraak als hoog risico bestempelt, ziet hij advocaten en rechters in de praktijk al chatbots gebruiken. Ze doen dat om te brainstormen en zelfs om verzoekschriften of dagvaardingen te schrijven. Oprichting EGDJ Digitalisering van de rechtspraak vraagt ook in bredere zin veel aandacht. In geheel Europa voltrekt zich een digitale transformatie van rechtsstelsels. Daarom heeft de Groningse universitair docent samen met twee Duitse collega’s de Europese Groep voor de Digitalisering van Justitie (EGDJ) opgericht. De groep fungeert als een knooppunt voor rechtsgeleerden, praktijkjuristen en beleidsmakers om de uitdagingen en kansen van een door technologie gedreven juridisch landschap in alle juridische (procedurele) disciplines te bespreken. Doel is een netwerk op te zetten dat de gehele Europese Unie omvat. Gerechtelijke procedures, administratieve procedures en buitengerechtelijke geschillenbeslechting worden in toenemende mate beïnvloed door digitale communicatie en het gebruik van ai. Hoewel deze ontwikkelingen aanzienlijke mogelijkheden bieden op het gebied van efficiëntie, toegankelijkheid en transparantie binnen het rechtssysteem, roepen ze tegelijkertijd fundamentele vragen op over de rechtsstaat en procedurele rechtvaardigheid. Schmitz ziet ai als technische vernieuwing, niet als een revolutie die mensen straks overbodig maakt. ‘Maar ook als technische vernieuwing is er nog genoeg om voorzichtig mee te zijn.’ EU AI Act Afgelopen zondag 2 augustus is de volgende stap van de EU AI Act in werking getreden. Die verordening reguleert ai-systemen op basis van het risico dat ze vormen voor mensen en de samenleving. Schmitz: ‘De rechtspraak hoort tot de hoogste risicocategorieën. Het ‘Iura novit curia’-beginsel is essentieel: de rechter hoort het recht te kennen en moet erop letten dat de juiste regels worden toegepast. Blind vertrouwen op ai is dus gevaarlijk en iemand automatisch veroordelen, zonder tussenkomst van een mens, mag al helemaal niet.’ Ook advocaten mogen niet klakkeloos overnemen wat ai hen suggereert te doen. Onlangs berispte de tuchtrechter in Den Bosch een Limburgse advocate wegens juridisch broddelwerk als gevolg van verkeerd en ondoordacht ai-gebruik.