‘Aanbevelingsalgoritmes van sociale media zijn democratisch riskant’

De aanbevelingsalgoritmes van sociale media zijn democratisch riskant – én verbeterbaar. Tot deze conclusie komt het Commaisariaat voor de Media op basis van een wetenschappelijk rapport: ‘Naar democratisch gezonde feeds. Hoe toezicht en beleid aanbevelingsalgoritmes van sociale media kunnen verbeteren’. Feeds zijn handig, stelt de toezichthouder. Tegelijkertijd beïnvloeden sociale media hiermee wat je ziet én wie je volgt, en dus ook welke inhoud je tegenkomt en hoe dat je mening beïnvloedt. Al gebleken gevolgen van socialmediafeeds zijn gepolariseerde nieuwsconsumptie, affectieve polarisatie, afgesneden informatievrijheid (‘shadowbanning’), onvoorspelbare mediazichtbaarheid en gemanipuleerde meningsvorming. Het risico op onvrije en ongegronde meningsvorming neemt toe nu bepaalde platformeigenaren steeds merkbaarder politiek gemotiveerd of politiek gepusht handelen. In verkeerde handen kunnen de aanbevelingsalgoritmes ‘wapens’ zijn voor manipulatie van de publieke opinie. Sociale media moeten het makkelijker maken om als burger een ‘gezonde’ keuze te maken. Dat wil zeggen: een keuze die je als burger helpt voorzien in de informatiebehoefte die je zélf zegt te hebben, of in betrouwbare en professionele berichtgeving. Hiertoe zijn feeds verbeterbaar in drie richtingen: geef gebruikers vrijere keuze, maak betrouwbare informatie beter zichtbaar, en meet effecten structureler. De huidige orde van sociale media gaat niet vanzelf over op democratisch gezondere feeds. Dus bieden we een routekaart: een kaart met – in aansluiting op bestaande wetgeving – concrete opties voor overheidsbeleid en nalevingstoezicht. Commissariaat-voorzitter Amma Asante benadrukte tijdens een persconferentie dat er niet direct maatregelen gaan komen, wat ook moeilijk kan, omdat veel sociale mediabedrijven buiten Europa zijn gevestigd. ‘We moedigen toezichthouders en beleidsmakers aan tot gebruik van de routekaart – zo ook het kabinet, dat in het coalitieakkoord de ambitie heeft uitgesproken tot een verbod op polariserende en antidemocratische algoritmes. Platformbedrijven bepalen met algoritmes in toenemende mate wat we wel en niet te zien krijgen. Wanneer betrouwbaar en onafhankelijk nieuws minder goed zichtbaar is, wordt het lastiger voor mensen om zich goed te informeren. Dat raakt aan het functioneren van de democratie. Daarom is het belangrijk om ontwikkelingen in de nieuwsvoorziening te volgen en risico’s tijdig te signaleren. Offline én online. Het rapport gaat ook in op de vervolgacties die het Commissariaat neemt, in lijn met zijn meerjarenstrategie. Het Commissariaat doet dat zelf, of samen met collega-toezichthouders, in Nederland én in Europa. Zo is Amma Asante dit jaar niet alleen de voorzitter van het Nederlandse Commissariaat, maar ook van de European Media Board. Dat is het samenwerkingsverband van alle media-toezichthouders in Europa. De Media Board kan bijvoorbeeld – gevraagd en ongevraagd – advies geven aan de Europese Commissie over een belangrijk onderwerp als aanbevelingsalgoritmes. Screenshot