Computable Kerstpuzzel 2025: ‘Laten we soeverein worden’

‘Kan Trump uw gegevens vorderen?’ Dat was de oplossing van de Computable Kerstpuzzel van 2025. Zo’n beetje alle ruim honderdvijftig inzenders hadden de gezochte oplossing goed. ‘Ik denk het wel’, beantwoordde een van hen de oplossingsvraag. ‘Laten we ‘soeverein’ worden, in ict-opzicht. Met een rol voor de overheid, de Europese Unie, bedrijven, stichtingen en particulieren.’De negentiende editie van de Computable Kerstpuzzel, samengesteld door de redactie en ontworpen door Ruiter Puzzel, gaf een gevarieerd beeld van ict-onderwerpen waaraan de redactie in 2025 aandacht besteedde. Zoals de discussies over digitale soevereiniteit waaraan de gezochte oplossing van de puzzel was gekoppeld. En natuurlijk onder veel meer ai, cybersecurity, quantumcomputing, overnames en de overheids-ict. Bij dat laatste onderwerp lijkt de vorig jaar veel gehoorde roep om een aparte minister van Digitale Zaken toch niet genoeg gehoord te worden; in het nieuwe kabinet komt hoogstwaarschijnlijk alleen een aparte digitale dienst. Menig puzzelaar was er tijdens de feestdagen druk mee, met de Computable Kerstpuzzel 2025. ‘Een geweldig leuke puzzel’, ‘het was weer een gezellige puzzel’, ‘pittig, dat is het juiste woord voor het vinden van de oplossingen dit jaar’, waren een aantal typeringen van deelnemers. Of zoals een puzzelaar het omschreef: ‘Het was weer een hele uitdaging. Maar door de kou buiten was het niet erg om de hele Eerste Kerstdag aan het huis te zijn gekluisterd om de leuke, uitdagende, maar toch weer lastige Computable Kerstpuzzel op te lossen. Gelukkig had ik nog wel net genoeg tijd over voor het kerstdiner.’TijdverdrijfEen selectie uit de andere reacties: ‘Een heerlijk tijdverdrijf! Keep up the good work!’, ‘De puzzel was weer leuk als ontspanning tussen al het feestgedruis en tussen al de bezoeken aan familie en vrienden’, ‘Altijd weer leuk en ook leerzaam om de puzzel op te lossen. En met hulp van ai gaat het nog sneller dan in andere jaren…’ en ‘Begin december begin ik altijd al uit te kijken naar de puzzel. Heerlijk: daar was hij weer!’Voor veel deelnemers vormde de puzzel ook een leerzaam jaaroverzicht. ‘Bedankt voor de terugblik’, schreef een inzender. Een ander noemde de puzzel ‘weer lastig dit jaar,  maar zeker te doen met wat kennis van de it-markt in Nederland en daarbuiten.’ En een derde vond de leukste antwoorden: ‘digitale omnibus’ en ‘digiduck’. De uiteindelijke oplossing van de Computable Kerstpuzzel 2025 was dus: ‘Kan Trump uw gegevens vorderen?’. Een paar diehard-puzzelaars vonden ook nog de boodschap die Ruiter Puzzel erin verstopt had: De genummerde vakjes geven deze zin: Debug this KRCYPOIn het kader onderaan dit artikel staan de antwoorden met toelichting op de 26 vragen van de Computable Kerstpuzzel 2025.De verdeling van de prijzenpotOok dit keer stelden we weer mooie prijzen ter beschikking. Uit de vele goede inzendingen hebben we de volgende prijswinnaars getrokken– Drie VVV-cadeaukaarten à vijfentwintig euro gaan naar Mike Bude (Zetten), Eline Kreuse (Spijkenisse) en Michael Poot (Stavenisse).– Twee tickets voor ‘The Art of Banksy’ (Koninklijke Jaarbeurs) worden verstuurd naar Jan Cuperus (Utrecht) en Richard de Greeuw (Blokker).– Twee exemplaren van ‘Source Code – Mijn oorsprong’, beschikbaar gesteld door uitgeverij Querido, zijn gewonnen door Remko Gremmen (Bodegraven) en Laura Kolthof (Winterswijk).Van harte gefeliciteerd!De antwoordenA. Veranderde uitgeefhuis in data- en softwareconcern: Nancy McKinstry (Topvrouw Nancy McKinstry neemt in februari 2026 afscheid van van Wolters Kluwer. Zij is sinds 2003 ceo en bestuursvoorzitter bij het data- en softwareconcern.)B. In kantoor hiervan worden straks geen sjekkies meer gedraaid: Ai-fabriek (Er komt een ai-fabriek in Groningen, bestaande uit een datacenter en een expertisecentrum. Dat laatste komt in de voormalige tabaksfabriek Koninklijke Theodorus Niemeyer in Groningen.)C. Deze e-spion detecteert netwerken: Wifi-sniffer (Twee tieners werden in september opgepakt van digitale spionage in opdracht van een pro-Russische hacker. Ze liepen een route langs Europol, Eurojust en de Canadese ambassade in Den Haag met een wifi-sniffer, een tool om netwerken in de omgeving in kaart te kunnen brengen of data te onderscheppen.)D. Technocratische toekomstvisie: Rapport Wennink (Oud-ASML-topman Wennink presenteerde in december zijn rapport ‘De route naar toekomstige welvaart’ om de Nederlandse economie van nieuwe impulsen te voorzien. In dit ‘rapport Wennink’ ligt een zware nadruk op technologische innovatie.)E. Zorgen ervoor dat ai niet uit de bocht vliegt: Guardrails (ai-vangrails: richtlijnen en technische maatregelen om ai in codebases verantwoord te gebruiken.)F. Laat de ai-goudkoorts deze opnieuw knappen? Bubble (Sommige marktanalisten maken zich zorgen over de mega-investeringen in jonge ai-bedrijven en de torenhoge verwachtingen over ai. Volgens hen is de kans groot dat deze ai-bubble barst, net als bij de internet-bubble gebeurde in 2000.)G. Zonnige grasmeester vierde dertigste verjaardag: Robotmaaier (De Zweedse fabrikant Husqvarna stond in 2025 uitgebreid stil bij het dertigjarig jubileum van zijn draadloze Automower.)H. Gegevensmagazijn veegde de vloer aan met deze winkel: Carpetright (Na de ingebruikname van een nieuwe it-omgeving ontstonden er bij Carpetright grote verschillen tussen de geregistreerde omzet en de daadwerkelijke omzet door een niet goed ingericht Power/BI-datawarehouse. De vloerenwinkel kwam in financiële problemen en ging uiteindelijk failliet.)I. Ernstige bijwerking van ai-modellen: Hallucineren (In de nieuwe betekenis van dit woord gaat het om generatieve taalmodellen die informatie verstrekken die niet op (betrouwbare) data gebaseerd is en daarom onnauwkeurig of volstrekt onjuist is. Hallucineren werd uitgeroepen tot het Van Dale Woord van het Jaar 2025.)J. Zwakke beveiliging OM en Clinical Diagnostics zorgde voor veel: Verontwaardiging (Het Openbaar Ministerie had veel last van een hack door een Citrix-lek en bij de hack bij het lab Clinical Diagnostics NMDL werden bij persoonsgegevens van zo’n 485.000 deelnemers aan het Bevolkingsonderzoek gestolen. Beide cyberindicenten zorgden voor de nodige publieke verontwaardiging.)K. Verkeerde spelling phishing? Vishing (Vorm van phishing: een samenstelling van voice en phishing waarbij een echte of ai-stem een voicemail-bericht achter laat in plaats van e-mails. Men vraagt dan om een nummer te bellen, een website te bezoeken of om een bericht te verwachten: allemaal gecompromitteerde bestemmingen uiteraard!)L. Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) moet dit tegengaan: Versnippering (Staatssecretaris Eddie van Marum van Binnenlandse Zaken – Digitalisering presenteerde voor de zomer de NDS. Die schrijft voor dat de overheid minder versnipperd gaat werken.)M. Ere-prijs voor deze software-ondernemer: Chris Ouwinga (In 2025 won Chris Ouwinga, oprichter van softwarebedrijf Unit4 en ondernemer/investeerder, de Lifetime Achievement Award van Computable. De redactie reikt deze ereprijs uit aan iemand met een grote staat van dienst in de Nederlandse ict-markt.)N. Allesomvattende techregeling EU: Digitale omnibus (De Europese Commissie kondigt in november een ‘digitale omnibus’ aan, een bundeling van wetten dat de regels voor kunstmatige intelligentie (ai), cyberbeveiliging en gegevensbescherming stroomlijnt.)O. Debatonderwerp in de ict maar staat geregeld voor de rechter: Soeverein (2025 was het jaar van de digitale soevereiniteit. Maar soeverein kan ook slaan op een burger die de overheid niet erkent. In het najaar vond nog een rechtszaak plaats tegen een aantal soevereinen die met geweld tegen de Nederlandse overheid in opstand wilde komen.)P. Kleurrijke it-ondernemer (1946-2025): Willem Smit (In juli 2025 overleed de flamboyante ondernemer Willem Smit, oprichter van Datex Software en het tech-conglomeraat Newtron. Smit was ook nauw betrokken bij Internoc (netwerkbeheer op afstand). Met wisselend succes bracht hij deze drie bedrijven naar de beurs.)Q. Politiek in rep en roer door deze oud-IBM’er: Kyndryl (De Amerikaanse infrastructuurdienstverlener en IBM-afsplitsing Kyndryl kondigde begin november aan de Nederlandse cloudserviceprovider Solvinity te willen overnemen. Dat viel snel slecht bij de (rijks)overheid en de politiek omdat Solvinity een aantal cruciale overheidsdiensten beheert die dan onder Amerikaanse gezag zouden komen te vallen.)   R. Trainingssnacks voor ai-systemen: Synthetische data (Synthetische data zijn kunstmatig gegenereerde gegevens die de kenmerken en patronen van echte data nabootsen, zonder daadwerkelijke informatie van individuen of entiteiten te bevatten. Handig om ai-modellen mee te trainen waarbij privacyrisico’s zijn geminimaliseeerd).S. Snelstart, OGD ICT, HSO, Cadac, Nétive VMS, Cenosco, alle in handen van: Private equity (Op de Nederlandse ict-markt speelt private equity een prominente rol in de lijst met onder meer investeringen in deze gerenommeerde softwarebedrijven.)T. Hippe manier van programmeren: Vibe coding (Het snel schrijven van software in dialoog met een ai-model met de belofte dat iedereen dat kan.)U. Diep in het zuiden is hier aandacht voor responsible ai: Discovery museum (In het Discovery Museum in Kerkrade loopt de tentoonstelling ‘Ai: de expo’. Met speciale aandacht voor responsible ai.)V. Hulpmiddel uit Duckstad voor digitale vaardigheden: Digiduck (Een nieuwe, speciale Donald Duck-editie die kinderen in Nederland spelenderwijs digitale vaardigheden en online-veiligheid bijbrengt. Ditmaal werkte de redactie van het stripblad en uitgeverij DPG Media samen met Microsoft, de Codeerschool, Wortell en Veiliginternetten.nl.)  W. Deze Chinees houdt erg van chips: Zhang Xuezheng (In oktober zette de Ondernemingskamer topman Zhang Xuezheng van de Nijmeegse chipfabrikant Nexperia tijdelijk opzij wegens wanbeleid. Dat gebeurde een dag nadat minister Vincent Karremans van Economische Zaken had ingegrepen met een bevel waarmee hij feitelijk de controle over het bedrijf overnam. Die dubbele ingreep leidde tot stevige spanningen tussen China en Nederland.)X. Politica met hart voor ict: Barbara Kathmann (Dankzij een groot aantal voorkeurstemmen werd Barbara Kathmann, prominent lid van de Vaste Kamercommissie voor Digitale Zaken, herkozen als Tweede Kamerlid voor GroenLinks-PvdA. De Rotterdamse voorvechtster van digitale autonomie die door GroenLinks-PvdA op een onverkiesbare 32e plaats was gezet, blijft zo voor het parlement behouden.) Y. Google’s antwoord op de gpu’s van Nvidia: Tensor processing units (Deze tpu’s zijn gespecialiseerde chips voor ai- en machine learning-taken, onder meer voor de nieuwe modellen van Claude, de chatbot van Anthropic.)Z: Sprak ban uit over Microsoft: Internationaal Strafhof (Het Internationaal Strafhof vervangt Microsoft-oplossingen door de Duitse oplossing Open Desk. Dit nadat het it-concern eerder in 2025 op last van de Amerikaanse overheid hoofdaanklager Karim Khan geen toegang meer gaf tot zijn Microsoft-e-mail-account. De Amerikaanse president Donald Trump stelde sancties in tegen het ICC, nadat het Strafhof arrestatiebevelen had uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn voormalig minister van Defensie Yoav Gallan vanwege de oorlog in Gaza. Zij worden verdacht van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.)