De Belastingdienst voelt er helemaal niets voor om de overstap naar Microsoft 365 voor de kantoorautomatisering terug te draaien. In de nieuwe kantooromgeving is sinds 2021, toen de keuze voor M365 werd gemaakt, al 14,4 miljoen euro geïnvesteerd. Het continueren van de huidige, sterk verouderde werkomgeving wordt niet raadzaam geacht, want die software is aan vervanging toe.
Dit blijkt uit antwoorden van staatssecretaris Eugène Heijnen (Fiscaliteit, Belastingdienst en Douane) op vragen van de Eerste Kamerfracties GroenLinks-PvdA en BBB. Het onderhouden van de oude omgeving is complex en kostbaar. Verder is het op orde houden van de informatiehuishouding in deze omgeving ingewikkeld. Daarnaast zijn de functionaliteiten voor medewerkers om goed, flexibel en efficiënter samen te kunnen werken zeer beperkt.
Alternatieven
Omdat bij de uitrol van de nieuwe werkplekken rekening is gehouden met de implementatie van M365 worden medewerkers nu geconfronteerd met workarounds die resulteren in productiviteitsverlies. De workarounds zijn (inefficiënte) manieren om vanaf deze nieuwe werkplekken met de beperkingen van de huidige werkomgeving om te gaan. Deze workarounds zijn vrij technisch van aard.
Heijnen ziet ook geen brood in alternatieven. In het geval dat er een geschikte Europese oplossing beschikbaar is, moet er een geheel nieuwe werkomgeving worden ontworpen en geïmplementeerd. De doorlooptijd hiervan is aanzienlijk en is afhankelijk van de te configureren oplossing. De verwachting is dat dit in ieder geval enkele jaren zal kosten.
Daarnaast kan er niet met zekerheid gezegd worden dat er over één of twee jaar een alternatief beschikbaar is met een vergelijkbaar niveau zoals M365. Het doorwerken in de huidige verouderde omgeving is daarmee vooral het uitstellen van een noodzakelijke keuze.
Exit-strategie
De kans wordt klein geacht dat Microsoft onder druk van de Amerikaanse overheid de dienstverlening aan Nederland moet stopzetten. De Belastingdienst heeft een exit-strategie opgesteld voor het geval er een (acuut) vertrek uit de cloudomgeving moet plaatsvinden. Dan wordt er teruggevallen op een afgeslankte versie van de huidige (on premises) HCL-omgeving met beperktere functionaliteiten. Doordat er daarnaast gezorgd wordt voor een lokale backup functionaliteit kan de fiscus een reservekopie van de data uploaden naar de HCL-omgeving.
Europese alternatieven zoals Nextcloud of OpenDesk kunnen functionaliteiten bieden die aansluiten bij overheidsbehoeften, maar zijn niet als gelijkwaardig beoordeeld. Ook als er een geschikte Europese oplossing beschikbaar zou zijn, moet er een geheel nieuwe werkomgeving worden ontworpen en geïmplementeerd. De doorlooptijd hiervan is aanzienlijk en is afhankelijk van de te configureren oplossing. De verwachting is dat dit in ieder geval enkele jaren zal kosten.
Afwerende houding
Overigens heeft de Belastingdienst geen uitgebreide verkenning gedaan naar Europese alternatieven, zoals Nextcloud voor de Europese oplossing of Scaleway voor hybride cloud. De BBB-fractie vroeg waarom dit niet is gebeurd, maar kreeg daar nauwelijks antwoord op. Naar verluidt was er recent wel een werkbezoek aan de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein om te kijken hoe de regering daar met haar opensource-strategie gaat met digitale soevereiniteit.
Ook op vragen vanuit de Tweede Kamer antwoordt Heijnen sterk afwerend. Kern van zijn standpunt is dat er gezien de (technische) keuzes van de Belastingdienst in het verleden, op korte termijn geen alternatief is voor de overgang naar Microsoft 365, anders dan gebruik blijven maken van de huidige verouderde werkomgeving. De Belastingdienst meent dat er nog geen volledig geïntegreerd Europees alternatief is voor M365. Een (grootschalige) implementatie van een soeverein alternatief als MijnBureau is op dit moment niet realistisch en uitvoerbaar, zo besluit Heijnen.
computable
18-02-2026 08:15